เมื่อนักวิทยาศาสตร์ฟิสิกส์พบว่าเมืองเชียงแสนเก่าเท่าตำนาน

แผนที่สุวรรณโคมประเทศในลาว

พระพุทธรูปในสุวรรณโคมประเทศในลาว

ศิวลึงค์ในลาว

                    แม้นักประวัติศาสตร์หลากหลายสำนัก รวมทั้งนักวิชาการกรมศิลป์จะไม่เชื่อถือตำนานปรัมปราคติในการสร้างเมืองเชียงแสนว่าเก่ากว่าสมัยพญาแสนภู (พระราชนัดดาพญามังราย ) มาสร้างเมืองเชียงแสนซึ่งเป็นยุคสมัยพญามังราย ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์มังราย
 เมืองเชียงแสนที่เห็นในปัจจุบันนั้นสร้างในสมัยพญาแสนภู  แต่เมืองเชียงแสนนั้นมีอายุเก่าแก่กว่านั้นมากในคำบอกเล่าจากใบลาน
                     ตั้งแต่ยุคที่ขอมเคลื่อนขึ้นมาตามลำน้ำโขงจากโพธิสารหลวงมาสร้างเมืองสุวรรณโคมคำ ซึ่งในใบลานเรียกสุวรรณโคมประเทศ  ใบลานเรื่องสุวรรณโคมคำมีถ่ายสำเนาไมโครฟิล์มไว้ที่สถาบันวิจัยสังคม มช.ถึง ๑๓ สำนวน หลังจากเมืองสุวรรณโคมคำล่มสลาย
  ขอมส่วนหนึ่งเคลื่อนขึ้นมาสร้างเมืองอุมงคเสลา แล้วเกิดยุคโยนกนาคนคร เกิดตำนานพระเจ้าพรหมขับไล่ขอมออกไปเกิดยุคสร้าง เมืองโยนกล่มเพราะกินปลาไหลเผือกแล้ว  ก็ถึงยุคก่ายเกรินฟ้าลงมาของปู่เจ้าลาวจก มีเมืองหิรัญนครเงินยางเป็นเมืองสำคัญ  ในอดีตจากหลักฐานทางโบราณคดี คือรูปพรรณสัณฐานลวดลายของเจดีย์ต่างๆ  ในเมืองเชียงแสน ล้วนแล้วแต่มีอายุไม่เก่าไปถึงสมัยพญามังรายทั้งสิ้น แต่จากงานวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาโททางวิทยาศาสตร์สาขาฟิสิกส์ประยุกต์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งศึกษาเรื่อง การหาอายุของอิฐจากกำแพงเมืองเชียงแสนโบราณโดยวิธีเทอร์โมลูนิเนสเซ็นท์ โดยนายศิริพงษ์   สมวรรณ ในปี พ.ศ.๒๕๔๗ พบว่า ก้อนอิฐแต่ละก้อนแต่ละชั้นของกำแพงเมืองมีหลายอายุ ตั้งแต่ ๔๐๐,๖๐๐,๘๐๐ และ๑,๐๐๐ ปี ซึ่งสรุปว่าอิฐชั้นบนสุดน่าจะสร้างในสมัยพระเจ้าแสนภูโดยนำอิฐใหม่ที่เผาสมัยนั้นมาสร้าง ส่วนอิฐชั้นล่างอาจนำมาจากกำแพงเมืองเชียงแสนเดิมหรือนำก้อนอิฐมาจากวัดต่างๆมาใช้สร้างกำแพงใหม่ทับแนวกำแพงเดิม  ซึ่งอิฐชั้นล่างของกำแพงเมืองเชียงแสนเกือบหมดหาอายุเฉลี่ยได้ประมาณ ๑,๑๐๐ ปี  หรืออยู่ในช่วงเวลา ๘๐๐-๑๔๐๐ ปีล่วงมาแล้ว ซึ่งตรงกับตำนานหลายตำนานที่ระบุว่ามีการเคลื่อนย้ายผู้คนจากดอยตุงแม่สายมาสร้างเมืองหิรัญนครเชียงแสนราว พ.ศ.๑,๑๘๑ ก็ประมาณ ๑,๓๗๐ ปีมาแล้ว 
แสดงให้เห็นว่าตำนานต่างๆ แม้จะจารในยุคหลัง คนยวนเชียงราย ก็ไม่ได้จารใบลานอย่างเลื่อนลอย แต่ยังคงเค้าความจริงซึ่งบอกเล่าจากรุ่นสู่รุ่นอยู่ ดังนั้นความเชื่อที่ว่า เมืองเชียงแสนสร้างก่อนในสมัยพญามังรายสถาปนาเมืองเชียงรายยืดยาวไปถึงยุคหิรัญนครเงินยางก็อาจเป็นไปได้เช่นกัน  เพราะก้อนอิฐมีอายุ ๑.๔๐๐ ปีมีในเมืองเชียงแสนเป็นประจักษ์พยานทางโบราณคดีที่ชี้ชัดว่า เมืองเชียงแสนไม่ใช่เมืองใหม่ที่ถูกเนรมิตขึ้นในสมัยพญาแสนภู  แต่เมืองเชียงแสนเดิมซึ่งอาจเรียกชื่ออื่นๆตามตำนาน แต่เมืองสร้างในภูมิศาสตร์เดิม   พระเจ้าหรือพญาแสนภูสร้างเมืองทับซากเมืองเดิม  ดังนั้นหากเมืองเชียงแสนอาจเป็นบ้านเป็นเมืองมาตั้งแต่ครั้งขอมโพธิสารหลวงมาสร้างสุวรรณโคมคำแล้วก็เป็นได้  เมืองสุวรรณโคมคำนั้นเก่ากว่าเมืองหิรัญนครมากและเท่าที่ศึกษาพบว่ามีใบลานจารเรื่องเฉพาะในล้านนาในล้านช้างหรือลาวไม่พบรายละเอียดที่แยกออกมาเป็นตำนานสุวรรณโคมคำ และตำนานที่ระบุชื่อว่าเป็นตำนานสุวรรณโคมคำมีเท่าที่ถ่ายไมโครฟิล์มไว้ได้ ๑๓ สำนาน เนื้อความไม่แตกต่างกันนัก  แต่ตำนานสุวรรณโคมคำที่ถูกบรรจุไว้เป็นคำนำหรือต้นเรื่องในตำนานเชียงแสนมีอีกมาก 
  ส่วนในล้านช้างมีกล่าวรวมๆไว้บ้างไม่มากบรรทัดในตำนานที่เกี่ยวเนื่องกับตำนานความเชื่อเกี่ยวพญานาคเท่านั้น  ดังนั้นเมืองสุวรรณโคมคำแม้จะเชื่อตามออกออการสันนิษฐานของนายจิตร   ภูมิศักดิ์ว่าเมืองนี้สร้างบนเกาะกลางซึ่งคร่อมลำน้ำโขง (น้ำของ ) แต่พลเมืองส่วนใหญ่น่าจะเป็นขอมและชนพื้นเมืองของล้านนามากกว่า  ด้วยสำนึกแห่งความเป็นล้านนาจึงบอกกล่าวเรื่องราวรุ่นต่อรุ่นผ่านใบลานพับสามาให้ชนรุ่นเราได้ศึกษางมซวามกันอย่างไม่ไร้ทิศทางนัก  
                   ส่วนซากเมืองสุวรรณโคมคำฝั่งตรงข้างเชียงแสน ซึ่งเป็นที่ราบกว้างใหญ่เพียงงาม เขตเมืองต้นผึ้งของลาวนั้นมีซากพระพุทธรูปขนาดใหญ่และเจดีย์อยู่ไม่น้อยหากเราสามารถนำก้อนอิฐจากพระพุทธรูปและเจดีย์ต่างๆมาศึกษาหาอายุทางวิทยาศาสตร์โดยวิธีเทอร์โมลูนิเนสเซ็นท์ได้น่าจะเป็นตำตอบอย่างเด่นชัดว่าสุวรรณโคมประเทศเคยสถิตอยู่ ณ ที่ใดในสองฟากฝั่งของ
  ในเมื่อมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ซึ่งศึกษาจากซากโบราณสถานมาลบล้างความเชื่อนักวิชาการบางส่วนที่ดูแคลนใบลานว่าฟั่นเฝือปรัมปราและสามารถใช้หลักวิทยาศาสตร์มายืนยันความเก่าแก่ของเมืองเชียงแสนว่าอย่างน้อยก็มีอายุยาวมานานนับพันปี  แล้วชาวเชียงแสน  ชาวเชียงรายควรจะนำอย่างไร อนุรักษ์และพัฒนากันอย่างไร  เมืองชียงแสนจะขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกได้หรือไม่ ล้วนแล้วแต่เป็นคำถามที่น่าสนใจและรอคำตอบที่ไม่ได้มาจากสายลม   เมืองเชียงแสนจะเป็นมรดกโลกหรือไม่ไม่สำคัญ สำคัญที่ว่าชาวยวนทั้งหลายเห็นว่าเมืองเชียงแสนควรเป็นมรดกที่ล้ำค่าของชาวยวนแล้วหรือยัง ? อาจไม่มีใครเห็นความสำคัญว่าเป็นมรดกโลกแต่หากเชียงแสนเป็นมรดกที่ล้ำค่าในหัวใจชาวยวนก็น่าจะยิ่งใหญ่กว่าสิ่งใดใดแล้ว......