แผ่นดินไหวที่ตอนใต้เกาะสุมาตรา เมื่อเย็นวันที่ 12 ก.ย. 50 มีประเด็นที่ต้องพูดถึงอยู่มากพอสมควร ทั้งในระดับชาวบ้านและระดับชาติ แต่ที่นี้ ผู้เขียนขอเน้นเฉพาะระดับชาติ เรื่อง"การเตือนภัยและการให้ความรู้เรื่องสึนามิแก่ชาวบ้านในพื้นที่ประสบภัย" แบบจริงๆจังๆเสียที

         ผู้เขียนไม่ได้เป็นผู้รู้(เชี่ยวชาญ)เกี่ยวกับเรื่องแผ่นดินไหวหรือสึนามิแต่อย่างใด แค่รู้หลักการอยู่บ้าง  และด้วยเป็นคนทำงานอยู่กับชาวบ้าน ในพื้นที่จังหวัดสตูล หนึ่งในจังหวัดชายฝั่งอันดามันที่เคยประสบกับเหตุการณ์สึนามิ เมื่อปี 2547 และเห็นปัญหาทุกครั้งที่มีข่าวแผ่นดินไหวแถบประเทศอินโดนีเซีย เขียนบทความนี้ด้วยเจตนาบริสุทธิ์ ไม่อยากให้เกิดความตื่นตระหนกในหมู่ประชาชนที่เคยประสบภัย ทุกครั้งที่มีแผ่นดินไหวในแถบอินโดนีเซีย

          เหตุแผ่นดินไหวในทะเลทางตะวันตกเฉียงใต้ของเกาะสุมาตรา ขนาด 7.9 ริกเตอร์(บ้างก็ว่า 8.0) เวลา 18.10 น. ผู้เขียนทราบข่าวทางทีวีตอนประมาณ 2 ทุ่ม แต่ไม่ชัดเจน (ดูไม่ทัน)หลังจากนั้นประมาณ 10 นาที  มีเสียงตามสายของ อบต. บอกให้เฝ้าระวังและเฝ้าติดตามข่าวทางทีวี ไม่มีรายละเอียดอะไรไปกว่านี้ ละแวกนั้น ชาวบ้านมีการเคลื่อนไหวคึกคัก วิ่งหาซื้ออุปกรณ์ยังชีพจำเป็น บ้างก็ขนคนขึ้นรถอพยพเข้าในตัวเมือง เหมือนกับไม่แน่ใจหรือไม่เชื่อที่ทางการบอกให้เฝ้าติดตามข่าวทางทีวี เหลือบไปมองทีวี ก็เห็นข่าวแถบจ.พังงา  จ.กระบี่ ผู้คนอพยพกันจ้าละหวั่น ยิ่งกว่าแถบที่ผู้เขียนอยู่ ก็งงๆ ว่าทางการเปิดสัญญาณเสียงให้อพยพแล้วหรือ(ภายหลังทราบว่า...ไม่ได้เปิด) 

             ผู้เขียนโทร.ถามหาศูนย์กลางแผ่นดินไหวจากเพื่อน ที่คิดว่าคงเฝ้าดูข่าวอยู่ตลอดเวลา ก็ได้ทราบมาว่า เกิดในซีกโลกใต้ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของสุมาตรา ไม่ใกลจากฝั่งนัก บวกกับ ขนาด 7.9 ริกเตอร์ (ครั้งก่อน 9 ริกเตอร์...รุนแรงน้อยกว่า 10 เท่า) วิเคราะห์สถานการณ์ด้วยตนเองได้ว่า โอกาสเกิดสึนามิขั้นอันตราย เป็น 0%  ก็เบาใจลง  ก็คอยตระเวนบอกคนสนิทกัน(ไม่มีหน้าที่โดยตรง) ว่าสึนามิไม่เกิดหรอก เบาใจได้

          สักพัก ก็ได้รับทั้งวิทยุมือถือ ทั้งโทรศัพท์ ให้เตรียมพร้อมรับสถานการณ์ว่าอาจเกิดคลื่นสึนามิจากทั้งจากผู้บังคับบัญชา จากเพื่อนในหน่วยกู้ภัย ดูวุ่นวายไปหมด   

          เฝ้าดูข่าวทางทีวี ก็ไม่เห็นมีใครกล้ายืนยันว่าจะไม่เกิดสึนามิ จนกว่าคุณสมิธ ออกมายืนยันว่า ไม่เกิดสึนามิแน่ ที่ผู้เขียนทราบครั้งแรกราว 4 ทุ่มกว่า  แผ่นดินไหวผ่านไปกว่า 4 ชั่วโมง ซึ่งตอนนั้นหลายคนอยู่บนยอดเขาแล้ว

          เล่ามานาน ประเด็นก็คือ

1.ทำไม ไม่มีใครกล้ายืนยันว่าไม่เกิดคลื่นสึนามิ แน่นอน เพราะ หากเกิดคลื่นสึนามิ แผ่นดินผืนแรกที่จะโดนคลื่นสึนามิ หลังจากแผ่นดินไหว ไม่น่าเกิน 30 นาที  คือชายฝั่งตะวันตกเกาะสุมาตรา ซึ่งคงไม่ใช่เกาะร้าง ไม่มีผู้คน รัฐบาลอินโดนีเซีย ก็คงรู้สถานการณ์ สถานทูตไทย ที่จาร์กาต้า คงรู้ไล่เลี่ยกัน ภายใน 1 ทุ่ม ก็น่าจะรู้ชัด และรีบออกมายืนยัน  ประชาชนจะได้ไม่แตกตื่นเหมือนที่เป็น

2.รัฐ..กล้าๆกลัวๆ ที่จะยืนยันว่าไม่เกิดคลื่นสึนามิแน่ บวกกับข่าวที่มาจากโทรศัพท์ ทำให้ ชาวบ้านไม่แน่ใจ  ไม่เชื่อ ขอหนีตายก่อน ปลอดภัยกว่า  ชาวบ้านได้บทเรียนอะไร จากเหตุการณ์คลื่นสึนามิ ปลายปี 47  บ้าง เท่าที่เห็นได้แต่ตังค์  บทเรียนได้รับน้อยมาก เหมือนกันหมดทั้งรากหญ้าและรากแก้ว  พอๆกัน

3.เครือข่ายโทรศัพท์มือถือที่ผู้เขียนใช้อยู่ 2 ระบบ ไม่มี Message เตือนแต่อย่างใด อันนี้ไม่ทราบเหตุผลว่า จริงๆแล้วบอกได้มั๊ย ขอแค่ไล่ ไปดูทีวีไป๊ มีข่าวด่วน  น่าจะไม่ผิดอะไร ทีเรื่องไร้สาระอื่นๆ เช่น โหลดริงโทน วอลเปเปอร์ มาบ่อยจนน่ารำคาญ  เรื่องนี้สำคัญครับ เพราะประมงชาวบ้าน(ชายฝั่ง)ส่วนใหญ่ไม่มีวิทยุมดดำ(และคงไม่มีทีวีดูด้วย) แต่จะพกโทรศัพท์มือถือ  ที่สำคัญส่วนมากอยู่ชายฝั่งน้ำตื้น  หากเกิดคลื่นสึนามิ จะเป็นคลื่นใหญ่  หนีไม่ทัน 

          สงสารชาวบ้าน โดยเฉพาะคนเฒ่าคนแก่ ลูกเด็กเล็กแดง หัวใจแทบวายเมื่อทราบข่าว  และอพยพกันอย่างทุลักทุเล  หากมีบาดเจ็บล้มตายหาใครรับผิดชอบได้บ้าง

          ผู้เขียนมีความคิดว่า เราน่าจะมาเริ่มเรียน บทเรียนนี้กันใหม่  สอนชาวบ้านแบบจริงๆจังๆ  อย่าพูดว่าบอกไปชาวบ้านก็ไม่รู้เรื่อง  เน้นภูมิศาสตร์แถบอันดามันและอินโดนีเซียตะวันตกให้มาก (คนไทย...อ่อนภูมิศาสตร์)  ให้พอประเมินสถานการณ์ด้วยตนเองได้บ้าง  หากเกิดขึ้นจริงจะได้อพยพอย่างมีสติ  งานนี้ ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ  คงต้องทำการบ้านหน่อย  แถบชายฝั่งสตูล ไม่ต้องพูดเรื่องแผ่นดิน(ภูเขา)ถล่มก็ได้ (มาคราวก่อน...เน้นจัง)

          ที่สุดคือ...ผู้รับผิดชอบเตือนภัยภาครัฐ  ต้องรีบหาข้อมูลที่ชัดเจน(คงหาไม่ยาก) เพื่อมา ฟันธง  ก่อนที่ข่าวสายอื่นๆประเดประดังเข้าหาชาวบ้าน  จนกลัวกันไปหมดแบบนี้  คงไม่ต้องให้หมอดูชื่อดัง...ฟันธง