ผีเป็นสิ่งที่ผูกพันกับสังคมไทยมาช้านาน ในหนังสือสมัยโบราณล้วนอ้างอิงถึงผีไม่มากก็น้อย

ผมเพิ่งดูหนังเรื่อง เปนชู้กับผี จบเป็นครั้งที่สองและชอบทัศนคติการตีความของหนังเรื่องนี้มากๆ เพราะหนังได้อ้างอิงถึงแนวคิดของผีทางสังคมที่เด็กรุ่นใหม่ๆเราได้ละเลยไปนานพอสมควร

Unseenable ชื่อหนังเรื่องนี้ในการฉายต่างประเทศ ใบปิดสวยดีมากครับ 

เนื้อหาของหนังโดยย่อคือ - นวลจัน หญิงสาวท้องแก่จากชนบทแถวเมืองชลบุรี ได้เร่ร่อนเข้ามาหาสามีที่หายไปในพระนคร เธอไม่รู้จักใครและได้มาขอพักในเรือนคนใช้บริเวณบ้านของคุณนายรัญจวน โดยวันแรกมีช้อยเด็กที่อาศัยอยู่ในบ้านคอยช่วยเหลือ ที่บ้านนั้นมีแม่บ้านคือคุณสมจิต

บ้านหนังนั้นมีอะไรไม่ปรกติในสายตาของนวลจัน - เธอมักกึ่งฝันกึ่งจริงเห็นเด็กหญิงตัวเล็กๆมาชวนเธอไปเล่นซ่อนหา / เห็นชายคนหนึ่งแอบขุดหลุมในสวนยามผีตากผ้าอ้อม / ศาลเจ้าที่ช้อยว่ามีมือมาหยิบของเซ่นไปกินเสมอ / ยายเอิบหญิงชราที่อาศัยอีกคนก็ไม่ยอมออกห้องตอนกลางวัน /  คุณสมจิตที่ใส่แต่ชุดดำและจุดตะเกียงเดินไปมาอยู่ประจำ / ห้องบางห้องที่ปิดตายห้ามใครยุ่งเกี่ยว

ที่สำคัญคือคุณนายรัญจวนอยู่บนตึกใหญ่อย่างลึกลับ พร้อมคำร่ำลือถึงชายลึกลับที่เธอซ่อนเอาไว้บำเรอ หลังจากที่สามีเธอจากไป

หนังเล่นแสง เงา และภาพได้สวยและน่ากลัวแบบไทยๆดี

ตอนเด็กๆราว 7-8 ขวบผมออกจะกลัวผีจนเกินจำเป็น ชอบขอนอนในห้องกับป๋าและดึกๆถ้าตื่นจะเอามือจับขาป๋าเอาไว้ จนวันหนึ่งป๋าปลุกผมกลางดึก พาขับรถไปนอกเมืองแล้วจูงมือผมพาเดินเล่นในบริเวณศาลเจ้าแห่งหนึ่ง อาแป๊ะแก่ๆที่ดูแลศาลเจ้าเดินมาทักป๋าราวๆว่าพาเด็กมาทำไมดึกๆ ป๋าเล่าอาการของผมให้แกฟัง แกบอกผมว่า"ไม่ต้องไปกลัว พวกนี้น่าสงสาร ถ้าลื้อเห็น แสดงว่าเขาอยากให้ลื้อช่วย" ป๋าบอกผมให้ลองเดินไปในศาลเจ้าคนเดียวดู ป๋าจะยืนรอกับอาแป๊ะคนนั้น

 หลังจากนั้นผมเริ่มใจแข็งขึ้น และจากการอ่านและพูดคุยกับพระบางรูปที่ป๋านับถือก็ช่วยเสริมสร้างทัศนคติเกี่ยวกับผีบางอย่างแก่ผม คือไม่ใช่สอนให้ไม่เชื่อหรือถือว่าเป็นเรื่องเหลวไหล แต่ให้รู้สึกเห็นใจในสัตว์ร่วมโลก

ช้อยและยายเอิบ ตัวละครที่ลึกลับพอๆกัน

ทัศนคติผีทางไทยกับผีทางตะวันตกไม่เหมือนกันเพราะเราที่นับถือพุทธมีสิ่งที่พวกฝรั่งไม่รู้คือ นิวรณ์

ในทางพุทธ - นิวรณ์คือสิ่งที่ขวางกั้นจิตทำให้สมาธิหรือความประสงค์บางอย่างไม่อาจเกิดขึ้นได้ ความเชื่อทางศาสนาพุทธและพราหมณ์ในเรื่องเวียนว่ายตายเกิด คือตายแล้วจิตจะไปเกิดในภพใหม่ - แต่ความตายอันผิดธรรมชาติ เช่น ถูกฆาตกรรม อุตบัติเหตุ หรือการฆ่าตัวตาย จิตมีโอกาสจะเกิดนิวรณ์เพราะยังมีห่วงยึดติด เช่น มียังกามฉันทะ คือความยินดีในกามคุณอารมณ์ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสทางกาย (คำว่ากามในทางดั้งเดิมนั้น ไม่ได้หมายถึงเรื่อง sex อย่างเดียว) หรือ นิวรณ์พยาปาทะ คือ ความโกรธ ความพยาบาท ความไม่พอใจ ขัดเคืองใจ ไม่อาจปลงใจในความจริงที่เกิด

นิวรณ์มีทั้งหมด 5 อย่าง ที่ผมยกมาพูดนี้แค่ที่เกี่ยวเนื่องกับภาพยนตร์เท่านั้น

นวลจันกับเด็กที่ชอบมาชวนเธอเล่นซ่อนหาในฝัน

ภาพยนตร์กำกับ - เขียนบทโดย คุณวิศิษฏ์ ศาสนเที่ยง ซึ่งทำได้ดีมาก ค่อยผูกเรื่องผูกปมให้คนดูสงสัย และคลี่คลายออกไปตามลำดับเวลาในเหตุผลของการปรากฎตัวของผีสางทั้งหลาย ซีนที่ผีออกมาก็น่ากลัวจริงๆ แบบที่ไม่ต้องเอาเสียงดังๆ หรือภาพน่าเกลียดน่ากลัวมากระตุ้น แค่แสงและเงาและดนตรีคลอเบาๆก็สยองแล้ว และบทสนทนาที่มีความหมายลึกซึ้งจนดูไปจบเรื่องแหละ จึงพอเข้าใจ

"เธอไปได้แล้ว และอย่ากลับมาอีก" คำพูดที่ตัวละครหลายคนเตือนนวลจัน แต่ความหมายจริงๆ มันลึกกว่านั้น 

ภาคการแสดงทำได้ดีทุกคน คุณสมจิต เล่นโดยดารารุ่นเก๋า ทัศน์วรรณ เสนีวงศ์  ฝีมือหายห่วง นวลจัน แสดงโดยคุณศิรพันธ์ วัฒนจินดา (จากเรื่องเพื่อนสนิท) ก็แสดงได้ดีจริงๆ คุณนายรัญจวน ที่แสดงโดยคุณสุพรทิพย์ ช่วงรังษ์ ผมไม่รู้จักเลยแต่ก็แสดงหนังเก่งจนผมหนาวสันหลังจากแววตาเอาง่ายๆเหมือนกัน

หลังจากหนังทิ้งปมไว้มากมายตลอดเรื่อง ใครเป็นผี / ใครเป็นคน / เด็กนั้นมีตัวตนไหม / ผู้ชายคนนั้นคือใคร / ทำไมคุณนายรัญจวนจึงไม่ยอมลงมาจากตึก / สามีนวลจันซ่อนอยู่ไหน /  และในตอนท้ายหนังก็สรุปพาผู้ชมไปพบความจริงบางอย่างที่ซ่อนไว้ ชนิดที่ทำให้ผมทั้งหวาดกลัวจนขนลุกและสงสารไปกับชะตากรรมของทุกผู้คนที่เกี่ยวข้องในบ้านหลังนั้นไปพร้อมๆกัน

ประโยคสุดท้ายระหว่างสองตัวละครคือคำจำกัดความที่ชัดเจนที่สุด "เธอคิดว่าหล่อนจะกลับมาอีกไหม" คนหนึ่งถาม คำตอบของอีกคนก็คือ "ถ้าหล่อนยังไม่ยอมรับความจริง หล่อนก็จะต้องกลับมาอีก"

คุณนายรันจวญ เจ้าของบ้านที่เกิดเรื่องราวทั้งหมด 

อีกอย่างที่ผมชอบคือหนังมีอิทธิพลของการเสียดสีวาทกรรม"ไพร่กับผู้ดี" ในสังคม "ชายเป็นใหญ่"อยู่มาก แม้ตัวละครหลักในเรื่องจะเป็นผู้หญิงทั้งหมด (ตัวละครชายเป็นตัวประกอบเท่านั้น) เพราะสาเหตุของเรื่องหลักๆก็คือการช่วงชิงชายคนหนึ่งเท่านั้น

ผีของไทยส่วนใหญ่ มีเบื้องหลังจากอดีตที่น่าขมขื่น การถูกข่มเหงหรือการประทุษร้าย หนังผีและสยองขวัญไทยยุคหลังภาพลักษณ์เอียงไปทางเกาหลี ญี่ปุ่น และทัศนคติเอียงไปทางฝรั่งคือดูโหดร้ายจนไม่มีเหตุผลในบางกรณี แต่หนังเรื่องนี้สามารถเอาบรรยากาศหนังผีไทยเก่าๆกลับมาได้เกือบหมด

ผีเป็นสิ่งที่ผูกพันกับสังคมไทยมาช้านาน ในหนังสือโบราณล้วนอ้างอิงถึงผีไม่มากก็น้อย - และอ่านดูให้ดี (เช่นแม่นาคคือจิตนิวรณ์ที่ผูกพันรักผัวจนเลยเถิด) - สังคมไทยสมัยก่อนถือว่าผีคือจิตที่ยังมีนิวรณ์จนไม่อาจหลุดพ้นไปสู่สุขติได้ กายหยาบอาจจะสูญสิ้นไปแล้ว แต่นิวรณ์นั้นยังผูกให้ เสียงนั้น / รูปนั้น / ร่างนั้น / เหตุการณ์ในสถานที่นั้นๆ - ได้ปรากฎอยู่ - ซึ่งเป็นเรื่องที่ควรสงสาร เห็นใจกันในฐานะสัตว์ร่วมโลกแม้จะต่างภพ 

ถ้าเจอเข้าจริงๆเช้ามาก็ทำบุญกรวดน้ำให้เขาเสีย หรือแผ่เมตตาให้ตรงนั้นเลยก็ได้ เพราะพวกเขาก็ทรมานมากพออยู่แล้ว........

ปล. แต่ทั้งหมดนี้เป็นแค่เล่าทัศนคติมุมมองผมผ่านหนังให้ฟังนะ ขอบอกก่อนว่าผมยังไม่เคยมีประสบการณ์ตรงกับผีไม่ว่ากรณีใดก็ตาม ดังนั้นถ้าเจอจริงๆ ไม่แน่เหมือนกันว่าจะโกยหน้าตั้งก่อนหรือเปล่า แล้วพอมีสติค่อยไปทำบุญให้ทีหลังน่ะครับ