วันนี้ 4 กรกฎาคม คือวันชาติสหรัฐฯ ซึ่งสิ่งหนึ่งที่ผู้คนทำกันเป็นธรรมเนียมในวันนี้ คือออกมาชื่นชมความงดงามของการจุดพลุและดอกไม้ไฟฉลองวันชาติ  จนการจุดดอกไม้ไฟกลายเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ไปเเสยแล้วสำหรับวันสำคัญวันนี้ แต่ปีนี้ มีข่าวว่าท้องฟ้าอาจไม่สว่างไสวเท่าที่ควร เพราะพลุและดอกไม้ไฟ Made in China เริ่มขาดแคลน

คำภาษาจีนที่ใช้เรียกดอกไม้ไฟคือ "หยันฮัว" ซึ่งแปลว่า "ดอกไม้ควัน" หรือ smoke flowersที่ผ่านมา สหรัฐฯใช้พลุและดอกไม้ไฟจากจีนมากถึง 98 % ส่วนอุปกรณ์ไพโรเทคนิคก็ใช้ของจีนมากถึง 80% ( นิยามของ"ไพโรเทคนิค" (Pyrotechnic) ของกรมสรรพาวุธทหารบก คือกระสุนที่ใช้สำหรับส่องสว่าง ส่งสัญญาณ และ/หรือ ให้ผลในด้านแสงและเสียงเทียมของจริง )

ในปีนี้ คนที่รอเฝ้าดูพลุและดอกไม้ไฟที่มักสว่างไสวเต็มท้องฟ้าในวันชาติสหรัฐฯ อาจผิดหวัง เพราะมีตัวเลขว่าธุรกิจนำดอกไม้ไฟจากจีนเข้าไปขายในสหรัฐฯ ในปีนี้ หดหายไปคิดเป็นมูลค่าระหว่าง 25 -30 ล้านเหรียญ ( 800-960 ล้านบาท) ซึ่งรวมทั้งบริษัทหนึ่งในรัฐมิสซูรี่ที่บอกว่า ปีนี้ได้ยกเลิกการจุดดอกไม้ไฟบางส่วนเพราะขาดแคลนดอกไม้ไฟ

ปัญหาไม่ได้เกิดจากมีความต้องการสูงจนโรงงานในจีนผลิตขายไม่ทัน แต่ผลิตแล้วส่งขายไม่ได้ต่างหาก มีรายงานว่าบริษัทผลิตดอกไม้ไฟหลายแห่งของจีนกำลังใกล้จะล้มละลาย รวมทั้งบริษัทของนายเฉิน เตียซ่งในเมืองลั่วหยาง มณฑลหูหนาน ในภาคกลางของจีน ซึ่งเป็นหนึ่งในโรงงานดอกไม้ไฟประมาณ 900 แห่งในเมืองเหลียวหยา   เจ้าของสมญานาม   "เมืองหลวงแห่งดอกไม้ไฟ"

โรงงานของนายเฉินมีคนงาน 500 คน แต่พวกเขากำลังใกล้จะตกงาน เพราะจีนซึ่งเป็นเจ้าตำรับการผลิตดอกไม้ไฟ ขาดแคลนท่าเรือที่ยอมขนส่งสินค้าอันตรายชนิดนี้ไปยังต่างประเทศ

นายเฉินบอกว่าส่วนใหญ่ของโรงงานดอกไม้ไฟจะตั้งอยู่ไกลเมือง เพื่อความปลอดภัย ซ่อนตัวอยู่ตามไร่นา ห้อมล้อมด้วยภูเขาและหุบเหว ที่ผ่านมา พวกเขาต้องฝ่าฟันอุปสรรคสารพัด รวมทั้งผลกำไรน้อยนิด  ราคาค่าแพงที่เพิ่มสูงขึ้นทุกที เช่นเดียวกับราคาวัตถุดิบ แต่ตอนนี้ สิ่งที่อาจเป็นฟางเส้นสุดท้ายคือ  การที่ท่าเรือหลายแห่งของจีนไม่ยอมขนส่งสินค้าอันตรายชนิดนี้อีกต่อไป

เมื่อเดือนกุมภาพันธุ์ เกิดเหตุระเบิดที่คลังเก็บดอกไม้ไฟแห่งหนึ่ง ตามมาด้วยคำสั่งห้ามการขนส่งดอกไม้ไฟที่เมืองท่าซันซุย ในมณฑลกวางตุ้ง ทางภาคใต้ ซึ่งก่อนหน้านี้เคยส่งออกร้อยละ 20  ของสินค้าประเภทไพโรเทคนิคของจีน และพอปลายเดือนมีนาคม เจ้าหน้าที่ก็สกัดการขนส่งดอกไม้ไฟที่ท่าเรืออีกแห่งของมณฑลนี้ คือท่าเรือหนานชาง หลังตรวจพบระเบิดที่ถูกระบุบนหีบห่อว่าเป็นสินค้าชนิดอื่น

เชื่อกันว่า มณฑลกวางตุ้งอาจตั้งเป้าที่จะไม่ยอมอนุญาตให้กลับมามีการขนส่งดอกไม้ไฟที่ท่าเรือต่างๆของตนอีกแล้ว เพราะทางมณฑลกำลังพยายามเปลี่ยนไปผลิตสินค้าระดับสูงกว่านี้ และที่ยิ่งทำให้สถานการณ์แย่หนักยิ่งขึ้น คือทางการจีนมีคำสั่งไปถึงท่าเรือใหญ่ๆของประเทศ อย่างที่นครเซี่ยงไฮ้และฮ่องกง ห้ามขนส่งวัตถุระเบิด โดยเป็นส่วนหนึ่งของมาตรการ รปภ.เข้มงวดก่อนหน้าที่จีนจะเป็นเจ้าภาพการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกในเดือนสิงหาคม

นายเฉินบอกว่าการส่งออกทำได้ยากมาก และหนทางปิดตันแม้เขาจะเสนอจ่ายเงินเพิ่มถึงมากกว่าหมื่นหยวน หรือเกือบ 45,000 บาท/ตู้คอนเทนเนอร์  ทำให้ในที่สุด ร้อยละ 30-40 ของดอกไม้ไฟผลิตในจีนที่เตรียมส่งออกต่างประเทศต้องตกค้าง โรงงานผลิตดอกไม้ไฟหลายแห่งจากทั้งหมด 7,000 แห่งทั่วประเทศต้องลดปริมาณการผลิต หรือระงับคำสั่งซื้อจากต่างประเทศ ซึ่งในปีนี้ มีคำสั่งซื้อจากสหรัฐฯประมาณ ร้อยละ 10-15 ที่ผู้ผลิตไม่อาจนำไปส่งมอบให้ได้ จากจำนวนปกติที่จีนส่งดอกไม้ไฟไปสหรัฐฯประมาณ 9,000 ตู้คอนเทนเนอร์ /ปี

บริษัท Premier Pyrotechnics, Inc ในรัฐมิสซูรี่บอกว่า รู้ตัวเมื่อ 6 สัปดาห์ก่อนว่าจะไม่ได้ของ เลยสั่งยกเลิกแผนการจุดพลุบางงานไปแล้ว และว่าได้พยายามติดต่อทุกบริษัทที่รู้จัก แต่ไม่มีบริษัทไหนรับปากว่าช่วยจัดบางงานแทนได้  จึงได้แต่คาดหวังว่าผู้ชมบางคนในปีนี้อาจยังไม่ได้สังเกตมากนักว่าพลุและดอกไม้ไฟลดน้อยลง เพราะบรรดาผู้ค้าปลีกและนักไพโรเทคนิคกำลังแบ่งปันของที่มีให้คลังซึ่งกันและกัน เพราะถึงจะเป็นธุรกิจที่มีการแข่งขัน แต่เป็นคนชาติเดียวกัน พวกตนจึงช่วยกันทำให้แน่ใจว่าชาวอเมริกันในแต่ละชุมชน จะได้เห็นพลุฉลองวันชาติโดยทั่วๆกัน

สรุปแล้วในปีนี้ การจุดพลุฉลองวันชาติสหรัฐฯ เพิ่งจะได้รับผลกระทบเพียงบางส่วนจากนโยบายใหม่ของทางการจีน แต่ปีหน้าผลกระทบคงเห็นชัดเจนกว่านี้ นอกเสียจากบริษัทนำเข้าของสหรัฐฯจะหันไปหาแหล่งผลิตดอกไม้ไฟแห่งใหม่ ที่ไม่ใช่จีน

เฉพาะโรงงานในเมืองลั่วหยางเมืองเดียว ผลิตดอกไม้ไฟมูลค่ารวม 1,000 ล้านเหรียญสหรัฐฯ หรือ 32,000 ล้านบาท ในจำนวนนี้ เป็นคำสั่งซื้อจากต่างประเทศประมาณ 430 ล้านเหรียญ หรือ 13,760 ล้านบาท โดยสำหรับบริษัท Southern Fireworks Manufacture Co. ของนายเฉิน เป็นอาคารคอนกรีตเดี่ยวๆ ที่เน้นความยาวมากกว่าความกว้าง และตั้งเรียงเป็นแถวยาว ด้านในเป็นโต๊ะคอนกรีต ที่มีคนงานหญิงนั่งผลิตดอกไม้ไฟอยู่

งานส่วนใหญ่ทำด้วยมือ เพราะถ้าใช้เครื่องจักร ก็เสี่ยงจะเกิดความร้อนสูงเกินขนาด หรือเกิดประกายไฟขึ้นโดยไม่เจตนา งานเสี่ยงหรือไม่เสี่ยง ดูได้จากการที่มีกระดาษนำโชคสีแดงที่ปะติดไว้กับประตูของแต่ละอาคาร เป็นคำว่า"โชคดี" นายเฉินบอกว่าหาคนงานยอมเสี่ยงมาทำงานยากขึ้นทุกที เพราะมองกันว่าเป็นงานเสี่ยงอันตราย พวกเขาหางานอื่นทำได้ตามโรงงานผลิตสินค้าชนิดอื่นๆที่ไม่เกี่ยวกับระเบิด

นายเฉินบอกว่า งานส่วนที่อันตรายที่สุดคืองานบรรจุดินปืน งานนี้ทำกันในอาคารคอนกรีตขนาดเล็กที่แบ่งเป็น 130  ช่อง  ในแต่ละช่องมีคนทำงานเพียงคนเดียว เพื่อที่ว่าหากคนงานคนใดคนหนึ่งทำผิดพลาดและเกิดระเบิดขึ้น จะสร้างความเสียหายน้อย หรือแทบไม่เกิดความเสียหายเลยกับอาคารและคนงานส่วนใหญ่ ...สรุปก็คือสละชีพคนเดียว เพื่อนฝูงไม่เดือดร้อน

ที่โรงงานผลิตดอกไม้ไฟ  Jinlian Fireworks Manufacturing and Export Co ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองลั่วหยางเช่นกัน โรงงานแห่งนี้เคยมียอดขายให้สหรัฐฯถึง 1 ใน 3 แต่สถานการณ์กำลังจะเปลี่ยนไปแล้ว ผู้จัดการโรงงานบอกว่าจะไม่รับใบสั่งซื้อจากต่างประเทศอีกแล้ว เพราะกลัวผลิตแล้ว ไม่มีปัญญานำไปส่งมอบ

ปัจจุบัน มีแค่บริษัทชิปปิ้งแห่งเดียวคือ  AP Moeller-Maersk ของเดนมาร์ค ที่เต็มใจจะรับขนส่งดอกไม้ไฟที่จะใช้จุดในวันชาติสหรัฐฯ และดูเหมือนว่าปัญหาเรื่องขนส่งจะส่งผลกระทบหนักที่สุดต่อบริษัทเล็กๆ ซึ่งก็มองกันว่าอาจเป็นความจงใจของรัฐบาลจีน เพราะที่ผ่านมา เรื่องอื้อฉาวในภาคธุรกิจของจีนที่ทำให้รัฐบาลขายหน้า มักจะเป็นบริษัทขนาดเล็ก ไม่ว่าจะเป็นการใช้แรงงานเด็ก การสร้างมลภาวะ หรือการผลิตสินค้าคุณภาพไม่ได้มาตรฐาน

นายเฉินบ่นว่าไม่อยากจะเชื่อว่า รัฐบาลกำลังจะทอดทิ้งธุรกิจที่ฝังรากในจีนมานมนานนับพันปี อย่างธุรกิจดอกไม้ไฟ และที่สำคัญที่สุดก็คือ คนงานบริษัทเขา 500 คนกับครอบครัวเลี้ยงชีพอยู่ด้วยเงินจากการผลิตดอกไม้ไฟขาย ในเมื่อขายไม่ได้ พวกเขาก็ไม่มีอะไรจะกิน เพราะกินดอกไม้ไฟไม่ได้