เมื่อนานมาแล้ว เราเคยได้ยินและเห็นภาพของ คฤหาสน์เก๋งจีนเก่าแก่หลังหนึ่งของกรุงเทพฯ ซึ่งมีอายุกว่า ๒๐๐ ปี นี้ตามหน้านิตยสาร และหนังสือต่างๆ เรามีความรู้สึกว่า สวยมากๆ และดูขลังมากจริงๆ จนอยากมาเห็นด้วยตาตนเอง...

วันนี้เราได้มาเห็นแล้วค่ะ...ไม่ผิดหวังอย่างที่ตั้งใจไว้เลย รอยอดีตทุกรอยแห่งความหลัง ช่างมีมนต์ขลัง และมีพลังในตัวมันเองจริงๆ

นี่คือ คฤหาสน์เก๋งจีนที่ว่ากันว่างดงาม และเก่าแก่มากที่สุดแห่งหนึ่งของกรุงรัตนโกสินทร์ หาดูไม่ได้อีกแล้ว...คฤหาสน์ โซว เฮง ไถ่

โซว เฮง ไถ่ คฤหาสน์เก๋งจีนสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ที่ตลาดน้อย (ใกล้กับสำเพ็ง) ในปัจจุบันไม่สามารถมองเห็นจากแม่น้ำได้ ต้องเดินเข้าตรอกเล็กๆ ที่เป็นทางเดินสายหลักของกรุงเทพฯ สมัยเดิม บ้านหลังนี้อยู่กันมาหลายแผ่นดินค่ะ

ในสมัยรัชกาลที่ ๓ โซว เฮง ไถ่ เป็นที่รู้จักกันว่าเป็นบ้าน เจ๊สัวจาต (อ่านว่า -เจ้าสัว) แห่งสกุลโซว ตามชื่อหลวงอภัยวานิช (จาต) เจ้าของบ้านผู้เป็นนายอากรรังนกค่ะ

คฤหบดีสกุลโซว เป็นครอบครัวที่มั่งคั่ง กว้างขวาง เป็นที่รู้จักของชาวกรุงมาตั้งแต่แผ่นดินต้นๆ โซว เฮง ไถ่ ถือเป็นบ้านใหญ่เพราะเป็นที่ประดิษฐานแกเซิ้ง หรือป้ายวิญญาณของบรรพบุรุษสกุลโซว ซึ่งเดินทางเข้ามาสยามตั้งแต่สมัยปลายอยุธยา

เมื่อสมัยเมื่อแรกสร้าง โซว เฮง ไถ่ ถือได้ว่าเป็นคฤหาสน์ชานเมือง จนมาถึงสมัยรัชกาลที่ ๔ กรุงเทพฯ มีจำนวนประชากรเพิ่มขึ้นมาก เมืองล้นขยายใหญ่จนล้นคูเมืองเดิมออกมามาก โซว เฮง ไถ่ ก็เปลี่ยนสถานภาพจากบ้านเศรษฐีชานเมือง มาเป็นบ้านคฤหบดีในเขตเมืองที่มีคูเมืองล้อมรอบในที่สุด และเรียก โซว เฮง ไถ่ ในอีกชื่อหนึ่งว่า “บ้านตลาดน้อย”

และผู้หญิงเก่งคนสำคัญของบ้าน โซว เฮง ไถ่ ก็คือ อำแดงอยู่ นะคะ ท่านเป็นเศรษฐีนีชื่อดังของชาวตลาดน้อยล่ะค่ะ (เกิดปี พ.ศ. ๒๓๕๖)

อำแดงอยู่ นายหญิงของ โซว เฮง ไถ่ ร่ำรวยมาจากปล่อยเงินกู้ รับจำนำตึก และรับจำนำเครื่องใช้ไม้สอย ทอง เงิน เครื่องประดับต่างๆ และมีที่ดินและโรงเรือนปล่อยเช่าอีกมากค่ะ รวยมากๆ เลยนะคะ

แต่ก็ต้องใช้เงินมากเช่นกัน คือเลี้ยงบ่าวไพร่ (ร้อยกว่าคน) มีโรงครัวขนาดใหญ่ค่ะ ทำบุญทีนึงต้อง “ทำทั้งวัด” และใส่บาตรพระ ๕๐๐ องค์ทุกเช้าค่ะ

มีสิ่งวัดความมั่งมีของคนสมัยโบราณในคฤหาสน์หลังนี้นะคะ ว่ามั่งมีขนาดไหน ก็คือวัดจาก “รอยพื้นกระดานไม้สัก” ค่ะ รวยจริง พื้นไม้สักที่ปูพื้นบ้านต้อง “ทรุด” ลงไปเพราะรับน้ำหนักกำปั่นใส่ “เงิน” นะคะ อิอิ ย้ำนะคะว่าพื้นกระดานไม้สัก ไม่ใช่ไม้อัดบางๆ นะคะ