บทละครพูดคำฉันท์เรื่องมัทนะพาธา

พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2467

พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

(พ.ศ. 2424 - 2468)

มัทนะพาธา เป็นบทละครพูดคำฉันท์ 5 องก์ ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้น เมื่อ พ.ศ.2466 วรรณคดีสโมสรยกย่องว่า เป็นหนังสือแต่งดี เพราะละครพูดคำฉันท์เป็นของแปลกในกระบวนวรรณคดี แต่งได้ยาก และยังไม่เคยมีกวีคนใดแต่งมาก่อน อีกประการหนึ่ง คือ การปรุงชื่อตัวละคร และภูมิประเทศ ถูกต้องตามยุคแห่งภารตวรรษ อันเป็นตัวเรื่อง นับว่ารูปเรื่องปรุงดี เรื่องสำเร็จได้ด้วยพระปรีชาสามารถ และสุตาญาณ อันกว้างขวาง

.

บทละครคำฉันท์เรื่องนี้ เป็นเรื่องที่สมมุติว่าเป็นกำเนิดของต้นกุหลาบ แสดงให้เห็นถึงพิษร้ายจากความรัก ตามความหมายของชื่อเรื่อง กล่าวคือ สุเทษณ์เทพ ผู้ทรงฤทธิ์ หลงรักมัทนาเทพธิดา แต่มัทนาไม่รักตอบ สุเทษณ์โกรธ จึงสาปมัทนาให้ไปเป็นดอกไม้ในโลกมนุษย์ เมื่อถึงวันเพ็ญจึงจะกลายเป็นมนุษย์ ที่สาวและสวยได้หนึ่งวัน จนกว่าเมื่อใดได้สุขสมหวังในความรักจึงจะเป็นมนุษย์ตลอดไป

.

ต่อมา มัทนาพบรักกับชัยเสน แต่ความรักก็ไม่ราบรื่นเพราะมีอุปสรรคคือนางจันฑี มัทนาต้องถูกพรากไปจากชัยเสน และได้พบสุเทษณ์อีกครั้งหนึ่ง แต่มัทนาก็ยังไม่เปลี่ยนใจมารักสุเทษณ์ เรื่องจึงจบด้วยความสูญเสีย สุเทษณ์ไม่สมหวังในความรัก ชัยเสนสูญเสียคนรัก และมัทนาต้องเปลี่ยนสภาพมาเป็นเพียงดอกกุหลาบ

.

สุเทษณ์ : รักจริงมีจริงฤก็ไฉน อรไทบ่แจ้งการ

มัทนา : รักจริงมีจริงก็สุระชาญ ชยะโปรดสถานใด

สุเทษณ์ : พี่รักและหวังวธุจะรัก และบทอดบทิ้งไป

มัทนา : พระรักสมัคร ณ พระหทัย ฤจะทอดจะทิ้งเสีย?

สุเทษณ์ : ความรักละเหี่ยอุระระทด เพราะมิอาจจะคลอเคลีย

มัทนา : ความรักระทดอุระละเหี่ย ฤจะหายเพราะเคลียคลอ

สุเทษณ์ : โอ้โ๋อ๋กระไรนะมะทะนา บมิตอบพะจีพอ?

มัทนา : โอ้โอ๋กระไรอะมระง้อ มะทะนามิพอดี

............

.