ทุกวันนี้ความเจริญก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีได้ที่เข้ามามีบทบาทต่อเกษตรกรเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะการนำเอาเทคนิควิชาการสมัยใหม่เข้ามา...การใช้ปุ๋ยเคมี ยาฆ่าแมลง ตลอดจนสารเร่งต่างๆ เพื่อให้ได้ปริมาณที่มากขึ้นและรวดเร็ว จึงเกิดขึ้นอย่างไรขีดจำกัด !!! 

ผลกระทบที่ตามมาภายหลังก็คือ การทำลายธรรมชาติทั้งทางตรงและทางอ้อม เช่น การใช้ปุ๋ยเคมีทำให้ดินเสื่อมสภาพ การใช้ยาฆ่าแมลงหรือสารเร่งต่างๆ ทำให้เกิดสารตกค้างกับผลผลิตทางการเกษตร เป็นผลร้ายต่อผู้บริโภค และในระยะยาวดินและน้ำอาจเป็นพิษจากการสะสมของสารเคมี

นี่จึงเป็น “ทุกข์ภาวะ” ที่เป็นผลพวงมาจากการให้เทคโนโลยีที่เกินความพอดี...

ทั้งนี้ จากรายงานสุขภาพคนไทยปี 2550 ชี้ว่า ประเทศไทยมีความสุขเป็นอันดับที่ 7 จาก 24 ประเทศในทวีปเอเชีย และเป็นอันดับที่ 32 จาก 178 ประเทศทั่วโลก โดยองค์ประกอบสำคัญที่ใช้เป็นตัวชี้วัด ได้แก่ เรื่องรายได้ หนี้สิน เงินออม การทำงาน สิ่งแวดล้อมและชุมชนเข้มแข็ง

และปัจจัยที่ส่งเสริมให้คนไทยมีค่าตัวชี้วัดเหล่านี้สูงขึ้นหรือมีความสุขมากขึ้นนั้น คือ “การดำเนินชีวิตตามแบบวิถีไทยและเน้นการใช้ชีวิตตามหลักเศรษฐกิจความพอเพียง”

ซึ่งมีความสอดคล้องกับภาคีสร้างเสริมสุขภาพภาคเหนือ ที่ทำงานร่วมกับ สสส. พบว่าวิถีพอเพียงถือเป็นปัจจัยในการนำความสุขที่ยั่งยืนมาให้กับคนภาคเหนือ

โดยในปลายปีนี้ จังหวัดแพร่ ก็ได้รับเกียรติให้เป็นเจ้าภาพจัดงานสร้างสุขภาคเหนือ ปี 2550 ระหว่างวันที่ 9-11 พฤศจิกายน ด้วยแนวคิด “สุขแบบพอดี ด้วยวิถีพอเพียงของคนภาคเหนือ” สถาบันพัฒนาผู้นำท้องถิ่น จึงถูกหยิบยกมาเป็นต้นแบบรูปธรรมของการสร้างสุขแบบพอดีด้วยวิถีพอเพียงของคนภาคเหนือ โดยการสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. ร่วมกับภาคีสร้างเสริมสุขภาพภาคเหนือ ที่มีองค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ เข้ามามีส่วนร่วมสำคัญในครั้งนี้

นพ.ชาญชัย ศิลปอวยชัย นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ กล่าวว่า แพร่เป็นจังหวัดที่ค่อนข้างยากจนหรือมีรายได้ต่อประชากรจัดเป็นอันดับท้ายๆ หากเทียบกับ 17 จังหวัดภาคเหนือ แม้สภาพภูมิประเทศจะมีมากถึง 4 ล้านไร่เศษ แต่กว่าร้อยละ 80 เป็นป่าเขา ตามกฎหมายไม่สามารถใช้เป็นพื้นที่ทำกินได้ จึงเหลือพื้นที่ใช้สอยเพียงร้อยละ 20 โดยครึ่งหนึ่งใช้เป็นที่อยู่อาศัย ทำให้พื้นที่ทำกินเหลือเพียงร้อยละ 10 หรือเพียง 4 แสนไร่หากเทียบกับประชากรแพร่ปัจจุบันที่มี 4.7 แสนคน เมื่อเฉลี่ยแล้วจะมีพื้นที่ไม่ถึง 1 ไร่ต่อประชากร 1 คน

แต่จังหวัดแพร่ ก็ยังถูกจัดอันดับให้เป็นจังหวัดที่น่าอยู่เป็นอันดับที่ 1 ของประเทศไทย เมื่อ 2 ปีก่อน จากโครงการ Child Watch

                 “สถาบันพัฒนาผู้นำท้องถิ่น” ตั้งอยู่ที่อำเภอสูงเม่น เป็นตัวอย่างสำคัญอีกแห่งหนึ่งที่องค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ ได้หยิบยกขึ้นมานำเสนอให้ผู้มาเยือนจากจังหวัดอื่นๆ ได้ชมในแง่ของการปลูกฝังเรื่องแนวคิดความเป็นอยู่อย่างเป็นสุขตามวิถีพอเพียงของคนเมืองแพร่ โดยตระหนักถึงแนวทางการประกอบอาชีพเกษตรกรรม ตามโครงการพระราชดำริ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงแนะนำให้ใช้วัตถุดิบที่มีอยู่ในธรรมชาติมาปรับปรุงใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด

“กิจกรรมหลักของสถาบันคือ การส่งเสริมสนับสนุนการฝึกอบรมให้เกษตรกรมีความรู้และเห็นถึงความสำคัญของการประกอบอาชีพเกษตรกรรมแบบธรรมชาติ ทั้งทางทฤษฎีและปฎิบัติจริงในศูนย์ฝึกอบรม” นส.อ้อยใจ บุญหล้า ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาผู้นำท้องถิ่น กล่าวและบอกว่า เกือบ 2 ปีแล้วที่สถาบันถูกใช้เป็นที่ฝึกอบรมกว่า 100 โครงการ ทั้งอบรมอาชีพให้เกษตรกร ในจ.แพร่และจังหวัดใกล้เคียง รวมทั้งเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองท้องถิ่น 17 จังหวัดภาคเหนือ

การทำเกษตรทฤษฎีใหม่ภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง ได้ถูกหยิบยกมาเป็นประเด็นสำคัญในการจัดงานสร้างสุขในครั้งนี้ โดยเน้นการทำเกษตรที่ปลอดสารเคมี เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม นำทรัพยากรที่มีอยู่ตามธรรมชาติมาพัฒนาต่อยอดด้วยการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อการสร้างมูลค่าเพิ่ม ลดรายจ่ายเพิ่มรายได้

ผลที่เห็นเป็นรูปธรรม เช่น การเลี้ยงหมูหลุมในจังหวัดแพร่ อีกหนึ่งต้นแบบการสร้างสุข ด้วยเกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งได้มีการรวบรวมเอาภูมิปัญญาชาวบ้านมาพัฒนาต่อยอดในการสร้างรายได้และสร้างอาชีพให้แก่ชาวบ้าน

นส.จิราพร เจริญงาม เจ้าหน้าที่บริหารงานทั่วไป อธิบายว่า “การเลี้ยงหมูหลุม หรือสุกรชีวภาพ” ทำโดยใช้แกลบ ดิน เกลือ และน้ำจุลินทรีย์ผสมกันเทเป็นพื้นคอกหมูแทนการใช้ซีเมนต์ที่ต้องลงทุน สำหรับอาหารของหมูจะให้กินผัก และมีการผสมสมุนไพร จุลินทรีย์ผลไม้ในน้ำดื่ม ช่วยลดกลิ่นเหม็นของอุจจาระหมูด้วย และเมื่อถึงเวลาผสมพื้นในคอกใหม่ก็ยังสามารถนำพื้นคอกหมูเก่าไปใส่เป็นปุ๋ยในแปลงผักได้

ที่น่าสนใจยังมี “การเลี้ยงกบคอนโด” ซึ่งเป็นการเลี้ยงกบโดยใช้ยางรถยนต์มาวางเรียงกันเป็นชั้นๆ สูงไม่เกินเอว แทนการทำบ่อกบที่ต้องลงทุนสูง ให้อาหารด้วยผักหรืออาหารปลาดุก กลางคืนใช้ไฟล่อแมลงให้ตกลงไปในคอนโดฯ เวลาเลี้ยงประมาณ 2-3 เดือน กบก็จะโตพอสามารถนำไปขายได้กิโลกรัมละ 80-100 บาท จากต้นทุนกบเพียงตัวละ 50 สตางค์ – 2 บาทตามขนาด ทั้งนี้ราคาของกบก็ขึ้นอยู่กับฤดูกาลด้วย ถ้าหน้าฝนกบเยอะก็จะราคาถูก

นับเป็นต้นแบบของการทำเกษตรกรรมที่ช่วยในเรื่องการลดค่าใช้จ่ายเพิ่มรายได้ โดยใช้ฐานทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ และภูมิปัญญาชาวบ้านมาพัฒนาต่อยอดให้เป็นรูปธรรมที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้

ขณะที่ “การเลี้ยงไข่มดแดง” ก็เป็นอีกหนึ่งแนวทางที่ไม่ต้องลงทุนอะไรมากเลย โดยการเอาขวดใส่น้ำผูกไว้ และเอาอาหารอย่างไขมันวัวไปผูกไว้บนต้นไม้ โดยหาต้นไม้ที่มีใบใหญ่ๆ เช่น ต้นหูกวาง ต้นกระท้อน หรือหาต้นไม้ที่ไม่พลัดใบตามฤดูกาล อย่างต้นมะม่วง ต้นสะเดา ต้นชมพู่ ก็ได้ ภายใน 7 วันจะมีมดแดงมาทำรังได้ประมาณ 10 รัง หากปล่อยไว้ 1 เดือนจะมีรังมดแดงถึง 60 รัง ซึ่งไข่มดแดงสามารถขายได้ถึง กิโลกรัมละ 200 บาท

อาชีพทางการเกษตรตามภูมิปัญญาชาวบ้าน เช่น การเลี้ยงหมูหลุม กบคอนโด การเพาะเลี้ยงไข่มดแดง การปลูกหน่อไม้ อาชีพเหล่านี้ถือว่าได้ลดหายลงไปมาก แต่ก็ได้รับการพัฒนาให้ฟื้นคืนมาอีกครั้งได้

ความสุขคนเราจึงได้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเติบโตทางเศรษฐกิจหรือการพัฒนาอุตสาหกรรม แต่เพียงอย่างเดียวเท่านั้น การนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ให้สอดคล้องเหมาะสมกับวิถีชีวิตของตนเองและท้องถิ่น ผลสำเร็จที่ได้จะกลายเป็นรูปธรรมที่สามารถสร้างความสุขให้มีสุขภาวะ อยู่ดี กินดีตามวิถีพอเพียงได้อย่างแท้จริงและยั่งยืนด้วยความสมดุลจากธรรมชาติ