ก่อนเริ่มต้นเอนทรีนี้ ผมต้องขอขอบคุณคุณสายสร้อย (Queen of Nostalgia) กัลยาณมิตรทางปัญญาที่ชักชวนให้ลองเขียนบุคคลสามัญชนที่เคารพศรัทธา

จริงๆแล้ว ผมมีบุคคลที่เคารพศรัทธาหลายท่านครับ นอกเหนือจากบุพการีแล้ว “อาม่า” คือ ผู้หญิงที่ผมรักมากที่สุด อาม่าของผมเป็นลูกจีนธรรมดาประกอบสัมมาอาชีพสุจริตและดูแลครอบครัวของพวกเราอย่างอบอุ่น ทุกวันนี้อาม่าผมมีอายุ 82 แล้ว ท่านยังแข็งแรง ทานเจทุกมื้อ และไปหุกตึ๊ง (สถานธรรม) เกือบทุกอาทิตย์ “อาม่า” จึงเป็นตัวอย่างที่ดีสำหรับผมในเรื่องของการใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย

สำหรับบุคคลในสังคมไทยที่เป็น “แบบ” ที่ดีของผมอีกท่านหนึ่ง คือ “อาจารย์ป๋วย  อึ๊งภากรณ์” ครับ ในฐานะที่เป็นศิษย์เก่าคณะเศรษฐศาสตร์ ธรรมศาสตร์ ท่านอาจารย์ป๋วย คือ ต้นแบบของนักเศรษฐศาสตร์ไทยที่สมบูรณ์แบบ ในฐานะที่ผมเป็นข้าราชการคนหนึ่ง ท่านอาจารย์ป๋วย คือ ตัวอย่างข้าราชการที่รับใช้แผ่นดินเกิดอย่างสุดความสามารถ และในฐานะที่เป็นคนไทยคนหนึ่ง ท่านอาจารย์ป๋วย คือ ตัวอย่างคนไทยที่สร้างคุณประโยชน์ให้กับประเทศด้วยการวางรากฐานระบบเศรษฐกิจไทยให้พัฒนาได้ถึงทุกวันนี้

เรื่องราวของอาจารย์ป๋วยถูกถ่ายทอดจากข้อเขียนของลูกศิษย์ลูกหา อย่าง อาจารย์รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์ อาจารย์วิทยากร เชียงกูล เป็นต้น ด้วยเหตุนี้เองการจารึกเรื่องราวคุณความดีของ “คนดี” อย่างอาจารย์ป๋วยจึงก่อให้เกิดกำลังใจในการสร้างความดีให้กับส่วนรวมต่อไป

เมื่อผมเริ่มรับราชการในปี  2541 ที่สำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) มีเรื่องราวของบุคคลท่านหนึ่งที่ผมได้ยินชื่อเสมอเวลาที่ข้าราชการรุ่นพี่ๆกล่าวถึงคนดีของกรม นั่นคือ เรื่องของคุณ “ธรรมรัฐ ณ ระนอง” อดีตข้าราชการสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินซึ่งเกษียณในตำแหน่งสุดท้ายที่ “ผู้ช่วยผู้อำนวยการตรวจเงินแผ่นดิน” เมื่อปี 2538

เรื่องราวของบุคคลท่านนี้ทำให้ผมต้องฉงน เมื่อพบว่ามีผู้ร้องขอให้ท่านช่วยเขียนหนังสือเป็นที่ระลึกก่อนที่ท่านจะเกษียณไปและหนังสือเล่มดังกล่าวมีชื่อว่า “ฝากไว้ให้คิดถึง”ครับ

หนังสือเล่มนี้ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตการรับราชการของคุณธรรมรัฐที่สำนักงานตรวจเงินแผ่นดินตั้งแต่ปี 2500 จนกระทั่งปี 2538

ตลอดระยะเวลา 38 ปี ที่คุณธรรมรัฐรับราชการที่ สตง. นั้นมีเรื่องราวบอกเล่ามากมายโดยเฉพาะ “เกร็ด” ในการตรวจเงินแผ่นดินรวมไปถึง “อุดมคติ” ในการรับราชการ

ผมเองไม่แปลกใจเลยที่พบว่าผู้คนใน สตง. ยังจำคุณธรรมรัฐ ได้แม่นยำเพราะท่านคือผู้เขียนคู่มือการตรวจสอบเงินงบประมาณแผ่นดินตั้งแต่คู่มือตรวจสอบบัญชีของกองเทศบาล คู่มือตรวจสอบการจัดหาพัสดุ คู่มือตรวจสอบสืบสวน เป็นต้น

คู่มือต่างๆเหล่านี้ยังปรากฏหลงเหลืออยู่ในห้องสมุดของสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน นอกจากนี้คุณธรรมรัฐยังเป็นที่จดจำของข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในปัจจุบันของ สตง. ในฐานะ ครูและผู้บังคับบัญชาที่เอื้ออารีต่อผู้ใต้บังคับบัญชาเสมอ

แน่นอนครับว่าคุณสมบัติสำคัญที่สุดของคนทำงานตรวจสอบเงินหลวง คือ “ความซื่อสัตย์” และคุณธรรมรัฐ ก็ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าตลอดเวลา 38 ปีที่ท่านอยู่องค์กรนี้ท่านรักษาพรมจรรย์ข้อนี้ได้ดีเพียงใด

ประสบการณ์ทุกอย่างที่คุณธรรมรัฐเขียนเล่าผ่านในหนังสือของท่านนั้น ทำให้เราเห็นภาพการทำงานตรวจเงินแผ่นดินในช่วงที่เมืองไทยกำลังพัฒนาด้วยเหตุนี้เองที่การใช้จ่ายเงินงบประมาณแผ่นดินจึงเพิ่มสูงขึ้นทุกปีและทำให้หน้าที่ในการตรวจสอบการใช้จ่ายเงินแผ่นดินนั้นมีความสำคัญอย่างยิ่ง

จริงๆแล้วเรื่องราวของข้าราชการ สตง. ในอดีตไม่ค่อยได้รับการบอกเล่ามากนัก อาจเพราะความเป็นนักบัญชีของข้าราชการ สตง. ที่ทำให้พวกเขามักจะทำงานกันอย่างเงียบๆ อย่างไรก็ตามการทำงานตรวจเงินแผ่นดินในยุคปัจจุบันนั้นขยายพรมแดนการตรวจสอบไปสู่การตรวจสอบการจัดซื้อจัดจ้าง การตรวจสอบการดำเนินงาน และ การตรวจสอบสืบสวนกรณีที่มีเรื่องร้องเรียนทุจริต

ปี 2548 สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินมีอายุครบ 90 ปีพอดี ผมได้รับมอบหมายให้เป็นหนึ่งในคณะทำงานทำหนังสือครบรอบกรมซึ่งตั้งใจจะเล่าเรื่องพัฒนาการของงานตรวจเงินแผ่นดินไทยตั้งแต่สมัยเป็น “ออฟฟิศหลวง” จนกระทั่งมาเป็น “สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน”ในปัจจุบัน

ผมใช้เวลาตั้งแต่วันสงกรานต์ของปีดังกล่าวมาจนกระทั่งเดือนแปด เพื่อชำระเรื่องราวประวัติศาสตร์การตรวจเงินแผ่นดินไทยโดยอาศัยข้อมูลเริ่มต้นจากหนังสือครบรอบประวัติกรมตั้งแต่ปี 2475, 2518, 2530 และ 2540 นอกจากนี้ผมยังต้องไปค้นคว้าเอกสารโบราณที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติรวมไปถึงตระเวนไปกับเพื่อนเพื่อหาสถานที่ทำงานแห่งแรกของ “กรมตรวจเงินแผ่นดิน”

อย่างไรก็ตามประสบการณ์อันวิเศษที่ผมได้รับจากการทำหนังสือเล่มนี้ คือ การได้พบและสนทนากับคุณธรรมรัฐ ณ ระนอง “ตำนาน” คนหนึ่งของงานตรวจเงินแผ่นดินไทย

คุณธรรมรัฐ ในวัย 70 ปี (ตอนนั้น) ยังดูกระฉับกระเฉงตลอดจนมีความจำที่แม่นยำอยู่ ท่านเข้ามาในฐานะเป็นที่ปรึกษาการเขียนประวัติศาสตร์กรมซึ่งผมเพิ่งทราบว่าท่านคือคนที่เขียนประวัติกรมเมื่อปี 2530 ซึ่งครบหกรอบของสำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน

ประสบการณ์อันวิเศษของผมในการได้พูดคุยกับตำนานที่ยังมีชีวิตอยู่นั้นนับเป็นความทรงจำที่ดีไม่น้อยและสิ่งหนึ่งที่ผมได้พบจากผู้ชายคนนี้ คือ ความเมตตาและเอื้ออาทรต่อคนทุกคน

ผมจำได้ว่าผมมีโอกาสได้คุยกับคุณธรรมรัฐถึงเรื่องราวของกรมในอดีต สถานการณ์ของกรมในขณะนั้น รวมถึงเรื่องอนาคตของกรมเราและท้ายที่สุดท่านทิ้งคำพูดได้จับใจมากว่า

“ผมมีชีวิตทุกวันนี้ได้ก็เพราะ สตง. งานที่นี่สอนอะไรผมหลายอย่าง และผมก็ภูมิใจที่เกิดมารับราชการที่ สตง. ฝากรุ่นพวกคุณดูแลกรมต่อด้วยนะ” ผมอึ้งไปสักพักเพราะขณะนั้นผมกำลังตัดสินใจอยู่ว่าจะลาออกจากที่นี่ไปเป็นอาจารย์ดีหรือเปล่า

ผมเคยคุยกับเพื่อนที่รับราชการพร้อมกันว่า “ถ้าวันหนึ่งกูแก่ตัวไป กูอยากเป็นแบบคนๆนี้ว่ะ ไม่ต้องมีอำนาจยศฐามากมาย แต่ได้รับการนับถือจากคนรอบข้างด้วยความจริงใจ”

ผมสังเกตว่าอดีตข้าราชการ สตง. ที่เกษียณไปแล้วและกลับมาเยี่ยมกรม คุณธรรมรัฐ ณ ระนอง ดูจะเป็นคนที่ได้รับการทักทายอย่างจริงใจมากที่สุด

การเป็นคนธรรมดาสามัญที่ใช้ชีวิตอย่างเรียบง่ายและพอเพียงน่าจะเป็นแนวทางที่ดีไม่น้อยสำหรับคนที่ต้องการใชชีวิตอย่างสงบ บางครั้งการช่วยเหลือส่วนรวมอาจจะเริ่มต้นด้วยการไม่เบียดเบียนผู้อื่นหรือเบียดเบียนตัวเองและทำหน้าที่ของตนเองให้ดีที่สุด

สำหรับผมแล้วทั้งอาม่า อาจารย์ป๋วย และ คุณธรมมรัฐ นั้น คือ ตัวอย่างของสามัญชนที่ใช้ชีวิตได้งดงามครับ

Hesse004