“ชีวิตสั้น ศิลปะนั้นยืนยาว”

ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี

ช่วงปลายปี 2539 วงการเพลงไทยได้สูญเสียบุคคลระดับ “ตำนาน” นามว่า “เรวัต พุทธินันทน์”  กล่าวกันว่า เรวัติ หรือ พี่เต๋อ ของน้องๆนั้นคือแรงบันดาลใจในการพัฒนาเพลงไทยสากลของนักดนตรีชื่อดังหลายคนในปัจจุบัน

นับตั้งแต่ “แกรมมี่” ได้ถือกำเนิดขึ้นมาในบรรณพิภพเพลงไทย เรวัต พุทธินันทน์ , เขตอรัญญ์ เลิศพิพัฒน์ , นิติพงษ์ ห่อนาค , ชาตรี คงสุวรรณ , จาตุรนต์  เอมซ์บุตร , อัสนี โชติกุล , อภิชัย เย็นพูนสุข , วิชัย อึ้งอัมพร , อุกฤษฎ์ พลางกูร ฯลฯ พวกเขาเหล่านี้คือเบื้องหลังความสำเร็จของศิลปินแกรมมี่ยุคบุกเบิก ในฐานะนักทำเพลง นักแต่งเพลงและนักดนตรี

สำหรับ เรวัต พุทธินันทน์ นั้น , เขาเปรียบเสมือนจอมทัพใหญ่ที่พยายามประสานสิ่งที่เรียกว่า “ศิลปะ”ให้ไปด้วยกันกับ “พาณิชย์” อย่างไรก็แล้วแต่ “ลายเซ็น” ของเรวัต ที่ปรากฏอยู่ในเนื้อเพลงที่เขาแต่งนั้นยังสะท้อนปรัชญา มุมมองและความคิดของผู้ชายคนนี้ได้ดี 

เมื่อคืนนี้ผมใช้เวลาไปกับการอ่านเนื้อร้องที่ “เรวัต พุทธินันทน์” แต่ง สิ่งหนึ่งที่ผมค้นพบจากเนื้อร้องเหล่านี้ คือ “ปรัชญาความคิด” ครับ

 พี่เต๋อได้เขียนเพลงให้กับศิลปินหลายท่าน แต่ที่เห็นจะมากที่สุดน่าจะเป็น “ธงไชย แมคอินไตย” ครับ

ผมลองมานั่งเรียบเรียงและแยกหมวดหมู่เนื้อร้องที่พี่เต๋อเขียนไว้ตั้งแต่ปี 2526 กับอัลบั้มเต๋อ 1 จนกระทั่งเพลงช่วงท้ายๆประมาณปี 2538 ถ้าจำไม่ผิดน่าจะเป็น เพลง “สักวันต้องได้ดี” ผมลองสรุปเองคร่าวๆอย่างนี้ครับว่า เนื้อเพลงที่พี่เต๋อถ่ายทอดไว้นั้นบ่งบอกถึงวิธีคิดและมุมมองไว้เด่นๆ 3 ประการ คือ  อุดมคติการใช้ชีวิต , สภาพสังคมทั่วไป และ ความรัก ครับ

เริ่มจากอุดมคติการใช้ชีวิตนั้น เพลง “หมู่บ้านในนิทาน” อัลบั้มเต๋อ 1 (2526) น่าจะเป็นตัวอย่างแรกที่ชัดเจน ดูจากเนื้อร้องที่ว่า

 “ ก่อนยังมีแดนห่างไกล ไกลนักแต่มีคนพักอาศัย บางคนที่เคยไป ยังติดใจหนักหนา มีชาวบ้านชาวนา กินอยู่มานมนาน มีทุ่งนาป่าเขียวสดงาม มีน้ำใสอยู่ในลำธาร ผู้คนเลยชื่นบาน ไม่มีใครร้าวราน หมู่บ้านในนิทาน สุขสันต์ตลอดมา” นี่น่าจะเป็นวิธีการมองโลกแบบพี่เต๋อครับ ซึ่งแสดงให้เห็นถึง ความรักสงบและรื่นรมย์กับธรรมชาติ ซึ่งเพลงต่อมาอย่าง “ ณ โลกสีขาว” อัลบั้มเต๋อ 2 (2528) ได้สะท้อนให้เห็นโลกอุดมคติของพี่เต๋อในโลกสีขาวไว้ว่า

 “ทุกผู้คนอยู่ในชุดสีขาวไร้การหลับนอน ไร้ความหิว ความอยาก ไร้ความขัดแย้ง ไม่มีแบ่งชนชั้น ไร้การฆ่าฟัน ไม่มีการพูดจา เห็นมีแต่รอยยิ้ม ในโลกสีขาว” 

พิจารณาจากเนื้อร้องที่พี่เต๋อเขียนนั้น แม้จะไม่ได้หนักหน่วงเหมือนเพลงเพื่อชีวิตแต่วิธีคิดและมุมมองที่ถ่ายทอดมาในบทเพลงนับว่าสร้างสรรค์อยู่ไม่น้อย ผมสังเกตว่างานของพี่เต๋อนั้นไม่ได้จมอยู่แค่เรื่องของ “อกหักรักคุด” สถานเดียว หากแต่ผลงานยังสื่อสารถึงทัศนคติวิธีคิดได้อย่างเรียบง่ายแต่ลึกซึ้ง 

อีกเพลงที่น่ากล่าวถึง คือ เพลง “มือน้อย” อัลบั้มเต๋อ 1 (2526) ครับ เพลงนี้กล่าวถึงความบริสุทธิ์ของเด็กเกิดใหม่ได้งดงามมาก

 “ใสสะอาดดุจดัง น้ำค้างกลางแสงเดือน เหมือนกุหลาบดอกน้อย ไร้ร่องรอยราคี” นอกจากนี้พี่เต๋อดูจะให้ความสำคัญกับเด็กมาก โดยเฉพาะเมื่อเราได้ยินเพลง “บทเพลงเพื่อเด็ก” อัลบั้มเต๋อ 2 (2528) ผมชอบท่อนสร้อยของเพลงนี้มากครับ 

“เด็กเรียนรู้ตั้งแต่ตัวน้อย เด็กจะคล้อยไปตามผู้ใหญ่ รู้อะไรเพราะผู้ใหญ่ชี้นำ เด็กจะดีเพียงใดนั้น รู้รู้กัน อยู่ที่ใคร ที่จะคอยดูแลเขา ขอให้เราอย่าละเลย ช่วยกัน” หรือแม้แต่เพลง “หนูอยากเป็นอะไร” ที่พี่เบิร์ดร้องในอัลบั้ม ส.ค.ส. (2531) เพลงนี้มีพี่เต๋อ พี่ดี้และบุษบาแต่งร่วมกัน 

สำหรับในแง่สภาพสังคมทั่วไป นั้น , เพลงของพี่เต๋อสะท้อนให้เห็นความเป็นไปของยุคสมัยนั้นๆได้ดี เช่น เพลงดังอย่าง “เจ้าสาวที่กลัวฝน” ในอัลบั้มเต๋อ 1 (2526) ที่พูดถึงทัศนคติของผู้หญิงที่กลัวการมีชีวิตคู่  เพลง “ดอกไม้พลาสติก” อัลบั้มเต๋อ 1 อีกเช่นกันที่พูดถึงความสวยที่มาจากมีดหมอที่ดูแล้วไม่ต่างอะไรกับดอกไม้พลาสติก

เพลง “ปากคน” และ “มันแปลกดีนะ” ในอัลบั้มเต๋อ 2 (2528)พูดถึงมุมมองและความสงสัยที่มีต่อสภาพสังคมในช่วงนั้น อย่างเนื้อที่ร้องว่า

 “มีคนเขาอยู่เมืองนอก ไม่ต้องบอกว่าชื่ออะไร เขาคิดให้เราแต่งตัว ถ้าเขามั่วจะรู้ได้ไง คนนำมีอยู่แค่สองสาม แต่คนตามนั้นยานตะไท ไม่รู้เป็นใครที่ไหน พ่อแม่ก็ไม่ใช่ แต่เราก็ตามเขาไป” หรือ

 “บอกต่อต่อกันมา แล้วบอกต่อต่อกันไป แต่มาบอกยังไงเรื่องราวจึงได้ผิดไป อยากจะรู้เรื่องเก่ามันอยู่ตรงไหน ถูกดัดแปลง หรือแต่งไปอีกเพียงใด ชอบต่อและแต่งเติมนัก เพราะปากมันหยุดไม่ไหว กลายเป็นอื่นทุกที”

งานในอัลบั้มเต๋อ 3 (2529) บรรยายเรื่องราวการพัฒนาประเทศไทยโดยเฉพากระแสการจะก้าวสู่ความเป็น NICS เพลงอย่าง “เมืองใหญ่เมืองนี้” คือ เพลงที่ทำให้เห็นภาพเมืองกรุงเมื่อ 20 ปีที่แล้วได้ดี

 “ เมืองใหญ่เมืองนี้เมืองดีของคนเมือง เห็นความรุ่งเรืองเห็นคนเมืองล้วนมากมาย เมืองใหญ่เมืองนี้เมืองดีของใครใคร ทั้งที่คนมากมามายดูดูไปเหมือนไร้ผู้คน ” หรือ เพลง “สมปองน้องสมชาย” ที่กล่าวถึงความรันทดของแรงงานอย่างสมปองว่า

 “มาทำงาน เป็นคนงานเงินเดือนน้อย เหนื่อยจนแทบขาดใจ....เหนื่อยจนใจหมดหวัง”

ดูเหมือนผมจะลืมอะไรไปบางอย่างนะครับ ผมว่า “กำลังใจ” คือสิ่งที่ได้รับจากการฟังเพลงของพี่เต๋อ เพลง “คงจะมีสักวัน” อัลบั้มเต๋อ 3 (2529) ยังถูกนำมาขับขานใหม่อยู่เสมอ ท่อนร้องที่ว่า 

“หากใจท้อ ขอจงอดทนหนทางที่เดินไป เหนื่อยเพียงไหน ไม่กลัวสิ่งใดก้าวไปให้มั่นคง” ฟังเพลงนี้ทีไรกำลังใจถูกปลุกขึ้นมาเป็นกองเลยทีเดียว เหมือนเพลง “ตะกายดาว” ที่ผมคิดว่าไม่มีใครร้องได้ไพเราะกินใจได้เท่าพี่เต๋ออีกแล้ว  ในช่วงปลายชีวิตของพี่เต๋อนั้น เพลง “สักวันต้องได้ดี” น่าจะตอกย้ำให้เห็นคุณค่าของการทำดีว่า 

“อย่างน้อยสิ่งที่เราได้ทำลงไป ไม่คิดอะไรก็แค่ภูมิใจที่เป็นคนดี อย่างน้อยบอกตัวเองหนทางยังมี แม้ในวันนี้มันจะโหดร้าย ก็ยังคงทำดีไม่เคยหวั่น รู้ว่าสักวันต้องได้ดี” 

ถ้าจะพูดถึงเพลงของเรวัต พุทธินันทน์ เพลงๆหนึ่งที่เสมือนตัวแทนของผู้ชายคนนี้เลย นั่นคือ เพลง “ยิ่งสูงยิ่งหนาว” อัลบั้มเต๋อ 1 (2526) ครับ  เพลงนี้ได้ “อัสนี โชติกุล” เป็นผู้ประพันธ์ทำนอง ผมว่าเพลงนี้เป็นเพลง “ตกผลึก” ทางความคิดที่พี่เต๋อถ่ายทอดไว้ยอดเยี่ยมถึงสัจธรรมที่ว่า

 “เปรียบคนเราเหมือนดังขึ้นภูเขา ฝ่าไปเอาหมายตัวเราก้าวไกล สูงสูงขึ้นไปใครจะอยู่ข้างเรา กิเลสยุเย้าให้ปีนป่าย ไร้มิตรแท้ถึงแม้ยิ่งใหญ่ ใหญ่เกินไปไม่มีใครเอา ยิ่งสูงยิ่งหนาวยิ่งเหงายิ่งห่าง อยู่บนทางนึกหวั่นนึกพรั่นความหนาว” 

ผมชอบคำว่า “ยิ่งสูงยิ่งหนาวยิ่งเหงายิ่งห่าง” เพราะมันกินความได้ดีกับสภาพของคนที่อยู่บนจุดสูงสุด

สำหรับปรัชญาความรักนั้น , เพลงที่ผมประทับใจอย่าง “สองเราเท่ากัน” ในอัลบั้มเต๋อ 3 (2529) ผมว่าเป็นมุมมองความรักที่ให้เกียรติผู้หญิงมากครับ

“มือจับมือ ใจคล้องใจ ไม่มีใครนำใคร ไม่มีใครตามใคร สองเราเท่ากัน ผูกพันสายใย สองเราเข้าใจ ก้าวเดินไปพร้อมกัน”  เพลงนี้ผมชอบเสียงพูดของพี่เต๋อครับผมว่าเสียงแกมีเสน่ห์มาก 

นอกจากเพลงนี้แล้ว “ที่แล้วก็แล้วไป” อัลบั้มเต๋อ 1 (2526) ก็จัดเป็นความแฟร์ของคนๆหนึ่งที่ใช้หัวใจและความรักเป็นตัวตั้งมากกว่าที่จะมองความผิดพลาดที่ผ่านมาของอีกคน 

“ฉันไม่แคร์ ถึงแม้เธอหวั่น ลองฟังฉันดีกว่า รักนั้นพา ให้เธอเคยผิดพลั้งไป แล้วทำไมใครใครต้องคอยซ้ำเติม ทิ้งเรื่องเดิมมาเริ่มกันใหม่ เป็นไปได้แน่นอน ฉันขอวอน เรื่องก่อนก่อนที่แล้วมา ขอเธออย่า เอามากลุ้มใจ”

จริงๆแล้วเพลงโรแมนติคที่พี่เต๋อแต่งขึ้นมานั้นยังมีอีกหลายเพลงครับ อย่างเพลง “ให้เธอ”ที่วสันต์ โชติกุล ขับร้องนั้นก็เป็นผลงานเขียนเพลงของพี่เต๋อ อีกเช่นกัน

ผมนึกถึงคำพูดหนึ่งในหนังเรื่อง The Possible หรือ เก๋า เก๋า (2549)ของ วิทยา ทองอยู่ยง คำพูดที่ “อู๋”บอกกับ “ต๋อย” ว่า “ถ้าวันนั้นวงที่หายไปเป็น The impossible ผมเชื่อว่าทุกๆปีจะมีคนจัดคอนเสิรต์รำลึกถึงพวกเขา” เหมือนที่วันนี้คุณวินส์ตันและคุณ Kilroy กำลังทำอยู่ด้วยใจรักและศรัทธาในตัวผู้ชายคนนี้ไงครับ.....เรวัต พุทธินันทน์

Hesse004