กระทบสายร่ายเรียงเพียงใจไหว
สหรัฐ จันทร์เฉลิม     อาจารย์ประจำวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล
มหาบัณฑิตแขนงวิชาการแสดงดนตรีคนแรกของวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ และของประเทศไทย

เสียงจะเข้เกรี้ยวกราดฉวัดเฉวียนอยู่บนเวที นิ้วเล็กๆแต่แฝงไปด้วยพละกำลังมหาศาลนั้น เคลื่อนไหวเวียนวนไปมาอย่างรวดเร็วบนสายจากปลายถึงต้น ไม้ดีดสะบัดสะบิ้งรำร่อนฟ้อนฟายกระทบสายกรายกรีดปานจักรผันเห็นเพียงภาพเลือนลาง ลมพัดมาวู่วู่… แสงเทียนวับวามจับต้องตัวจะเข้ดั่งฟ้าแลบแปลบปลาบ แล้วทอดเงาสลัวทาบทับผนังห้องประชุมนั้น ความมืดสนิทรอบด้านไม่อาจบดบังพลังไฟที่คุโชนอยู่ในตัวของเขาได้ และทุกลมหายใจของคนดูในห้องล้วนจดจ่ออยู่กับแทบทุกเม็ดวลีของบทเพลงเดี่ยวจะเข้

สิ้นเสียงรัวไม้ดีดสุดท้าย เสียงปรบมือกราวใหญ่ ไฟในหอประชุมสว่างไสว รอยยิ้มของผู้ชมถ้วนหน้าบ่งบอกถึงความอิ่มเอมอารมณ์ ที่ได้รับจากบทเพลงในช่วงที่ผ่านมา และในค่ำคืนวันนั้น ๖ มีนาคม ๒๕๔๖ ทางวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ก็ได้สร้างอีกหนึ่งประวัติศาสตร์ขึ้นมา นั่นคือผลสำเร็จของการผลิตมหาบัณฑิตทางดนตรีสาขาการแสดงเป็นครั้งแรก ของหลักสูตรและสมควรนับเป็นมหาบัณฑิตด้านการแสดงดนตรีคนแรก ของประเทศไทยด้วยซ้ำ

หากนับย้อนไปที่เส้นทางของการเปิดหลักสูตรการศึกษาดนตรีในระดับปริญญาโท ของประเทศไทย ซึ่งเดินทางมาในสายวิชาการด้านอื่นๆที่นอกเหนือไปจากนี้
ณ วันนี้ อาจารย์สหรัฐ จันทร์เฉลิม แรงบันดาลใจของคนจะเข้รุ่นหลังอีกมากมายในแผ่นดินไทย คือความภาคภูมิใจและความยินดีของทุกคนที่เกี่ยวข้องในวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ ในฐานะเลือดใหม่ของการศึกษาดนตรีไทยในปรัชญาการศึกษาแบบใหม่ และในความเป็นคนรุ่นใหม่ มือจะเข้ดาวรุ่งของวงการดนตรีไทย ที่เป็นความหวังของการสืบสาน และพัฒนามรดกดนตรีของชาติให้วิวัฒน์ต่อไปในอนาคต
ในอีกด้านหนึ่ง ชื่อเสียงของสหรัฐ จันทร์เฉลิม ในฐานะของนักเปียโนฝีมือด ีที่สามารถถ่ายทอดบทเพลงคลาสสิกตะวันตกได้อย่างมืออาชีพ งามพร้อมทั้งลีลาอารมณ์ ก็เป็นที่ยอมรับกันในสังคมไทยเช่นกัน บทเพลงเปียโนที่ผสมผสาน เทคนิคการบรรเลงขั้นสูงกับความรู้สึกงามอย่างไทยๆ ที่เขาถ่ายทอดออกมาสู่เวทีสาธารณชนหลายต่อหลายเวที คงเป็นข้อยืนยันที่ดีไม่แพ้กับการเป็นครูเปียโนและครูจะเข้ที่มุ่งมั่น ในการสร้างรากฐานวิชาให้กับศิษย์ อย่างจริงจัง ผลงานความเป็นครูดนตรีที่ปั้นลูกศิษย์ ให้ได้ดีนั้นโดดเด่น ไม่แพ้ความเป็นนักประพันธ์เพลงร่วมสมัย สำหรับจะเข้ที่มีแนวทางเป็นเอกลักษณ์ของตนได้อย่างน่าทึ่ง

กว่าจะถึงวันนี้ กว่าจะสั่งสมบ่มเพาะพลังในการเล่นจะเข้มาจนถึงบัดนี้ เส้นทางสัญจรร่อนเร่บนยุทธจักรนักจะเข้ของคนหนุ่มคนนี้ได้ผ่านเรื่องราวต่างๆมากมาย ทั้งอุปสรรคขวากหนาม ดอกไม้ ก้อนอิฐ เกียรติยศ ความรัก ความชัง บาดแผล และรอยยิ้มในชีวิตมาไม่น้อยทีเดียว

บทสนทนาต่อไปนี้ เป็นเพียงบางเศษเสี้ยวความคิดของเขาที่วารสารเพลงดนตรี นำมากำนัลแก่ท่านผู้อ่านเป็นกรณีพิเศษด้วยความยินดียิ่ง

ถาม อยากให้เล่าประวัติโดยย่อ ความเป็นมาของครอบครัวเป็นอย่างไร
สหรัฐ  เป็นคนฝั่งธน บ้านอยู่บางยี่ขัน เกิดเมื่อ ๒๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๘ เรื่องของตระกูลจริงๆแล้วผสมกันหลายเชื้อชาติเผ่าพันธุ์เหลือเกิน ที่รู้ๆก็คือทางคุณแม่เป็นคนจีนแท้ๆ ส่วนทางฝ่ายคุณพ่อเป็นลูกครึ่งไทยจีนเชื้อสายญี่ปุ่น คุณปู่ได้อพยพจากกรุงเทพฯไปอยู่ปราจีนบุรีแล้วกลับเข้ามากรุงเทพฯใหม่ คุณปู่ทวดคือ ขุนศรี ทำหนังสือ เป็นครูเครื่องสายเก่า และเป็นเพื่อนสนิทกับหลวงประดิษฐ์ไพเราะ

ถาม แสดงว่ามีเชื้อสายทางดนตรีจากบรรพบุรุษด้วย
สหรัฐ ครับ เหมือนกับว่าถูกปลูกฝังมา ทางคุณพ่อ คุณทวดก็มีเครื่องดนตรีทุกชนิดโดยเฉพาะพวกเครื่องสาย ส่วนก๋ง เดินทางมาจากประเทศจีน ก็เป็นนักดนตรีเครื่องสายจีน ที่เป็นมือหนึ่งของประเทศจีนเหมือนกัน เล่นดนตรีจีนได้ทุกรูปแบบ วันๆก็ซ้อมแต่ดนตรี แต่เราไม่ทัน เพราะก๋งได้ย้ายไปอยู่ที่จังหวัดเชียงใหม่ ตอนที่อพยพเข้ามาเมืองไทยก็นำเครื่องดนตรีติดมาด้วย มีทุกชนิดเลย สมัยตอนเล็กๆ ได้มีโอกาสไปดูงิ้วกับก๋งด้วยกันบ่อยๆ ชอบไปดูงิ้ว ขิมจีนของก๋งถูกคุณยายกับกู๋ ม่าจับเผาไฟหมดเลย เพราะว่าก๋งแก่เล่นทั้งวันไม่หยุดเลย หนวกหูมาก แกเป็นนักดนตรีจริงๆ ซึ่งการเล่นดนตรีของก๋งทำให้เราได้เพลงสำเนียงจีนติดมา การแปลทางก็ยังติดอยู่ในหู

ถาม เริ่มสนใจดนตรีไทยตั้งแต่ตอนไหน หัดดนตรีไทยอย่างไร
สหรัฐ  ตอนเล็กๆ คุณพ่อชอบเปิดเพลงไทยให้ฟังตลอดเวลา คุณพ่อเป็นคนชอบเพลงไทย ตอนนั้นจำได้ว่าในวิทยุมีรายการรื่นรสดนตรีไทยกับสายการบินไทย แล้วก็เบียร์สิงห์ ที่ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ จัดรายการ แล้วก็มีรายการทีวีมากมายซึ่งจำไม่ได้ว่ามีอะไรบ้าง แต่ส่วนใหญ่จะเป็นรายการของดร.อุทิศ
สมัยนั้นผมได้มีโอกาสฟังเพลงของหลวงไพเราะเสียงซออยู่เป็นประจำ ตอนนั้นพ่อหลวงฯ ท่านคือสุดยอดของซอแล้ว ถ้าเรื่องซอแล้วส่วนใหญ่จะเป็นฝีมือท่าน จะชอบซออู้กับซอด้วงมาก คือผมสนใจเครื่องสาย ก็มีความพยายามจะเล่นอยู่ตลอดเวลา แต่ที่บ้านก็ไม่ได้เปิดโอกาสนัก เพราะอยู่ในช่วงที่แยกครอบครัวมาจากญาตินักดนตรีแล้ว แต่ใจมันชอบตั้งแต่เด็กๆ ยิ่งได้มาฟังเพลงไทย ได้ยินเสียงดนตรีไทยแล้วเราเก็ต มันเก็ตขึ้นมาทันที มันอยู่ไม่ได้   เพื่อนบ้านของผมชื่อเล่นว่าหน่องเหมือนกัน ปัจจุบันคืออาจารย์อานันท์ นาคคง เป็นคนรุ่นเดียวกัน บ้านอยู่ใกล้กัน เจอกันมาตั้งแต่เริ่มเข้าเรียนประถมที่ศรีอุลัย แต่ตอนนั้นยังไม่รู้จักกัน บ้านอาจารย์อานันท์เขามีระนาดอยู่รางหนึ่ง เห็นเขาตีน้องเน้งน้องเน้งแล้วมีความสุข ก็ไปยืนเกาะรั้วดูเขาเล่น อาจารย์อภัย นาคคง คุณพ่อของอาจารย์อานันท์เป็นครูศิลปะที่เพาะช่างแต่ชอบดนตรี เขาเห็นเข้าก็ถามว่า เด็กที่ไหนเนี่ยมายืนเกาะรั้ว ก็เรียกเข้าไปสัมภาษณ์ว่าเป็นลูกเต้าเหล่าใคร อยู่ที่ไหน ถ้าสนใจดนตรี ไหนลองมาเล่นดูสิ เรารู้สึกว่าเราชอบ เราก็ไปเล่นกับเขาก็เลยเป็นเพื่อนกันมาเรื่อยจนถึงทุกวันนี้

ผมเริ่มหัดซออู้ก่อนเป็นอันดับแรก อายุประมาณ ๑๐ ขวบ อยู่ประถม ๖ ได้มีโอกาสเรียนซอครั้งแรกกับครูประภาส สวนขวัญ ที่วัดอัมรินทราราม ใกล้สถานีรถไฟบางกอกน้อย ก็สอนเพลงจระเข้หางยาว สอนเรื่องการอ่านโน้ต เรื่องการเทียบเสียง เราเริ่มเข้าระบบแล้ว เครื่องดนตรีแรกที่ตั้งใจจะเรียนคือขิม แต่ไม่ได้เรียนเพราะส่วนใหญ่แล้วผู้หญิงเขาเรียนกันเยอะแล้ว ให้ผู้หญิงตีเถอะ ให้เราไปเอาซออู้โน้น ก็ไม่ได้รู้สึกอะไรกับจะเข้เลย ก่อนผมเข้ามัธยมสามารถเดี่ยวซออู้เพลงแขกมอญได้แล้ว โดยแกะจากเทป ซึ่งซอก็ไม่มีรัดอก เราคิดว่ามันคงไม่จำเป็นนะ แล้วสายเดียว ซึ่งก็สีได้เหมือนในเทปเลย พอมาเข้ามัธยมก็มาเล่นซอด้วงเพิ่มอีกชิ้นหนึ่ง ในเรื่องของจะเข้มาทีหลัง
จำได้ว่าเมื่อเริ่มหัดดนตรี โดยเฉพาะซอ ก็ได้ยินเสียงซอตลอดวันตลอดคืน ๒๔ ชั่วโมงเลยครับ ไม่ว่าจะขึ้นรถเมล์ ก็ได้ยินเสียงซอ ไม่ว่าจะนอนก็ได้ยินเสียงซอ เหมือนคนเสียสติ เหมือนคนบ้า ได้ยินเพราะมาก มันได้ยินยังไง มันได้ยินมาจากไหน ตกใจ แต่มันได้ยินจริงๆนะครับ หรือเป็นเพราะเราคลั่งไคล้มันมาก

ถาม ตอนนั้นที่บ้านมีเครื่องดนตรีอยู่หรือเปล่า
สหรัฐ  ยังไม่มีเลยฮะ ก่อนหน้านี้เราทำซอกระป๋องเล่นเอง ความที่เราอยากเล่น เห็นสมเด็จพระเทพฯท่านออกรายการทำซอกระป๋อง ก็ทำตามความสนุกของเด็กๆ พ่อแม่ก็ไม่สนใจอะไร เพราะงานท่านก็ยุ่ง ผมก็สีซอกระป๋องมาเรื่อย ตั้งสายจำไม่ได้แล้วว่ามีระบบการตั้งสายอย่างไร ตั้งเสียงเอาเองจากความรู้สึก แล้วอยากได้สะล้อมาก คุณปู่ไปเที่ยวงานวัดมาเห็นสะล้อก็ซื้อมาฝาก ราคาในตอนนั้นจำได้ว่า ๘๐ บาท เป็นเครื่องดนตรีชิ้นแรกในชีวิต ปัจจุบันก็ยังเก็บรักษาอยู่ ก็เอามาสี ตอนนั้นก็ยังไม่รู้ว่าสีอย่างไรให้เป็นเพลง เพราะว่าเราได้ยินจากวิทยุเท่านั้น
หลังจากมาเล่นที่บ้านอาจารย์อานันท์ คุณพ่อเขาก็หาเครื่องดนตรีอื่นๆมาเพิ่มเติมให้ ก็ได้มาฝึกกันจริงๆจังๆด้วยกันทุกวัน แกะเพลงกันเองจากวิทยุจากเทป แล้วอาจารย์อภัยก็พาไปฝากเรียนวิชากับครูวัน อ่อนจันทร์ที่สวนบางขุนศรี ไปหาครูทุกวันอาทิตย์ มีพวกผู้ใหญ่เขามาซ้อมกันประจำก็ไปซ้อมกับเขา แล้วพอกลับมาบ้านเราก็ช่วยกันฝึกน้องๆให้เล่นดนตรีกันจนเป็นวงเล็กๆ เอาสองนามสกุลมารวมกัน ตั้งชื่อว่าวง "นาคเฉลิม" ตอนนั้นที่เราเริ่มเก่งขึ้นมา ก็ไปออกงานหาประสบการณ์กันเรื่อยๆ ส่วนใหญ่เป็นงานวัด งานศพ จะได้เงินทองหรือไม่ได้เราไม่คิดเลย เราขอเพียงให้ได้มีโอกาสไปเล่นกับเขา แล้วชาวบ้านในชุมชนบางยี่ขันสมัยก่อนรู้จักกันหมด เขาหาดนตรีไปเล่น เราก็ไม่ปฏิเสธ อยากเล่นมาก ความเป็นมือสมัครเล่นทำให้เรามีโอกาสได้เติบโตขึ้นมา แล้วก็ชอบไปดูการแสดงดนตรีไทย ไปทุกที่ที่จะไปกันได้ สะสมความรู้กันอย่างนั้น