ผมเกิดและโตที่จังหวัดนราธิวาสครับ แต่ระยะ 4-5 ปีมานี้ ผมไม่มีโอกาส ได้กลับไปเหยียบแผ่นดินอันเป็นมาตุภูมิ  ส่วนหนึ่งมาจากภาระหน้าที่การงานที่หนักหนาสาหัส  แต่ผมและคนไทยทุกคนตระหนักดีว่า  ตั้งแต่ต้นปี 2547 จนถึงปัจจุบัน พื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ กลายเป็นสมรภูมิรบของสองฝ่าย ฝ่ายหนึ่งคือเจ้าหน้าที่รัฐ อีกฝ่ายหนึ่งคือโจรใต้  แน่นอนว่าเมื่อเกิดสงคราม ความสูญเสียก็เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายไหน หรือแม้กระทั่งชาวบ้านผู้บริสุทธิ์ ที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง ซึ่งมีการรวบรวมยอดผู้เสียชีวิต ตั้งแต่ 4 มกราคม 2547  ถึง 15 กุมภาพันธ์ 2550 มีจำนวน 2056  ราย  

              ไม่น่าเชื่อ เพียง 3 ปีเท่านั้น  กว่า 2 พันชีวิตที่ต้องสังเวยความขัดแย้ง ทั้งที่เป็นคนไทยด้วยกัน !!!

ต้นปี 2550 ผมและทีมงานได้รับมอบหมาย ให้ไปทำข่าวในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้  หลังได้รับคำสั่งจากบรรณาธิการ ผมรู้สึกทั้งดีใจและหวาดหวั่น  เพราะในขณะนั้นสถานการณ์

ไฟใต้คุโชน ทั้งการลอบวางระเบิด  ลอบยิงเจ้าหน้าที่รัฐและชาวบ้าน แต่ในฐานะคนคุ้ยเคยกับพื้นที่ ผมจึงยิ้มรับกับงานที่ถูกมอบหมาย ปลอบใจตัวเองว่า อย่างน้อยวัฒนธรรมและภาษาท้องถิ่น เราก็ได้เรียนรู้และสัมผัสมาแล้ว  ที่สำคัญ โดยเนื้อแท้ของชาวบ้าน ผมกล้ารับประกันว่า พวกเขามีจิตใจที่ดี มีมิตรไมตรี และรักความสงบ

ค่ำของวันที่ 6 มกราคม รถยนต์ขับเคลื่อนสี่ล้อ นำพาผมและทีมงาน จากกรุงเทพมหานคร ผ่านระยะทางเกือบ 1 พันกิโลเมตรไปถึงอำเภอหาดใหญ่ ประตูสู่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ ตอนเช้ามืดของวันที่ 7  ผมหารือกับทีมงาน ตกลงกันว่าเราจะพักรถ รอเวลาให้พระอาทิตย์ขึ้น เพื่อความปลอดภัย จึงเดินทางสู่จังหวัดยะลาเป้าหมายแรก ทันทีที่เราขับรถเข้าสู่เขตจังหวัดยะลา  ท้องฟ้าที่สว่างสดใสกลับกลายเป็นสีหม่นปนเทาและมีเค้าว่าฝนจะตก แม้จะรู้ว่าเป็นเรื่องของธรรมชาติ

                 แต่คิดอีกแง่หนึ่ง นี่อาจเป็นลางบอกเราว่าผืนแผ่นดินนี้กำลังถูกปกคลุมด้วยหมอกสีหม่นแห่ง เปลวไฟและความขัดแย้ง

                ผมเริ่มงานด้วยการประสานกับสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษายะลา ขออนุญาตไปถ่ายทำวิถีชีวิตของคุณครู เพื่อสะท้อนชีวิตของ “เรือจ้างกลางสมรภูมิ”  ซึ่งได้รับความร่วมมืออย่างดี   ระหว่างที่รอ ข้อมูล ผมในฐานะคุ้ยเคยพื้นที่ได้นำทีมงานเที่ยวชมรอบเมืองยะลา ซึ่งเคยได้รับรางวัลผังเมืองดีเด่นและเป็นเมืองสะอาด3 ปีซ้อน แต่วันนี้เมืองทั้งเมืองดูเงียบสงบ ผู้คนต่างเก็บตัวแต่ในบ้าน แทบไม่เห็นรอยยิ้มหรือได้ยินเสียงหัวเราะ ผิดกับในอดีต ทำให้ทีมงานที่มาด้วยถึงกับเอ่ยปากว่า เราหลงเข้ามาเมืองร้าง !!!

                วันรุ่งขึ้น ผมกับทีมงานต้องรีบตื่นตั้งแต่เช้าตรู่ เพื่อไปดักถ่ายภาพการเดินทางไปสอนหนังสือของคุณครู ที่ส่วนใหญ่พักอาศัยในเมือง       

                คุณครูจึงต้องมารวมกันบริเวณเส้นทางออกนอกเมือง เพื่อเดินทางไปด้วยกัน  คุณครูหลายคนบอกว่า ตั้งแต่เหตุการณ์ไม่สงบ ต้องปรับวิถีการดำเนินชีวิตหลายด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การนอนไม่หลับเพราะเครียดเรื่องความปลอดภัย 

สิ่งยึดเหนี่ยวยามนี้ จึงหนีไม่พ้นเครื่องรางของขลัง สำหรับครูที่นับถือศาสนาพุทธ ส่วนครูที่นับถือศาสนาอิสลาม ก็ยึดหลักคำสอนของพระเจ้า  แต่คุณครูทั้งหมดมีจิตใจเดียวกันนั่นคือจิตใจที่เสียสละ มุ่งมั่นเพื่อให้อนาคตของเด็ก ๆ และเยาวชนไทยเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพ

“เป็นแม่พิมพ์ เป็นเรือจ้าง กลางไฟใต้

ถูกทำร้าย กลายเป็นเป้า น่าเศร้าหมอง

ขอสละ ชีพพลี เพื่อขวานทอง

อยากกู่ร้อง ให้โลกรู้ คือครูไทย”

                ผมมีโอกาสไปเยี่ยมคณะครูและนักเรียนโรงเรียนบ้านตาสา ในเขตอำเภอเมืองยะลา เด็ก ๆที่นั่นนับถือศาสนาอิสลาม แต่พูดภาษาไทยได้ชัดเจน ส่งรอยยิ้มให้กับพวกเราอย่างเป็นกันเอง พร้อมวิ่งกรูเข้ามารุมล้อมเมื่อเห็นช่างภาพแบกกล้องโทรทัศน์  ภาพของเด็ก ๆ ไร้เดียงสาหัวเราะออกมา ทำให้ฟ้าที่แลดูหม่นหมอง สดใสขึ้นทันตา เฉกเช่นเดียวกับปัญหาความไม่สงบในภาคใต้ที่ยังมีหนทางแก้ไข

 คุณครูวิโรจน์ สุวารักษ์  ครูอาวุโสที่สุดในโรงเรียนแห่งนี้ เล่าว่า  ครูเป็นกลไกของรัฐที่ง่ายต่อการถูกทำร้ายและไม่มีทางสู้  สิ่งที่เป็นเกราะกำบังหรือเครื่องเตือนภัยให้กับครู คือเด็กๆ และชาวบ้านในชุมชน  ซึ่งในทรรศนะของครูวิโรจน์ ความเป็นครูไม่ได้จบลงแค่ที่โรงเรียน แต่ครอบคลุมถึงการปฏิสัมพันธ์กับชาวบ้าน ความห่วงใยระหว่างกันไม่ว่าจะนับถือศาสนาใดก็ตาม เพราะนั่นคือวิถีชีวิตของคนพื้นที่ชายแดนใต้ที่ยึดถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติมาตลอด

                ด้วยความเป็นครูในพื้นที่นี้มายาวนาน ทำให้ครูวิโรจน์มีลูกศิษย์มากมาย การเอาใจใส่ดูแล ระหว่างครูกับลูกศิษย์ไม่เคยห่างหาย แม้เวลาจะเปลี่ยนไป  โดยเฉพาะวัยรุ่นในพื้นที่  ครูวิโรจน์ได้แนะนำให้รวมกลุ่มตั้งเป็นกลุ่มเยาวชนช่างไม้ สร้างอาชีพ สร้างรายได้ โดยที่พวกเขาไม่ต้องจากบ้านไปทำงานต่างถิ่น

 พวกเขามีท่าทีตื่นเต้นและเขินอายกล้องโทรทัศน์ ตามแบบฉบับของคนที่นี่  จึงขอเล่านอกรอบ ว่า ชาวบ้านเองก็หวาดกลัวกับเหตุการณ์ไม่สงบที่เกิดขึ้น โดยไม่รู้ว่าเป็นฝีมือของใคร  แต่สิ่งหนึ่งที่ทุกคนห่วงใย คือการทำร้ายครู ซึ่งเป็นผู้ให้การศึกษากับเด็ก  หากเด็กๆ เหล่านั้นไม่มีความรู้ก็ไม่มีอาชีพ เมื่อไม่มีอาชีพก็ถูกชักจูงให้หลงผิดคิดร้ายกับชาติได้ง่าย

                การสะท้อนปัญหาแบบตรง ๆของคนพื้นที่ ทำให้พอมองเห็นต้นเหตุแห่งปัญหา ที่ถูกปล่อยปละละเลยมานาน ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลชุดไหน แนวทางการแก้ปัญหาที่สวยหรู เป็นแค่นามธรรมที่จับต้องไม่ได้  

                แม้ว่าผมจะเกิดและโตในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้  แต่ผมจากพื้นที่มานาน  

นานจนผมรู้สึกว่า หลาย ๆ อย่างได้เปลี่ยนไปจากสมัยผมเป็นเด็ก   แต่สิ่งหนึ่งที่ไม่เปลี่ยนคือรอยยิ้มของคนที่นี่  ซึ่งรู้สึกได้ถึงความจริงใจ  โดยเฉพาะรอยยิ้มของเด็กๆไร้เดียงสา  แต่ใครจะมั่นใจได้ว่ารอยยิ้ม ในวันนั้น จะไม่กลายเป็นเสียงร้องไห้ในวันต่อมา.

“อีกกี่ปี กี่ศพ จึงพบสุข

พ้นจากทุกข์ เปลวไฟ -ใต้เผาผลาญ

บ้างสูญเสีย ทิ้งถิ่น ทนทรมาน

ถูกรุกราน บนแผ่นดิน ถิ่นเกิดกาย

อีกกี่วัน กี่เดือน ได้เปื้อนยิ้ม

ใจเอิบอิ่ม พร้อมหน้า ไม่ห่างหาย

ใครจะดับ เปลวไฟ ให้มลาย

สมรภูมิ กลับกลาย เป็นสายลม”