(ถอดเทปจากงานเสวนาวิชาการสร้างสุขภาคกลาง เรื่อง "หยุดโลกร้อนด้วยวิถีพอเพียง หรืออ่านจากสกู๊ป http://www.naewna.com/news.asp?ID=92104) ระดับอุณภูมิของผิวโลกสูงขึ้น อากาศร้อนขึ้นและแห้งแล้งผิดปกติ น้ำแข็งขั้วโลกละลาย น้ำทะเลสูงขึ้น แผ่นดินจะจมน้ำ น้ำจะท่วมเมือง ภัยธรรมชาติจะมีความรุนแรงมากขึ้น การ เกิดโรคระบาดจะรุนแรงขึ้น ฤดูกาลเปลี่ยนแปลง สิ่งมีชีวิตเริ่มสูญพันธุ์ เหล่านี้ล้วนเป็นวิกฤตที่เกิดขึ้นจากภาวะโลกร้อนทั้งสิ้น…

             เดี๋ยวนี้วิกฤติเหตุการณ์ต่างๆที่เกิดขึ้นไม่ว่าจะเป็นอากาศที่ผิดเพี้ยน เช่น หน้าหนาวฝนตกหนัก กระทั่งอากาศร้อนยาวนานและน้ำท่วมหรือสภาพภูมิประเทศที่แปรเปลี่ยน เช่น น้ำทะเลกัดเซาะชายฝั่ง ก็บอกว่ามีสาเหตุมาจาก “โลกร้อน” ซึ่งเราได้ยินคำเหล่านี้อย่างหนาหูและต่อเนื่อง นั่นก็หมายความว่าโลกของเรามีอุณหภูมิที่สูงขึ้นหรือที่เราเรียกว่าโลกร้อน ซึ่งเรื่องนี้ได้กลายเป็นที่รับรู้กันทั่วโลกแล้ว

            หากลองพลิกหน้าหนังสือเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมเก่าๆสักเล่มหนึ่งคำว่า “โลกร้อน” ไม่ใช่เรื่องที่เพิ่งมากล่าวถึงเมื่อ 2-3 วัน ที่ผ่านมา แต่เป็นเรื่องที่นักวิชาการได้ให้ความสนใจและติดตามมาตลอดเป็นเวลานับสิบๆปี...

            ภาวะโลกร้อน คือ การที่โลกมีอุณหภูมิเฉลี่ยสูงขึ้นจากการเพิ่มปริมาณของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ในอากาศที่ห่อหุ้มโลก ซึ่งเราเรียกว่าภาวะเรือนกระจก หรือ Green house effect โดยตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดปรากฎการณ์ดังกล่าวล้วนเกิดจากการกระทำของมนุษย์แทบทั้งสิ้น เช่น การใช้พลังงานอย่างสิ้นเปลืองโดยการเผาไหม้ของเชื้อเพลิงในโรงงานอุตสาหกรรม หรือในภาคการผลิตต่างๆ รวมทั้งปัจจัยเสริมคือ จำนวนประชากรโลกที่เพิ่มขึ้น การตัดไม้ลายป่า การเผาป่าเพื่อการทำเกษตร การใช้เครื่องมือสื่อสารเพื่ออำนวยความสะดวกให้กับชีวิต เหล่านี้ล้วนเป็นตัวการหรือต้นเหตุในการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดร์ออกไซค์ขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศของโลกและส่งผลให้เกิดโลกร้อนขึ้นทุกวัน

            เมื่อมองจากต้นเหตุแล้วทั้งหมดล้วนเกิดจากน้ำมือของมนุษย์เอง !!! แล้วอะไรคือผลกระทบต่อเนื่อง

            ทั้งนี้จากการจัดอันดับประเทศที่ปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศ ประเทศไทยถูกจัดอยู่อันดับที่ 22 (172 ล้านตัน) จากทั้งหมด 209 ประเทศทั่วโลก และมีแนวโน้มว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ที่มาจากโรงงานอุตสาหกรรมและท่อไอเสียรถยนต์ ของประเทศที่กำลังพัฒนาอย่างเช่น ประเทศไทยมีแต่จะเพิ่มมากขึ้น ในขณะที่มีการประเมินว่าทั่วประเทศจะมีการขับขี่ยานพาหนะ เป็นจำนวนถึง 1.88 ล้านคัน และจะมีการปล่อยก๊าซออกมา 10 กิโลกรัม ต่อเชื้อเพลิง 4 ลิตร หากมีการขับขี่ยานพาหนะที่ใช้เชื้อเพลิง 4 ลิตรต่อคัน ก็จะปล่อยคาร์บอนไดออก ไซด์ออกมา 18,800 ตัน และถ้าหากมองในภาคของการผลิต กระแสไฟฟ้าขนาด 100 วัตต์ ในเวลา 10 ชั่วโมง จะมีการใช้ถ่านหินหนัก ครึ่งกิโลกรัม ซึ่งจะปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกสู่บรรยากาศ ในปริมาณที่เพิ่มขึ้นถึง 2 เท่า หรือ 1.4 กิโลกรัม อีกทั้งการเผาไหม้ถ่านหิน และเชื้อเพลิงยังปล่อยซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ซึ่งเป็นมลพิษทางอากาศและ เป็นหมอกควันที่ปิดบังแสงอาทิตย์ ทั้งยังเป็นปัจจัยเสริมที่ทำให้เกิดภาวะเรือนกระจกด้วย

จากการศึกษาขององค์การ NASA พบว่าปัจจุบันโลกของเราร้อนที่สุดในรอบ 12,000 ปี ซึ่งนักวิจัยได้มีการคาดการณ์เกี่ยวกับอุณหภูมิผิวโลกในอีก 100 ปีข้างหน้า หรือประมาณปี 2643 ว่า อุณหภูมิผิวโลกจะสูงขึ้นจากปัจจุบันราว 4.5 องศาเซลเซียส โดยจะมีการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ถึงร้อยละ 63 และก๊าซมีเทนร้อยละ 27 ของก๊าซเรือนกระจก  และในช่วง 40 ปีนี้ ประเทศไทยจะมีอุณหภูมิสูงขึ้นประมาณ 1 องศาเซลเซียส ซึ่งถ้าหากอุณหภูมิผิวโลกสูงขึ้นประมาณ 2- 4 องศาเซลเซียส จะส่งผลให้พายุไต้ฝุ่นเปลี่ยนทิศทาง และมีความรุนแรงมากขึ้น ในอนาคตจะมีจำนวนการเกิดพายุใต้ฝุ่นถึงร้อยละ 10-20  นอกจากนี้ฤดูร้อนจะขยายเวลายาวนานขึ้น ในขณะที่ฤดูหนาวจะสั้นลง

ในเวลา 100 ปีที่ผ่านมา ขณะที่โลกมีอุณหภูมิร้อนเพิ่มขึ้นเพียงแค่ 0.8 องศาโดยเฉลี่ย มนุษย์ยังประสบกับวิกฤตเหตุการณ์ต่างๆที่สร้างความปั่นป่วนได้อย่างมากมาย  ถ้าหากยังปล่อยให้โลกร้อนเพิ่มขึ้นถึง 5 องศา เมื่อนั้นคงกลายเป็นวันสิ้นโลก !!

            ซึ่งเป็นมุมมองและการคาดการณ์ของนักวิจัยจากต่างประเทศ...ขณะที่นักวิชาการในเมืองไทยเองก็ไม่ได้นิ่งดูดายกับปัญหาเหล่านี้...

 ดร. เชฏฐ์  ทับทอง ที่ปรึกษาอิสระด้านการจัดการพลังงาน ทีมเครือข่ายงานสร้างสุขภาคกลาง กล่าวว่า หากโลกนี้เพิ่มความร้อนขึ้น 1 องศาเซลเชียลโดยเฉลี่ย หลายร้อยล้านคนจะไม่มีน้ำอุปโภคบริโภค และมีการอพยพย้ายถิ่นมากขึ้น น้ำท่วมบ่อยครั้ง และนานมากขึ้น  ปัจจุบันเริ่มพบแล้วในหลายประเทศ ซึ่งประเทศไทยจะเป็นประเทศต่อไป และถ้าปล่อยให้โลกนี้ร้อนมากขึ้นเป็นบวก 2 องศาโดยเฉลี่ย จะพบว่า  30 เปอร์เซ็นต์ ของสิ่งมีชีวิตจะเริ่มล่อแหลม พืชพันธุ์ธัญญาหาญมีแนวโน้มที่จะลดลง แล้วถ้ายังปล่อยให้โลกนี้ร้อนขึ้นเป็น บวก 3 องศาโดยเฉลี่ย มนุษย์จะเข้าสู่ยุคสงครามการแย่งชิงอาหาร และถ้า โลกร้อน 4 องศาโดยเฉลี่ย สิ่งมีชีวิตทั่วโลกจะเริ่มสูญพันธุ์ รวมทั้งพื้นที่ชายฝั่งทะเล 30 เปอร์เซ็นต์จะเริ่มจมน้ำ สุดท้ายถ้าโลกร้อนเพิ่มขึ้นถึง 5 องศาโดยเฉลี่ย มนุษย์และสิ่งมีชีวิตจะไม่สามารถอยู่บนโลกได้ !!!

            “ในอดีตประเทศไทยเคยมีสภาพภูมิอากาศถึง 3 ฤดู แต่ในปัจจุบันประเทศไทยกำลังประสบกับปัญหาสภาพอากาศเริ่มเปลี่ยนแปลง ฤดูหนาวที่เคยมีระยะเวลานานหลายเดือนได้หายไปจากประเทศไทยมากว่า 5 ปีแล้ว และในทางตรงกันข้ามฤดูร้อนกลับมีระยะเวลายาวนานมากขึ้น ในปี 2548 เกิดความแห้งแล้งอย่างมาก” โดย ดร. เชฏฐ์  ได้กล่าวและยกตัวอย่างให้เห็นภาพว่าผลกระทบจากภาวะโลกร้อนที่มีให้เห็นในประเทศไทย อย่างเช่น เขื่อนลำตะคอง จ.นครราชสีมาได้มีปริมาณน้ำลดลง หรือโบสถ์วัดขุนสมุทราวาส จ.สมุทรปราการ ที่เคยห่างจากทะเลถึง 1 กม. แต่ปัจจุบันบางส่วนจมน้ำทะเล และภายใน 3 ปีข้างหน้า หรือในปี พ.ศ.2553 ถ้าอุณหภูมิของโลกเพิ่มขึ้น 1 องศาโดยเฉลี่ย อุณหภูมิประเทศไทยจะเพิ่มสูงขึ้น 1-6 องศา จะส่งผลให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น 30 เซนติเมตรถึง 1 เมตร คนไทยจะเจอเหตุการณ์พื้นที่ชายฝั่งทะเลของประเทศไทยจะจมน้ำ และคนกรุงเทพจะพบกับปัญหาน้ำท่วม ส่วนพื้นที่ที่ห่างจากเขตบางขุนเทียนไม่เกิน 8 กิโลเมตร รวมทั้งจังหวัดที่เชื่อมต่อกับกรุงเทพ และจังหวัดที่มีแม่น้ำไหลสู่ทะเลอ่าวไทย มีโอกาสน้ำท่วมบ่อยครั้ง ยกตัวอย่างเช่น แม่น้ำท่าจีน แม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเราจะเริ่มสังเกตเห็นจากสิ่งก่อสร้างบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเลเริ่มจะจมน้ำ และระดับน้ำทะเลเริ่มกินพื้นแผ่นดินเข้ามาอย่างรวดเร็ว เช่น บริเวณเขตบางขุนเทียนที่ปริมาณระดับน้ำทะเลสูงขึ้นเริ่มกินพื้นแผ่นดินเข้ามา 800-1000 เมตร โดยยังคงเห็นเสาไฟฟ้าและหลักกิโลทิ้งไว้เป็นหลักฐาน

            ขณะนี้ประเทศไทยกำลังสูญเสียพื้นแผ่นดินให้กับทะเล และหากสังเกตให้ดีภาวะน้ำท่วมจะเริ่มท่วมภาคกลางและภาคเหนือ ทุกปลายปี ซึ่งมีโอกาสท่วมหนักมากขึ้น

            5 จังหวัดภาคกลางที่จะประสบปัญหาน้ำทะเลกัดเซาะ ได้แก่ จังหวัดสมุทรปราการ สมุทรสาคร สมุทรสงคราม ฉะเชิงเทรา กรุงเทพ ฯ และจะลามไปถึงจังหวัดที่มีเขตติดต่อแม่น้ำลำคลองของ 5 จังหวัดนี้ และเชื่อมต่อออกทะเลอ่าวไทย ...

            การจัดงานสร้างสุขภาคกลาง จ.สุพรรณบุรี ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของภาคีสมัชชาสุขภาพภาคกลาง ภาคตะวันออก ภาคตะวันตก ทั้ง 26 จังหวัดและสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ภายใต้แนวคิด “สุขอย่างยั่งยืนบนพื้นฐานพอเพียง” ได้จัดเวทีเสวนาวิชาการเรื่อง “หยุดโลกร้อนด้วยชีวิตพอเพียง” เพื่อเป็นการจุดประกายความคิดร่วมกันด้วยการตั้งคำถามว่า “ถ้าโลกร้อนมากขึ้นโลกและประเทศไทยจะประสบปัญหาอะไรบ้าง มนุษย์และสิ่งมีชีวิตจะดำรงอยู่ได้หรือไม่ เราจะมีส่วนช่วยโลกให้รอดพ้นจากวิกฤตนี้ได้อย่างไร” 

ประเทศไทยเป็นอีกหนึ่งประเทศเช่นเดียวกับประเทศต่างๆ ทั่วโลกที่ประสบปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมซึ่งเป็นผลกระทบจากภาวะโลกร้อน ซึ่งสาเหตุมาจากพื้นที่ป่าที่ลดลง เนื่องจากการตัดไม้ทำลายป่าเพื่อทำการเกษตร การใช้พลังงานในกิจกรรมต่างๆ จนเกินพอดี และปัญหาการเพิ่มของปริมาณขยะที่มากขึ้น ดังนั้นการดำเนินชีวิตอย่างพอเพียง ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของสังคมไทย จึงถูกนำมาเป็นแนวทางในการปฎิบัติใช้ในการหยุดวิกฤตโลกร้อน

ดร. เชฏฐ์  บอกว่า ผลกระทบจากภาวะโลกร้อนในประเทศไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคกลางและใกล้เคียง ซึ่งประสบปัญหาน้ำทะเลกัดเซาะชายฝั่ง ปัญหาน้ำท่วม น่าจะนำหลักแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงมาปฎิบัติใช้เพื่อพัฒนาให้เป็นต้นแบบด้านสุขภาวะ เช่น ส่งเสริมให้มีการทำการเกษตรอย่างยั่งยืน ด้วยการลดใช้สารเคมี ลดการทำลายสิ่งแวดล้อม ปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่เหมาะสม ส่งเสริมและสนับสนุนเพื่อให้เด็ก เยาวชนและประชาชนนำแนวคิดนี้ไปต่อยอดให้เกิดกระบวนการคิดในการช่วยแก้ไขปัญหา กระตุ้นให้ประชาชนเกิดการตื่นตัว และตระหนักถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโลก และเกิดการเรียนรู้และปรับตัวเพื่อรับสถานการณ์ โดยเชื่อมโยงปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ในการป้องกันและแก้ไขปัญหาดังกล่าว

การสร้างความพอเพียงในการดำเนินชีวิตให้เกิดเป็นกิจวัตรอย่างต่อเนื่องต้องปฏิบัติจริงโดยเริ่มจากบุคคล ครอบครัว ชุมชน จนถึงประเทศชาติผนวกกับการคิดหาเทคนิควิธีการตามศักยภาพให้สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของประเทศ ก็จะทำให้ประเทศชาติสามารถรอดพ้นจากวิกฤตโลกร้อนได้