วัดสร่างโศก : สะสมเสบียง ซ่องสุมผู้คน และต่อเรือศึก?

ที่คลองด่านมีวัดเก่าแก่อายุกว่า 200 ปีเดิมชื่อ “วัดมอญ” อยู่
 
ที่ตั้งของวัดอยู่ติดริมน้ำใกล้ปากคลองที่จะลงสู่ทะเลไปทางอ่าวไทย ไปได้หลายจังหวัด
      
จากประวัติศาสตร์ของชุมชน ตามคำบอกเล่าของบรรพบุรุษที่กล่าวขานกันมา รวมทั้งตำนานประวัติของทางวัด ทำให้ทราบว่า สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เคยทรงประทับแรมที่นี่ ในบริเวณวัดก็มีพระบรมราชานุสรณ์ของพระองค์สร้างขึ้นโดยเจ้าอาวาสวัดองค์ก่อนที่สิ้นบุญไปแล้ว
      
ข้าพเจ้ามีโอกาสไปเยี่ยมชมวัดนี้ในวันทอดกฐินปีนี้พอดี ก็เลยขอนำเรื่องราวมาฝาก

กว่าที่จะหาวัดเจอ ต้องถามผู้คนมากมาย จนมาถามตำรวจในโรงพักแห่งหนึ่งในสมุทรปราการ ก็มีตำรวจนายหนึ่งประสงค์ดีบอกว่า
      
“วัดนี้เปลี่ยนชื่อไปแล้ว เป็นวัดอโศการาม คุณขับเลยมาแล้ว”
      
เมื่อฟังดังนั้นก็บอกนายตำรวจท่านนั้นให้ช่วยวิทยุถามให้ เพราะข้าพเจ้าเข้าใจเอาเองว่า “อโศการาม” นั้นคำว่า “อโศก” น่าจะมาจาก “ต้นอโศก” แม้ความหมายจะคล้ายคลึงกัน แต่ไม่น่าจะเป็นที่เดียวกัน
      
คำว่า “สร่างโศก” น่าจะตั้งชื่อหลังจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงกู้ชาติได้แล้ว
      
เพราะเมื่อไปถึง วัดสร่างโศก ซึ่งอยู่คนละอำเภอกับวัดอโศการาม ทางวัดก็บอกว่ากรมศิลปากรอาจต้องให้รื้อพระบรมราชานุสรณ์ เพราะในความเห็นของกรมศิลปากร พระองค์ไม่น่าจะเสด็จมาที่วัดนี้ นี่เป็นคำบอกเล่าของพระและเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับวัดหลายคน
      
จากประวัติศาสตร์ของชุมชน เล่าต่อกันมาว่า สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงล่องเรือมาจากอยุธยาทางแม่น้ำเจ้าพระยาในฤดูน้ำหลาก ผ่านหน้าวัดมะกอกตอนใกล้รุ่ง และตั้งใจไว้ว่าจะตั้งกรุงใหม่แถววัดนี้ถ้าชนะศึกพม่า ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็นวัดแจ้งหรือวัดอรุณราชวราราม

เรือแล่นต่อไปจนถึงคลองด่าน ซึ่งเป็นชุมชนจีนชาวประมงมืออาชีพ เพราะเป็นชาวจีนที่มาจากเกาะหน่ำโปยจิว ทางใต้ของจีนที่มีอาชีพประมงและปลูกผัก โดยเฉพาะผักกาดขาว

พันธุ์เมล็ดผักกาดขาวจากเมืองนี้มีชื่อ เจี๋ยไต๋ก็ใช้เมล็ดพันธ์จากที่นี่
      
ผู้คนคลองด่านในยุคนั้นเป็นนักเดินเรือ และชาวประมงมืออาชีพ สืบต่อกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ เป็นผู้รู้ทิศทางลม ทิศทางเดินเรือ และมีประสบการณ์การออกหาปลา พวกเขาออกไปหาปลาทั่วสารพัดทิศ
      
คลองด่านยังเป็นชัยภูมิเหมาะที่จะมาต่อเรือ 
      
เนื่องจากเรือที่ "พระเจ้าตาก" นำมาเป็นเรือเล็ก ไม่เหมาะจะออกทะเล เดินทางไกล จนไปถึงจันทบุรี
      
ไม้ต่อเรือที่คลองด่านก็มีสมบูรณ์พร้อม
      
เรือใหม่ของ "พระเจ้าตาก" ที่ใหญ่พอกับการออกทะเล เดินทางไกล จึงถือกำเนิดขึ้นที่คลองด่าน – ตามประวัติศาสตร์ปากต่อปากของชุมชน  

นอกจากมีชาวประมงผู้รักชาติแล้ว การสะสมเสบียงอาหารจากคลองด่านก็ง่ายกว่า เพราะเป็นแหล่งอาหารอยู่แล้ว จึงมีคำกล่าวในประวัติชุมชนว่า...
      
“สะสมเสบียง ซ่องสุมผู้คน และต่อเรือศึกจากบางเหี้ย”
      
บางเหี้ยก็คือคลองด่าน
      
โดยมีชื่อ “นายมา ณ บางเหี้ย” เป็นหนึ่งในผู้ร่วมกู้ชาติที่มีประมาณ 500 คน
      
เรื่องนี้จำเป็นต้องวาน นักประวัติศาสตร์ และกรมศิลปากร ช่วยชำระด้วย ข้าพเจ้าไม่อยากให้ประวัติศาสตร์ของชุมชนกลายเป็นเรื่องไม่น่าเชื่อถือ จะเชื่อถือกันแต่เฉพาะจากผู้จารึกประวัติศาสตร์ตามใบสั่งเท่านั้น
      
ส่วนหนึ่งของ วัดสร่างโศก ยังอยู่ ขอให้ช่วยตรวจดูคาร์บอนของไม้เก่า หรือชิ้นส่วนของวัด จะได้คาดคะเนอายุความเก่าแก่ของวัดได้
      
และอยากให้ทาง สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ช่วยฟื้นฟูบูรณะวัด เพราะลำพังชาวบ้านแม้จะรักชาติ ก็ไม่ได้เก่งเรื่องศิลปกรรมที่จะดูแลให้วัดมีความสวยงามและร่มรื่นแบบธรรมชาติ
      
ส่วนที่เหลืออยู่ของวัด ถ้าทางกรมศิลปากรช่วยจะสามารถต่อเติมให้เหมือนหรือคล้ายของเดิมได้มากกว่าช่างธรรมดา และสามารถทำเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ได้ ก็ควรดำเนินการ
      
ตามปกติ เรื่องราวที่ชาวบ้านส่วนใหญ่เล่าอาจมีต่อเติมเพิ่มส่วนบ้าง แต่โดยเนื้อหาก็ต้องมีส่วนจริงโดยเฉพาะการเกี่ยวข้องระหว่าง สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกับคลองด่าน
      
ในปัจจุบันนี้ คลองด่านก็ยังเป็นป่าชายเลนที่อุดมสมบูรณ์ยังมีสัตว์ทะเลที่เป็นอาหารและไม่เป็นอาหารจำนวนมาก เช่น ปลาดุกทะเล ปลากระบอก หอยแมลงภู่ ปลาตีน
      
ปัญหาเรื่องทิศทางลมและกระแสน้ำเป็นเรื่องใหญ่มาก ที่ไม่ควรเป็นที่ทิ้งน้ำเสีย คือทิศทางลมและกระแสน้ำจะพัดวนอยู่ภายในบริเวณนี้ ไม่ออกทะเลโดยตรงเหมือนบางปูหรือที่อื่นๆ จึงเหมาะที่สัตว์ทะเลจะวางไข่ และป่าชายเลนของเราก็เหลือน้อยเต็มที หากจะทำบ่อบำบัดน้ำเสียยังสามารถหาทางออกวิธีอื่นได้อีก
      
อุตส่าห์อยู่ในชุมชนปิดที่คนหาไม่ค่อยพบ ติดต่อกับโลกภายนอกก็ทางเรือประมง และอยู่อย่างสันติสงบเงี่ยมเจียมตัว ก็ยังอุส่าห์มีผู้ก้าวร้าวบุกรุกจนได้
      
อย่าทำร้ายคลองด่านอีกเลย !

โดย “คนแซ่ลิ้ม” (6 มิถุนายน 2550)

เผยแพร่ครั้งแรกใน นสพ.ผู้จัดการรายวัน (16 ธันวาคม 2547)

----------------------------
ข้อมูลเกี่ยวเนื่อง

งานกู้ชาติในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
http://www1.mod.go.th/heritage/king/taksin/taksin1.htm

คลองด่าน...หมู่บ้านผู้รักชาติ (1)
http://www.oknation.net/blog/greenblog/2007/06/01/entry-1