ควายมะโอ : ควายที่ไม่มีใครต้องการ

                                 
 ควายอยู่ในสังคมล้านนามานานนัก คงอยู่ร่วมสังคมมาตั้งแต่ที่คนไทรู้จักการทำนาในนา เพราะเราใช้ควายไถนา เสร็จหน้านาจึงมีการสู่ขวัญควาย เพื่อเป็นการขอขมาลาโทษที่ใช้งานควายมาอย่างหนัก  แต่ปัจจุบันเราใช้ควายเหล็ก ความผูกพันทางใจระหว่างคนกับควายเหล็กไม่มี เพราะควายเหล็กไม่มีชีวิตจึงไม่มีใครสู่ขวัญควายเหล็ก   แต่ควายเหล็กเทคโนโลยีง่ายๆ นี่เองที่ฆ่าควายตัวจริงทีละน้อย ๆ เมื่อคนใช้ควายเหล็กแล้วก็ไม่จำเป็นต้องเลี้ยงควาย ปัจจุบันนี้ควายบางชุมชนสูญหายไปแล้ว  แต่บางชุมชนก็ยังนิยมเลี้ยงควายอยู่แต่เลี้ยงไว้ลาบ ไม่ได้เลี้ยงไว้ใช้งานดังเดิม
 ในปริศนาคำทายล้านนามีปริศนาหนึ่งทายว่า
 “ ควายแม่ว้อง  กินน้ำเสี้ยงตึงหนอง อะหยังเอ๊าะ”  คำตอบคือ
 “ รุ้งกินน้ำ”
 ควายแม่คือควายตัวเมีย สังคมล้านนาใช้คำว่า แม่ แยกเพศเมียชัดเจน ยกเว้น ผู้ชายที่เป็น  กระเทย สังคมล้านนาแยกไม่ออก จึงเรียก “ปู้เมีย” หรือ “บ่าปู้เมีย” ซึ่งคนลักเพศปู้เมียในสยามประเทศกำลังทำลายสุนทรียภาพทางโทรทัศน์เป็นอย่างยิ่ง   คำว่าว้อง เป็นลักษณะเขาควายที่โค้งเว้าเข้าหากัน แสดงว่าเป็นควายอายุมากแล้ว  ลักษณะโค้งของเขาที่เปรียบประหนึ่งเรียวโค้งของรุ้งกินน้ำ คนล้านนาจึงนำมาเทียบเป็นคำทายปริศนา คำว่า ว้อง นี้ ประสมคำอื่นก็ได้ เช่น ยางว้อง คือยางยืดรัดของ  แต่อาจไม่สุภาพนักถ้าหากใช้ตามหลังคำว่า ปั๊ด เป็น  “ปั๊ดว้อง” คืออากัปกริยาของชายซึ่งกระทำการบำบัดความไคร่ให้ตนเองโดยใช้มือ ซึ่งชายที่ไม่เป็นปู้เมียล้วนแล้วเคยผ่านปั๊ดว้องมาทั้งสิ้น   
 แม้ควายจะเป็นสัตว์เลี้ยงที่มีพระคุณ จนคนล้านนาจัดพิธีสู่ขวัญให้ แต่ด้วยวิถีชีวิตที่ใกล้ชิดกันจึงรับรู้ถึงความโง่เง่าของควายจึงมีถ้อยคำเปรียบเปรยว่า “ง่าวอย่างควาย” ซึ่งเป็นคำด่าที่เจ็บปวดความจริงควายจะโง่เง่าอย่างที่คนเปรียบเปรยหรือไม่ไม่อาจทราบได้   แต่ในล้านนามีคำด่าว่าโง่ยิ่งกว่าควายก็มี คือคำว่า “ง่าวอย่างควายมะโอ” มะโอ ก็คือ ส้มโอ สินค้าลือชื่อของอำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงรายที่พัฒนาคุณภาพการผลิตจนตลาดใน อี.ยู. ทวีปยุโรปยอมรับให้เข้าไปขายได้ ซึ่งแสดงให้เห็นว่า มะโอเวียงแก่นปลอดจากสารเคมีและยาฆ่าแมลงแต่คนเชียงรายจะได้รับประทานมะโอ อี.ยู.เวียงแก่นในคุณภาพเดียวกันหรือเปล่า ไม่ค่อยแน่ใจ ในสังคมที่เงินตรามีอำนาจตัดสินคุณภาพสินค้าและบริการรวมถึงใช้ตัดสินคุณค่าของคนด้วยในบางครั้ง มะโอ อี.ยู.ก็อาจลิ้มรสได้เฉพาะคนที่มีเงิน  และมะโอเวียงแก่น ลูกที่ไม่สมบูรณ์ก็อาจจะนำมาเป็น ควายมะโอได้  ควายมะโอ ทำได้ไม่ยากเป็นของเล่นที่เมื่อเลิกเล่นแล้วกินได้เพราะเพียงแต่นำมะโอทั้งลูกและนำแขนงไผ่เล็กๆ มาต่อขาสี่ขา  ต่อเขาสองเขา  เสียบหางอีกหนึ่ง  นำมีดเหลากินสอมาเจาะตาสองข้าง เจาะรูจมูกและปาก  เท่านี้ก็เป็นควายมะโอเรียบร้อยแล้ว ง่าวอย่างควายมะโอ เท่าที่นึกได้อาจเป็นคนประเภท ท้องห้าเดือนแต่ไม่รู้ตัว  , ประเภทที่คิดว่าแจกคอมฯเด็กแล้วเด็กจะคิดเป็นฉลาดเอง  ก็น่าจะใช้คำนี้ได้
 “ง่าวอย่างควายมะโอ” เป็นสำนวนเปรียบที่เป็นจริงที่สุดเพราะควาย แม้จะโง่ปานใด ก็ยังใช้งานได้ สั่งซ้าย สั่งขวาได้ แต่ควายมะโอ สั่งงานไม่ได้ไม่มีการรับรู้ใดใด จึงเป็นความโง่ที่โง่ที่สุดเท่าที่คนล้านนาจะหาตัวอย่างมาเปรียบเทียบ และคงเป็นควายที่ไม่มีใครต้องการไว้เป็นกาลกิณีในบ้านในเมือง ยิ่งหากได้เป็นผู้นำด้วยแล้ว พยากรณ์ได้ว่าหน่วยงานหรือองค์กรนั้นๆจักประสบความฉิบหายวายป่วงแน่นอน