สงกรานต์ปีนี้ สะท้อนสังคมไทยอย่างไร

เห็นข่าวทางโทรทัศน์นำเสนอการเล่นสงกรานต์ ซึ่งถือเป็นประเพณีอันดีงามของไทยเรา ในปีนี้แล้วทำให้เกิดความรู้สึกอะไรบางอย่างขึ้นมา และพร้อมกับการตั้งคำถามด้วยความสับสนไม่แน่ใจ ว่า ว่าเราควรจะภาคภูมิใจในประเพณีอันดีงามนี้ได้อย่างสนิทใจอีกต่อไปได้หรือไม่ ควรแก่การแก้ไขหรือยัง ใครจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบที่จะต้องแก้ไข และวิธีการแก้ไขควรจะมีอย่างไร แล้วอะไรที่เป็นบ่อเกิดของปัญหาต่างๆ 

สงกรานต์ เป็นประเพณีเก่าแก่ของไทยซึ่งสืบทอดมาแต่โบราณคู่มากับประเพณีตรุษ จึงมีการเรียกรวมกันว่า ประเพณีตรุษสงกรานต์ หมายถึงประเพณีส่งท้ายปีเก่า และต้อนรับปีใหม่ คำว่าตรุษเป็นภาษาทมิฬ แปลว่า “การสิ้นปี”

พิธีสงกรานต์ เป็นพิธีกรรมที่เกิดขึ้นในสมาชิกในครอบครัว หรือชุมชนบ้านใกล้เรือนเคียง แต่ปัจจุบันได้เปลี่ยนไปสู่สังคมในวงกว้าง และมีแนวโน้มที่จะเปลี่ยนทัศนคติ และความเชื่อไป ในความเชื่อดั้งเดิมใช้สัญลักษณ์เป็นองค์ประกอบหลักในพิธี ได้แก่ การใช้น้ำเป็นตัวแทน แก้กันกับความหมายของฤดูร้อน ช่วงเวลาที่พระอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษ ใช้น้ำรดให้แก่กันเพื่อความชุ่มชื่น มีการขอพรจากผู้ใหญ่ การรำลึกและกตัญญูต่อบรรพบุรุุษที่ล่วงลับ

ในพิธีเดิมมีการสรงน้ำพระที่นำสิริมงคล เพื่อให้เป็นการเริ่มต้นปีใหม่ที่มีความสุข ปัจจุบันมีพัฒนาการและมีแนวโน้มว่าได้มีการเสริมจนคลาดเคลื่อนบิดเบือนไป เกิดการประชาสัมพันธ์ในเชิงการท่องเที่ยว เป็นภาพของการใช้น้ำเพื่อแสดงความหมายเพียงประเพณีการเล่นน้ำ เป็นส่งเสริมการท่องเที่ยวในสังคมบริโภคนิยม เกิดชื่อถนนเพื่อการเล่นน้ำสงกรานต์ใหม่ๆ หลายสาย ไม่ว่า ถนนข้าวเหนียว ถนนข้าวสวย ถนนข้าวสุก ถนนข้าวเปียก ถนนข้าวปุ้น

ในชีวิตสมัยใหม่ของสังคมไทยที่เปลี่ยนแปลงไป ด้วยความยากลำบาก ความยากจนข้นแค้น ความขัดสนในการดำเนินชีวิต ความไม่เพียงพอของทรัพยากร ส่งผลคนในชนบททิ้งถิ่นฐานเข้ามาอยู่ในเมืองใหญ่ อพยพแรงงานจากท้องทุ่งสู่เมืองศิวิไลซ์ ทิ้งบ้าน เด็ก และคนชรา ไว้เบื้องหลัง ก่อให้เกิดปัญหาสังคมรูปแบบต่างๆ ตามมาอีกหลายประการ และนับตั้งแต่ฝ่ายนโยบายได้กำหนดให้ช่วงสงกรานต์เป็นวันหยุดยาวติดต่อกัน หากวันหยุดนั้นตรงกับวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ ก็ให้มีการหยุดชดเชย ดังนั้น วันหยุดสงกรานต์และวันหยุดชดเชยรวมกันแล้ว ไม่น้อยกว่า 3 วัน และมากสุด 5 วัน ทำให้เกิดประเพณีกลับบ้านในเทศกาลสงกรานต์ นับวันสงกรานต์เป็นวันครอบครัว เป็นวันผู้สูงอายุ เป็นวันกตัญญู

การที่สังคมเปลี่ยนไป มีการเคลื่อนย้ายที่อยู่เข้าสู่เมืองใหญ่ และถือวันสงกรานต์เป็นวัน "กลับบ้าน" ทำให้การจราจรคับคั่งในช่วงวันก่อนสงกรานต์ วันแรกของเทศกาล และวันสุดท้ายของเทศกาล เกิดอุบัติเหตุทางถนนสูง สูญเสียชีวิตและทรัพย์สิน นอกจากนี้ยังเกิดปัญหาหลายอย่างตามมา ไม่ว่าจะเป็นการจัดให้บริการรถขนส่งมวลชนไม่เพียงพอ การจำหน่ายตั๋วเกินราคา ตั๋วผี โก่งราคาค่าอาหารเครื่องดื่ม ในช่วงวันสงกรานต์ ยังมีอุบัติเหตุในระหว่างการเล่นสงกรานต์อย่างคึกคะนองและเมามัน นับเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมที่เกิดขึ้นตามการเปลี่ยนแปลงหลายด้านของสังคม เกิดปัญหาอาชญากรรมตามมา ผู้รักษากฎหมายบางส่วนดูเหมือนจะหยวนๆ ให้กับการกระทำผิด เช่น การขับรถจักรยานยนต์โดยไม่สวมหมวกนิรภัย การซ้อนสาม การขับย้อนศร การกระทำที่ถือว่าเป็นการกระทำอนาจาร โดยเหตุผลที่ว่า เป็นเทศกาลสงกรานต์ที่มีแค่ปีละครั้ง

ปีนี้ถ้าติดตามข่าว จะเห็นได้ว่ามีความรุนแรง ความไม่เหมาะ ไม่ควรอยู่หลายๆ เรื่อง แต่ปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้น เราในฐานะคนไทย คิดเห็นอย่างไร ขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามที่ควรทำนุบำรุงไว้ สิ่งที่มุ่งเน้นของสังคมบริโภคนิยมที่โหนกระแสประเพณีสงกรานต์ ปัญหาที่เกิดตามมาภายหลังเทศกาลสงกรานต์ และ ฯลฯ เราคนไทยควรจัดการเรื่องนี้อย่างไร ใครต้องเป็นคนเริ่ม เริ่มตรงไหน เริ่มอย่างไร ...ที่แน่ๆ ปล่อยไว้อย่างนี้ย่อมไม่เป็นผลดีต่อสังคมไทย.