เพลงร้องศิลป์และชุดเพลงร้อง

(Art Song & Song Cycle)

เรียบเรียงโดย รศ.ดร.โกวิทย์ ขันธศิริ

เพลงร้องอมตะหรือเพลงร้องศิลป์ (Art Song)

เพลง Lieder ภาษาอังกฤษแปลว่า Art Song ต่อมาได้ใส่คำร้องเป็นภาษาอื่นๆ ด้วย เพลงประเภทนี้จะประกอบด้วยนักร้องหนึ่งหรือสองคน โดยมีเปียโนเล่นคลอ เพลง Lieder นี้ ผู้ร้องและผู้เล่นเปียโนคลอ ถือว่ามีความสำคัญเท่าเทียมกัน ทั้งเนื้อร้อง ทำนอง วิธีการร้อง วิธีการเล่นเปียโนคลอ จะต้องมีความผสมผสานกลมกลืน สอดใส่ทั้งความไพเราะ อารมณ์ ต้องใช้เทคนิคต่างๆ ที่ทำให้ผู้ฟังเกิดความประทับใจอย่างยิ่ง นักเปียโนไม่เพียงแต่คอยช่วยเหลือนักร้องและผู้เล่นอื่นๆ เท่านั้น แต่ต้องมีไหวพริบด้วย ในกรณีที่นักร้องร้องผิดหรือข้ามจะหวะไปบ้าง นักเปียโนจะช่วยกลบเกลื่อนให้การบรรเลงนั้นดำเนินไปเป็นปกติที่สุด ถ้าผู้เล่นเปียโนเกิดความลังเลไม่แน่ใจก็อาจทำให้การแสดงนั้นล้มเหลวได้

เพลงประเภทมีการดัดแปลง อย่างเช่นเพลงที่แต่งไว้สำหรับวงดนตรีใหญ่ทั้งวงเพื่อคลอเครื่องดนตรีที่เล่นเดี่ยวนั้น ผู้เล่นเปียโนคลอในเพลงประเภทนี้ต้องมีความสามารถมาก เนื่องจากต้องพยายามเลียนแบบการเล่นทั้งวงมารวมไว้ในวิธีการเล่นเพียงอย่างเดียว นักเปียโนจะต้องมีความสามารถในการปรับระดับเสียงดังค่อยให้เหมาะสม มีความว่องไว พยายามศึกษาถึงจุดประสงค์สำคัญของผู้ประพันธ์ซึ่งประพันธ์ไว้สำหรับบรรเลงทั้งวง ดังนั้น นักเปียโนที่เล่นคลอจึงจะต้องจดจำข้อปลีกย่อย และต้องเล่นให้ดีที่สุด โดยคิดไปด้วยว่า ผู้เดี่ยวกำลังเล่นอะไรต้องบังคับตัวเอง เพื่อที่จะทำให้เกิดความใกล้ชิดกับฝ่ายนั้น ถ่ายทอดความรู้สึกของผู้เดี่ยวเข้ามาหาตัวผู้เล่นคลอให้มากที่สุด นักเปียโนที่ดีต้องมีความจำที่ดีมาก หรือสายตาว่องไวคือ เพียงชำเลืองดูโน้ตก็เก็บรายละเอียดปลีกย่อยได้หมด ดั้งนั้น ผู้ที่มีความสามารถจริงๆ ฝึกซ้อมอย่างสม่ำเสมอจริงๆ จึงมีความจำดี ซึ่งการเล่นโดยความจำจะสามารถแก้ไขข้อผิดพลาดหรือแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้ทันท่วงที

Art Song หรือ German Lied นี้ ถือว่าเป็นการพัฒนาด้านเพลงขนาดใหญ่ ในสมัยโรแมนติกตอนต้นของคริสต์ศตวรรษที่ 19 นอกจากนักประพันธ์เพลงร้องที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว ยังมีนักแต่งเพลงท่านอื่นๆ ซึ่งเป็นผู้บุกเบิกการแต่งเพลง Art Song เช่น Zumsteeg (1760-1802) , Zelter (1758-1832) และ Reichardt (1752-1814) ซึ่งถือว่าท่านทั้งสามก็สามารถสร้างผลงานที่ดีเยี่ยมไว้มากด้วยเหมือนกัน นอกจากนี้ ยังมีนักแต่งเพลงท่านอื่นๆ ซึ่งเป็นชาวอิตาลี สวิส เบลเยี่ยม ฝรั่งเศส อังกฤษ และรัสเซีย เป็นต้น ที่แต่งเพลงซึ่งมีลักษณะคล้ายคลึงกับ German Lied หรือ Art Song อีกด้วย

เกี่ยวกับเพลงร้องนี้ ถ้าผู้ฟังได้ให้ความสำคัญของคำร้องและดนตรีประกอบกันเข้าจะทำให้ผู้ฟังรับอรรถรสที่ลึกซึ้งได้ยิ่งขึ้น เนื่องจากคำร้องที่มีทำนองและดนตรีที่ดีประกอบจะเป็นการเสริมความไพเราะ และให้ความหมายที่กินใจอย่างมาก ดั้งนั้น ถ้าหากผู้ฟังต้องการจะวิเคราะห์เพลงร้อง จึงควรคำนึงถึงสิ่งต่อไปนี้ซึ่งเกี่ยวกับดนตรี ซึ่งนอกเหนือไปจากความหมายและความไพเราะของเนื้อร้อง คือ

1.ความไพเราะของเสียง (Tone)

2.โครงสร้างและการจัดสัดส่วนของเพลง (Shape)

3.จังหวะจะโคน (Rhythm)

4.อารมณ์และความรู้สึกที่แสดงออก (Emotion, Expression)

5.การเขียนเสียงประสาน ซึ่งมักเล่นด้วยเปียโน (Accompaniment) ซึ่งต้องมีความสมดุลและเหมาะสม และผู้เล่นต้องมีความสามารถดีด้วยชุดร้องเพลง(Song Cycle) หรือ ลีเดอร์ซือคลูส (Liedercyclus)

ชุดร้องเพลง(Song Cycle) หรือ ลีเดอร์ซือคลูส (Liedercyclus)

ชุดร้องเพลง(Song Cycle) หรือ ลีเดอร์ซือคลูส (Liedercyclus) คือกลุ่มของเพลงร้องและประกอบดนตรีคลอ ต่อเนื่องหลายๆเพลง โดยมีความหมายของเนื้อเพลง เกี่ยวข้องหรือเป็นเรื่องเดียวกัน ซึ่ง Song Cycle ก็มีการประพันธ์ในแบบของ Art Song หรือ German Lied ด้วย เช่นบทประพันธ์ของฟรานซ์ ชูเบิร์ต (Franz Schubert) ชื่อเพลง”The Beautiful Maid of the Mill” (1823) โดย ลุดวิก ฟาน เบโทเฟน(Ludwig van Beethoven) ชื่อเพลง “ To the distant Beloved”( 1816) “Winter Journey “ (1827) และ “ Swan Song” โดย โรเบิร์ต ชูมันน์ (Robert Schumann) ชื่อเพลง “A Poet’s Love 1844 , และ “Woman’s Love and Life”(1843)

สำหรับโครงสร้างหรือรูปแบบการแต่งเพลงแบบ Song Cycle นี้ค่อนข้างจะเป็นรูปแบบอิสระที่เรียกว่า Through Composed โดยมากจะเป็นไปตามเนื้อร้อง (lyrics และ poem ) ซึ่งเนื้อร้องนี้อาจจะเป็นบทที่นักประพันธ์เพลงนำมาจากผู้แต่งเนื้อ ซึ่งเป็นเรื่องเดียวที่ต่อเนื่องกัน หรือนำมาจากหลายบท แต่มีเนื้อร้องที่ให้อารมณ์ ความรู้สึกและความหมายคล้ายคลึงกันก็ได้ ผู้แต่งบทกลอนที่มีชื่อเสียง จนกระทั้งนักประพันธ์เพลงเกิดความประทับใจและนำมาแต่งทำนองประกอบเข้าไป ทำให้เกิดความประทับใจยิ่งขึ้นโดยเฉพาะในสมัยโรแมนติก เช่น Scott,Goethe,Heine และ Loeweเป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีผู้ประพันธ์อีกมากมายซึ่งผูอ่นควรศึกษาและค้นคว้าในโอกาสต่อไป

หมายเหตุ