เพลงพิษฐานเทิดพระเกียรติ

ความเป็นมา  เพลงพิษฐานเป็นเพลงพื้นบ้านภาคกลาง ใช้ร้องเล่นกันในวันสงกรานต์  ซึ่งถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ของไทยแต่โบราณมา คนส่วนใหญ่มักจะทำในสิ่งที่ดีเพื่อเป็นสิริมงคล ตอนเช้าจะไปทำบุญที่วัด หลังจากทำบุญแล้ว จะเล่นเพลงพิษฐานกันก่อนเพื่อเอาโชคเอาชัย

ผู้เล่น  แบ่งเป็นฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย จำนวนไม่จำกัด

การแต่งกาย   การแต่งกาย ฝ่ายชายนุ่งโจงกระเบน สวมเสื้อคอกลม ผ้าขาวม้าคาดเอว ส่วนฝ่ายหญิงนุ่งโจงกระเบน สวมเสื้อแขนกระบอก

อุปกรณ์ในการเล่น  ดอกไม้ ธูปเทียน คนละ ๑ กำ

สถานที่เล่น  ลานหน้าโบสถ์ ซึ่งมีพระประธานอยู่ด้านใน

วิธีเล่น   แบ่งผู้เล่นฝ่ายชายและฝ่ายหญิง  ทุกคนถือดอกไม้ธูปเทียนไว้ เริ่มเล่นโดยฝ่ายชายจะนำสวดบูชาพระรัตนตรัย เสร็จแล้วฝ่ายชายจะเป็นผู้ว่าเพลงก่อน มีลูกคู่ร้องรับ ลักษณะการร้องรับแตกต่าง และเพี้ยนคำกันไปบ้างตามท้องถิ่น แล้วฝ่ายหญิงก็จะว่าเพลงแก้ มีลูกคู่ร้องรับ เช่นเดียวกัน ร้องสลับชายหญิงไปเรื่อยๆ จนกว่าจะเห็นสมควรแก่เวลา เนื้อหาของเพลงเป็นการนำเอาชื่อดอกไม้มาร้องเป็นเพลง เปรียบให้ได้ดังสิ่งที่ตนเองหวังไว้ ซึ่งมีความคล้องในคำร้องให้สัมผัสกับคำอธิษฐาน

ประโยชน์ที่ได้รับ    เพื่อให้เกิดขวัญและกำลังใจ ในการที่จะได้รับสิ่งที่ตนปรารถนาจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์และเพื่อเป็นกำลังใจในการดำรงชีวิตต่อไป

          เนื้อหาของเพลงชุดนี้ต่างจากเนื้อเพลงพิษฐานทั่วไป คือ มีสาระเกี่ยวกับโครงการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าบริเวณป่ารอยต่อ ๕ จังหวัดภาคตะวันออก อันเนื่องมาจากพระราชดำริ  ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดฉะเชิงเทรา  ชลบุรี  ระยอง  และสระแก้ว ได้แก่ ป่าพนมสารคาม  เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน  อุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏ  และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว 

            สาระนี้มาไม่ตรงช่วงวันเฉลิมพระชนมพรรษา แต่ขอนำเสนอตามเจตนารมย์ที่ตั้งไว้เมื่อคราวอัพบล็อกเพลงแหล่จ้ะ...หากไม่มีเวลาอ่านให้จบในวันเดียว ก็ค่อยๆ อ่านแบบสะสมตามอัธยาศัย....เพราะหากจะนำเสนอแบบครึ่งๆ กลางๆ ก็ยังไงอยู่จ้ะ..ท่านผู้ชมที่เคารพรัก...
ขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้จ้ะ

.

บทเพลงพิษฐานเทิดพระเกียรติ

โดย...กลอนกานท์

(บทลูกคู่)       พิษฐานเอย... 
          พิษฐานวานไหว้         ขอให้ได้ดังพิษฐานเอย         
          พิษฐานวานวง           ขอให้ตรงดังพิษฐานเอย
          พิษฐานวานแล้          ขอให้แน่ดังพิษฐานเอย
          พิษฐานพิมาน           ขอให้พานพบเอย

(พ่อเพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกดาวเรือง
                   (บางพื้นที่ ลูกคู่รับวรรคนี้ ๑ ครั้ง
                   แล้วพ่อเพลง – แม่เพลงจึงร้องต่อ)
          กราบพระพุทธพระธรรม  พระสงฆ์ล้ำเลิศเมือง
          กราบพระแม่โพสพ     ช่วยลูกว่าครบจบเรื่อง
          ไหว้คุณพ่อแม่ ครูบา   ปกปักรักษารุ่งเรือง   

(บทลูกคู่)        พิษฐานเอย... 
          พิษฐานวานไหว้          ขอให้ได้ดังพิษฐานเอย 
          พิษฐานวานวง            ขอให้ตรงดังพิษฐานเอย
          พิษฐานวานแล้           ขอให้แน่ดังพิษฐานเอย
          พิษฐานพิมาน             ขอให้พานพบเอย

(แม่เพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกสารภี
          ราชนครินทร์มาแล้ว   เสียงเจื้อยแจ้วจับฤดี
          มาร้องเพลงพิษฐาน    ให้เบิกบานชีวี
          สืบภูมิปัญญาชาติ      พิลาศใสสดศรี

......(บทลูกคู่).....

(พ่อเพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกมะม่วง
          ได้มาพบหน้า            แหมถูกชะตาพุ่มพวง
          คิ้วแม่เข้มตาแม่คม     เสน่ห์สมซ่านทรวง

......(บทลูกคู่).....

(แม่เพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกยี่โถ
          มาเจอหนุ่มปากเปราะ หน้าเหมือนเงาะมาคุยโต
          จะร้องเพลงอะไร        พ่อยอดปลาไหลขี้โม้
          หน้าก็แบนจมูกก็บาน  หัวก็ล้านพุงก็โร

บทเจรจา...
(ช)     โอ๊ย...แม่จ๋าแม่  นั่นปากเธอ รึว่ามีดผ่าตัด
(ญ)     อ้าว...ก็วันนี้น่ะ ฉันเตรียมมาร้องเทิดพระเกียรติ
          องค์สมเด็จฯท่าน  นี่โผล่มาทำเกี้ยวพาไม่รู้เวล่ำเวลา
(ช)     แหม..ก็ต้องมีมั่งละแม่ พอเป็นธรรมเนียม
          แค่นี้ก็ไม่ได้  ใจร้ายจริงๆ เลยนะเนี่ยนะ
(ญ)     เอาเถอะๆ  อย่าชวนคุยนานท่านผู้ชมรอฟังอยู่

......(บทลูกคู่).....

(แม่เพลง)      พิษฐานเอย....
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกจำปี
          เฉลิมพระชนมพรรษา  มิ่งมหาราชินี
          เป็นมหามงคล           ยิ่งล้นปฐพี
          ชาวไทยล้วนจงรัก     ถวายความภักดี       

......(บทลูกคู่).....

(พ่อเพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกชบา
          วันดีศรีสวัสดิ์            โสมนัสหนักหนา
          ทั่วประเทศเขตแดน    เนืองแน่นพร้อมมา
          กราบถวายพระพร     วิงวอนเทวา
          ช่วยดูแลคุ้มครอง      ปกป้องรักษา
          องค์ราชินีศรีไทย       ศูนย์รวมใจชาวประชา

......(บทลูกคู่).....

(แม่เพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกชมนาด
          ทรงเป็นเอกอนงค์      พระแม่ทรงสร้างชาติ
          ทรงปัดภัยไล่ทุกข์      สร้างสุขประชาราษฎร์
          คือแสงเทียนส่องไทย  สุกสดใสทุกโอกาส

......(บทลูกคู่).....

(พ่อเพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกมะลิซ้อน
          ทรงเคียงข้างในหลวง ด้วยทรงห่วงราษฎร
          เสด็จแดนอันตราย     เผชิญภัยเหนื่อยอ่อน
          พระกรุณาธิคุณ         เกื้อหนุนหายเดือดร้อน

 (แม่เพลง)     พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกมะลิลา
          พระราชดำรัส           ตรัสฝังใจประชา
          พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ   ตัวฉันจะเป็นป่า
          ถวายความจงรัก       ดั่งป่ารักธารา
          ป่ารอยต่อห้าจังหวัด   ธ ทรงจัดให้รักษา

บทเจรจา...
(ช)     เดี๋ยวนะ...ขอถามหน่อยนะแม่  ไอ้ที่แม่ว่า...
          ป่ารอยต่อห้าจังหวัดเนี่ยอยู่ตรงไหนกันล่ะจ๊ะ
(ญ)     โธ่...เสียชื่อคนแปดริ้วหมดกัน เขาอ่างฤาไนน่ะ รู้จักมั้ยล่ะพ่อ
(ช)     อ๋อ..ก็ในคำขวัญจังหวัดฉะเชิงเทราใช่มั้ยล่ะ...
          นี่แน่ะ..จะท่องให้แม่ฟัง...บางปะกงแหล่งชีวิต...
          พระศักดิ์สิทธิ์หลวงพ่อโสธร
          พระยาศรีสุนทรปราชญ์ภาษาไทย
          อ่างฤาไนป่าสมบูรณ์.....นี่..เป็นไงล่ะแม่
(ญ)     นั่นหละ..เขาอ่างบ้านเรา กว้างไปถึงเมืองชล ระยอง
          เมืองจันท์ สระแก้วโน้น...สมัยก่อนน่ะมีตั้งห้าล้านไร่
          คลุมไปถึงเขมรโน่น  เผลอแว็บเดียว...หายไปสี่ล้าน
          เหลือแค่ล้านเดียวนี่เอง  องค์สมเด็จฯท่านทรงห่วง..
          ให้พวกเราช่วยกันรักษาไว้.....

......(บทลูกคู่).....

(แม่เพลง) พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกกล้วยไม้
          ทรงให้ไทยอนุรักษ์     พิทักษ์ป่าผืนใหญ่
          ช่วยดูแลอย่าทำลาย   ผืนสุดท้ายให้เหลือไว้
          แปดริ้วคือเขตรักษา    พันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน

......(บทลูกคู่).....

(พ่อเพลง)      พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกบัวตอง
          ที่เขาอ่างฤาไน          ใกล้บ้านพี่บ้านน้อง
          ควรรักษาไว้ให้ดี        ป่าผืนนี้ไม่มีสอง
          องค์สมเด็จฯให้รักษา   พืช-สัตว์ป่าคุ้มครอง

......(บทลูกคู่).....

 (แม่เพลง) พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกอัญชัน
          แม่น้ำบางปะกง         ใช้สระสรงทั่วกัน
          อ่างฤาไนคือต้นน้ำ     ไหลชุ่มฉ่ำนานวัน
          คิชฌกูฏ เขาสอยดาว เขาชะเมา เขาวง นั่น
          คือแหล่งรวมต้นแม่น้ำ ยอดแห่งความสำคัญ

......(บทลูกคู่).....

 (พ่อเพลง)     พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกตะแบก
          ทรงตั้งปณิธาน          สมัครสมานไม่ผิดแผก
          รักษาป่า น้ำ ไว้         ทั้งไม้ใหญ่ถึงหญ้าแพรก
          ไก่ฟ้า พญาลอ          ทั้งแตนต่อถึงนกแสก
          เสือสิงห์กระทิงกวาง   ม้าลิงช้าง บ่างหน้าแปลก

......(บทลูกคู่).....

 (แม่เพลง)     พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกราตรี
          พระราชดำริให้ฟื้นป่า  ไทยประชารู้ดี
          ผู้คดโกงลอบตัดป่า     ช่างชั่วช้าบัดสี
          ผืนป่าทั่วเขตแดน       ทั่วแว่นแคว้นไทยนี้
          จงช่วยรักษาให้สดใส  ตามรอยไท้องค์ราชินีฯ       

......(บทลูกคู่).....

 (พ่อเพลง)     พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกมะยม
          ปลูกป่าและเลี้ยงสัตว์   ช่วยกันจัดให้เหมาะสม
          เป็ดไก่นกกระทา        แกะ กบ ปลา น่าชื่นชม
          เลี้ยงไว้กินเลี้ยงไว้ใช้  ชีพสุขได้ไม่ขื่นขม

......(บทลูกคู่).....

 (แม่เพลง)     พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกช่อดอกรัก
          เลี้ยงสัตว์ไว้กินใช้      และทรงให้ปลูกผัก
          สอนอาชีพเสริมรายได้   มอบทุนให้พร้อมพรัก
          ร่วมผลิตและร่วมขาย  มีรายได้สบายนัก         

......(บทลูกคู่).....

 (พ่อเพลง)     พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกสะเดา
          รักษาป่าให้สมบูรณ์    ป่ามีคุณกับเรา
          คนอยู่กับป่าได้         อย่าทำลายให้อับเฉา
          ถ้าป่าสิ้นดินก็สูญ       คนอาดูรหมองเศร้า             

......(บทลูกคู่).....

 (แม่เพลง)     พิษฐานเอย...
          มือหนึ่งถือพาน          พานเอ๋ยดอกปาริชาติ
          ป่าสมบูรณ์พูนทวี       ไอน้ำมีไม่ขาด
          รวมตัวเป็นหยดน้ำ      ชุ่มฉ่ำเป็นฝนหยาด
          ช่วยกันฟื้นรักษา        ยังมีเวลามีโอกาส
          ร่วมใจทำความดี        ถวายองค์ราชินีนาถ  

......(บทลูกคู่).....

 (พ่อเพลง)     พิษฐานเอย...
                   มือหนึ่งถือพาน  พานเอ๋ยดอกดาวกระจาย
(แม่เพลง)      ราชนครินทร์ขอลา   กราบวันทาอาลัย
(พ่อเพลง)      หลวงพ่อโสธรดลบันดาล  ให้ทุกท่านสุขสดใส
(แม่เพลง)      หลับได้หมื่นตื่นได้แสน  ไม่ขาดแคลนเงินใช้
(พ่อเพลง)      ให้สุขียืนนาน   อยู่คู่ลูกหลานตลอดไป

(บทลูกคู่)       พิษฐานเอย... 
          พิษฐานวานไหว้         ขอให้ได้ดังพิษฐานเอย         
          พิษฐานวานวง           ขอให้ตรงดังพิษฐานเอย
          พิษฐานวานแล้          ขอให้แน่ดังพิษฐานเอย
          พิษฐานพิมาน           ขอให้พานพบเอย

                   ...........................

ขอบคุณ....

http://www.nsru.ac.th/culture/nwculture/lesson3/32/324/lesson3241406.html

http://www.thaigoodview.com/library/teachershow/bangkok/samneing_r/sec04p01.html