การได้ไปที่อมก๋อยเมื่อวันที่ 29-30 พฤศจิกายน 2550 ที่ผ่านมาเป็นการไปเชียงใหม่ครั้งแรกของเรา และได้ไปกับคาเฟ่ดิโอโร่ แต่การไปเพียงครั้งแรกแต่กลับได้สัมผัสถึงวิถีชีวิตที่ลึกซึ้งของชาวอมก๋อยอย่างนี้แล้ว ทำให้เรารู้สึกว่า ทุกวันนี้เราใช้ชีวิตกันแบบสบายเกินไปหรือเปล่า อะไรนิดอะไรหน่อยก็เหนื่อย-ท้อแล้ว รอรถเมล์นานก็บ่นซะแร้ว แต่ที่นั่นไม่มีรถเมล์ให้คอยจึงไม่ต้องบ่นว่าคอยรถนาน น้องชาวดอยบอกว่าถ้าเขาไม่มีรถมารับกลับบ้านก็ต้องเดินเอาค่ะ ซึ่งนั่งรถก็ประมาณ 2 ชั่วโมงแล้ว นี่น้องเดินเอาจะกี่ชั่วโมงล่ะคะ พวกเขาอดทนและเก่งมากๆ อาชีพของชาวอมก๋อยส่วนมากก็จะทำการเกษตร ปลูกกะหล่ำปลี มะเขือเทศ กาแฟ แต่ 2 อย่างแรกเป็นอะไรที่ไม่ส่งเสริมให้ปลูก เพราะมันปลูกแล้วไมได้ราคา ที่อื่นก็ปลูกได้ทั้งปีเหมือนกัน เวลาเอาไปขายแล้วราคามันจะตก เขาก็จะจนเหมือนเดิม แต่การปลูกกาแฟจะทำให้เขามีรายได้เพิ่มมากขึ้น เพราะกาแฟไม่ได้ปลูกกันได้ง่ายๆนี่หน่า มันต้องใช้เวลา มีพื้นที่ที่เหมาะสมคือเหนือระดับน้ำทะเลมากกว่า 800 เมตร ที่อมก๋อยเขาบอกว่าพื้นที่อยู่สูงประมาณ 850 ม.จากระดับน้ำทะเล ซึ่งเหมาะแก่การปลูกกาแฟ

กาแฟพันธุ์ที่ทางบ.นำมาให้ชาวเขาปลูกนั้น เป็นกาแฟพันธุ์อาราบิก้า เหมาะสำหรับการปลูกที่ภาคเหนือ อากาศเย็นกำลังดี ไม่หนาวและไม่ร้อนเกินไป กาแฟสามารถอยู่ได้ แต่การอยู่ได้ก็ไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องดูแลอะไรเลย เพราะกาแฟต้องอาศัยร่มไม้ของต้นไม้อื่นที่ปลูกแซมด้วย พืชอื่นจะทำให้ต้นกาแฟอุ่นและป้องกันความชื่นระเหย พี่หล้า ซึ่งเป็นนักวิชาการประจำโครงการ บอกกับเราว่า ถ้ากาแฟโดนแดดตรงๆแล้วใบจะเหลือง และอาจจะมีผลต่อรสชาติของกาแฟ หนาวเกินไปจนเกิดแม่คะนิ้ง (หรือที่พี่หล้าเรียกว่าฟอสซึ่งเป็นศัพท์ทางวิชาการ) ก็อันตราย เพราะกาแฟที่เขาใช้เวลาปลูกกว่า 3 ปีก็จะตายลงไปในพริบตา และไม่ใช่กาแฟเพียงอย่างเดียวเท่านั้นที่กลัวฟอส พืชอื่นก็กลัวเหมือนกัน ฟอสจะทำให้พืชตายหมด แปลกที่คนกรุงเทพชอบและอยากมาดูแม่คะนิ้งที่เชียงใหม่ แต่หารู้ไม่ว่าที่จริงแล้วเจ้าแม่คะนิ้งนี่แหละตัวอันตรายของชาวเกษตรกรภาคเหนือเลย

และกว่าที่เขาจะพัฒนาต้นกาแฟให้สามารถทนต่อโรคราสนิมที่นิยมเกิดกับกาแฟได้ โรคนี้เคยเกิดที่บราซิล แล้วมันลามไปทั้งประเทศจนทำให้กาแฟที่บราซิลตายหมด ประเทศไทยเลยหากาแฟสายพันธุ์ที่สามารถกันโรคราสนิมได้ จนพบกาแฟอาราบิก้าสายพันธุ์คาติมอร์ F7  กาแฟชนิดนี้มีความต้านทานสูง ก่อนที่จะเอามาปลูกต้องเอามาผสมที่ไทยต้องใช้เวลา 3 ปี ในการเอาเมล็ดมาเพาะดูว่าเมล็ดไหนสามารถทนโรคได้ แล้วทดลองเพาะเรื่อยๆจนถึงกาแฟรุ่นที่ 7 จึงจะประสบความสำเร็จในการเพาะพันธุ์ ในการศึกษาครั้งนี้บริษัทได้ทำร่วมกับทางราชการ บริษัทจึงได้สิทธิในการใช้ปลูกก่อนไร่อื่น พอได้ต้นกล้าแล้วจึงเอาไปขายให้ชาวบ้านที่อ.อมก๋อย ในราคาต้นละ 5 บาท ต้นทุนอยู่ที่ 10 บาท

นายวีระเดช สมบูรณ์เวชชการ ประธานบริหารบริษัท โกลเด้น ครีม จำกัด และบริษัท วีพีพี โปรเกรสซีฟ จำกัด บอกว่า กาแฟอาราบิก้าสายพันธุ์คาติมอร์F7 ซึ่งเป็นพันธุ์ที่ดีที่สุดในปัจจุบัน โดยได้จัดสรรพื้นที่ของสำนักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) และเกษตรอำเภอ ให้แก่ชาวเขาเผ่ากระเหรี่ยงประมาณ 300 ครอบครัว ครอบครัวละ 5 ไร่ รวมทั้งหมด 4,500 ไร่ ซึ่งทางบริษัทฯ จะเป็นผู้ให้การสนับสนุนเรื่องต้นกล้า ความรู้คำแนะนำต่างๆ พร้อมทั้งยังเสนอทางเลือกให้กับชาวเขาในช่วงที่ผลผลิตกาแฟยังไม่สามารถจำหน่ายได้ ผลผลิตของเมล็ดกาแฟหลังจากเริ่มปลูกจะใช้เวลาประมาณ 3 ปี ถึงจะได้เต็มที่จึงจะสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ ส่งผลให้ในช่วงที่ผลผลิตยังไม่สามารถสร้างรายได้ให้กับชาวเขาได้ ทางบริษัทฯ จึงได้นำพันธุ์ของผลสตรอเบอรี่ และผักพื้นบ้านต่างๆ มาให้ชาวเขามีรายได้ตลอดปี โดยต้องการให้เป็นแรงจูงใจให้กับชาวเขาในการลงมาปลูกกาแฟ เพื่อป้อนผลผลิตที่มีคุณภาพให้กับร้านกาแฟดีโอโร่ ภายใต้โครงการ “From Farm to Cup”

ซึ่งตอนนี้ก็เป็นปีที่ 3 แล้ว ผลผลิตที่ได้มาดีกว่าที่คิดไว้ คาดว่าในปีที่ 4-5 ผลผลิตจะได้ถึง 1,500 กิโลกรัม ที่อมก๋อยมีชาวไร่ที่ปลูกกาแฟกว่า 300 ราย มีไร่กาแฟทั้งหมด 1,200 ไร่ ที่แม่แจ่มมีชาวไร่กาแฟ 211 ราย มีไร่กาแฟ 700 ไร่  ชาวไร่ปลูกกาแฟ 1 ไร่ จะมีรายได้ไร่ประมาณ 1 หมื่นบาท/ปี ถ้าหักต้นทุนแล้วก็จะเหลือ 8,000 บาท รวม 3 ไร่ จะมีรายได้ประมาณ 3 หมื่นบาท มากกว่าของเดิมที่มีอยู่ถึง 3 เท่าตัว ซึ่งจะตรงกับทฤษฎีของทางรัฐบาลที่ต้องการเพิ่มรายได้ให้กับชาวเขา และได้ทำ MOU เพื่อประกันราคากาแฟให้อยู่ที่กิโลกรัมละไม่ต่ำกว่า 8 บาท แต่ตอนนี้ราคาขายอยู่ที่กิโลกรัมละไม่ต่ำกว่า 10 บาท ล่าสุดชาวบ้านขายได้กิโลกรัมละ 12 บาท

นอกจากจะมีการส่งเสิรมให้ชาวบ้านปลูกกาแฟแล้ว ทางบริษัทยังมีการให้ทางนักเรียนโรงเรียนอมก๋อยวิทยาคม ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นชาวเขาเผ่าต่างๆและชาวพื้นเมือง ได้มีความรู้ในการปลูกกาแฟอีกต่างหาก โดยทุกวันจันทร์ของต้นเดือนจะมีคาบวิชาชื่อเก๋ๆว่า วิชากาแฟ เพื่อให้นักเรียนได้เรียนรู้เกี่ยวกับการปลูกกาแฟ และนักเรียนแต่ละคนจะมีต้นกาแฟในความรับผิดชอบของตนเองดูแลกันตลอดระยะเวลาที่ศึกษาอยู่ในโรงเรียนเลย แต่ถ้าเรียนจบออกไปแล้วก็จะทำการส่งมอบให้รุ่นน้องเป็นคนดูแลต่อ วิธีการนี้จะช่วยให้นักเรียนได้นำวิชาความรู้ที่ได้จากการปลูกกาแฟที่โรงเรียนไปถ่ายทอดให้พ่อแม่ได้นำไปปลูกอีกต่างหาก แต่ก็ยังไม่ถือว่าทุกครอบครัวจะเริ่มปลูกกาแฟกันแล้ว เพราะจากการสอบถามเด็กนักเรียน ทำให้ได้รู้ว่าบางครอบครัวยังมีการทำไร่เลื่อนลอยกันอยู่เลย แต่ก็คงอีกไม่นานที่โครงการนี้จะสำฤทธิ์ผลอย่างเต็มที่ เพราะตอนนี้เด็กยังเล็กๆอายุน้อยอยู่ แต่เมื่อเขาโตขึ้นถ้าหากไม่ได้ไปเรียนต่อในตัวเมืองแล้ว ก็ต้องกลับไปทำไร่ปลูกกาแฟกันอย่างแน่นอน เพราะโครงการนี้ก็ถือได้ว่ามันซึมซับอยู่ในสายเลือดของเด็กนักเรียนอมก๋อยวิทยาคมแล้ว โดยเฉพาะตอนนี้ที่กาแฟดีโอโร่มีโครงการต้นกาแฟของหนู โดยการทำกาแฟรุ่นลิมิเต็ด อิดีชั่น ออกมาจำหน่ายเพื่อนำเงินที่ได้ไปสร้างห้องน้ำในฝันให้กับโรงเรียนอมก๋อยวิทยาคมด้วย

 เห็นเส้นทางสายกาแฟที่คดเคี้ยวอย่างนี้แล้ว ก็อดภูมิใจในทุกแก้วกาแฟไม่ได้ ที่ต้องแลกด้วยหยาดเหงื่อและความตั้งใจและทุกแก้วกาแฟนั้นถูกแฝงด้วยวิถีชีวิตของชาวไร่กาแฟเพื่อบ่มเพาะเมล็ดกาแฟกลิ่นหอมกรุ่นไว้เติมพลังให้กับทุกเช้าวันใหม่ของเราทุกคน