สถาบันคชบาลแห่งชาติ ให้คำอธิบายไว้ว่า ช้างตกมัน คือปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เกิดขึ้นกับช้างทุกเชือก ซึ่งอาจกินเวลาประมาณ ๒-๓ อาทิตย์ แต่บางตัวอาจนาน ๔-๕ เดือน โดยมากเป็นในเพศผู้มากกว่าเพศเมียและมีอาการรุนแรงกว่าด้วย ช้างเริ่มตกมันในฤดูหนาวประมาณเดือนธันวาคม - กุมภาพันธ์ อาการตกมันจะเกิดกับช้างที่มีอายุ ๑๕ ปีขึ้นไป คืออยู่ในเกณฑ์ที่ผสมพันธุ์ได้และมีร่างกายแข็งแรงสมบูรณ์

เมื่อช้างเริ่มมีอาการตกมัน เราสามารถสังเกตุจากต่อมเล็ก ๆ ที่ขมับทั้งสองข้าง ซึ่งจะอยู่ระหว่างหูกับตาของมัน ต่อมนี้จะบวมขึ้นเท่าไข่ไก่และกินเวลาหลายวัน จากนั้นจึงมีน้ำมันไหลออกมาจากรูต่อม (ซึ่งปกติจะมองไม่เห็น จะเห็นต่อเมื่อรูต่อมบวม แล้วปากรูจะเปิดออกมา) เมื่อปากรูเปิดแล้วจะมีน้ำเหนียวไหลออกมามีกลิ่นรุนแรงมาก ในขณะที่ตกมัน มันจะแสดงความดุร้าย ความจำเสื่อมและพยายามทำลายทุกสิ่ง ไม่ว่าจะคนหรือสัตว์ชนิดอื่น แม้กระทั่งควาญของมันเอง เวลามันวิ่งเข้าใส่มันมักจะม้วนงวงกลมและใช้งาแทง เวลาถึงตัวแล้วมันจึงใช้งวงจับ ใช้เท้าเหยียบ บางครั้งจะเหยียบคลึงไปมาจนกระดูกของศัตรูแหลกเหลว

การตกมันของช้างนั้นยังไม่มีผู้พิสูจน์แน่ชัดว่ามาจากสาเหตุใด แต่โดยทั่วไปเข้าใจกันว่าช้างต้องการผสมพันธุ์เป็นการประกาศอาณาเขตของตนเอง เป็นกลไกของธรรมชาติในการคัดเลือกช้างพ่อพันธุ์ วิธีแก้ไขก็คือปล่อยให้ช้างได้อยู่ในที่สงบ มีอาหารและน้ำอย่างเพียงพอและหลีกเลี่ยงการใช้งานหนัก

อย่างไร ก็ตามช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา ที่จ.นครศรีธรรมราช ช้างพลายไข่หีดตกมันอาละวาดข้ามอำเภอ ไล่ทำร้ายชาวสวนยางได้รับบาดเจ็บ ด้วยความตกใจชาวบ้านจึงยิงไล่ด้วยปืนลูกซอง หลบหนีเข้าป่าไป

เรื่องราวนี้น่าจะจบลงเมื่อ ชาวบ้านแจ้งเจ้าหน้าที่และแพทย์ผู้เชี่ยวชาญออกมาจัดการด้วยลูกดอกยาสลบ

แต่ด้วยอะไรก็ไม่สามารถทราบได้ แต่ผมเข้าใจว่า สัตว์ในร่างคนเหล่านั้นกำลังเมามัน สนุกสนานกับความรุนแรง เพราะคนกว่า ร้อย จักรยานยนต์นับไม่ถ้วน ในหมู่บ้านต่างพยายามต้อนช้างออกมาจากป่าด้วยความคึกคะนอง ใครมีปืนพก ใครมีพล้าพกพล้า หมายมั่นจะฆ่าพลายไข่หีดให้ตายตรงหน้า เสียงปืนดังขึ้นนัดต่อนัด และสุดท้ายพลายไข่หีดก็ตกเป็นเหยื่อของสัตว์ป่าเหล่านี้

ด้วยความหวัง

ข้าน้อยบักหุ่งซ่ำจ๊อย