ในช่วงวันหยุดยาวที่กำลังเคลื่อนตัวอยู่นี้ “ตรงไปตรงมา” มีเรื่องเล่าและค้นหาเรื่องราวเก่าๆ เกี่ยวกับการต่อสู้ของห้างค้าปลีกข้ามชาติ ที่พวกเขาเห็นว่าได้ทำลายวิถีชีวิตการค้าขายของคนไทยจนหมดสิ้น แม้ดูเหมือนจะเป็นเรื่องเล็กๆ แต่ยิ่งอ่านยิ่งได้รู้ถึงปฏิกิริยาอีกด้านที่มีต่อห้างค้าปลีกข้ามชาติ โดยเฉพาะเรื่องของ "ผลประโยชน์"

ในช่วงปี 2544 เหตุการณ์ระทึกต่อนักช็อป โดยเฉพาะลูกค้าขาประจำของห้างเทสโก้โลตัส คงเกิดอาการอกสั่นขวัญแขวน เมื่อเกิดเหตุระเบิดภายในห้างสรรพสินค้า “เทสโก้โลตัส ซุปเปอร์เซ็นเตอร์” ซึ่งเป็นห้างค้าปลีกข้ามชาติชื่อดังสายพันธุ์อังกฤษ หลายครั้งในรอบปี

เริ่มตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2544 คนร้ายลอบวางระเบิด ห้างเทสโก้ โลตัส สาขาศรีนครินทร์ จ.สมุทรปราการ ทำให้พนักงานหญิงบาดเจ็บ 1 ราย เจ้าหน้าที่สามารถรวบตัว ส.ต.ประคอง ชูประทีป และนายเชิงชาย ช่างทอง ผู้ต้องสงสัยไว้ได้ทันควัน

จนกระทั่งวันที่ 4 กรกฎาคม 2544 ได้เกิดเหตุระเบิดขึ้นอีกครั้งที่ ห้างเทสโก้โลตัส สาขาซีคอนสแควร์ โดยระเบิดได้ซุกซ่อนอยู่ในแผนกเสื้อผ้าสตรี ทำให้มีผู้เสียชีวิต 1 คน และบาดเจ็บอีก 3 คน

ปมของเหตุระเบิด 2 ครั้งแรก ตามรายงานสอบสวนสืบสวนของเจ้าหน้าที่ตำรวจ สรุปว่าเป็นปมขัดแย้งในธุรกิจรักษาความปลอดภัย มูลค่านับพันล้านบาท ระหว่างบริษัทรอยัล การ์ด กรุ๊ป โฮลดิ้ง จำกัด กับบริษัทเจนเนอรัล การ์ด กรุ๊ป อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด ของ พ.อ.คมน์ เครือนาค ในฐานะกรรมการผู้จัดการ ที่แตกตัวออกมาจากบริษัทรอยัลการ์ดอีกที

โดยที่บริษัทรอยัลการ์ด เป็นผู้ทำหน้าที่ดูแลรักษาความปลอดภัยให้กับสาขาทั่วประเทศได้หมดสัญญาว่าจ้างลงเมื่อ 26 มิถุนายน 2544 ซึ่งคนที่เสนอยกเลิกสัญญากับบริษัทรอยัลการ์ดคือ พ.อ.ชำนาญ มาสำราญ รองประธานฝ่ายรักษาผลประโยชน์ของห้างโลตัส ทางห้างฯ หันไปว่าจ้างบริษัทเจนเนอรัลการ์ดแทน พร้อมกับมีการว่าจ้างบริษัทเฟค อาร์มี่ จำกัด ซึ่งคาดว่าเป็นบริษัทที่ใกล้ชิดกับทางเจนเนอรัล การ์ด

โดยในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากปมขัดแย้งบนผลประโยชน์นับพันล้านบาท ทำให้ผู้บริหารของเทสโก้ โลตัส เริ่มคิดที่จะยกเลิกสัญญากับกลุ่มเจนเนอรัล การ์ด เพื่อจ้างบริษัทรักษาความปลอดภัยที่โปร่งใสกว่าเดิม

วันรุ่งขึ้น ตำรวจจับกุม พ.ท.มงคล นเรศเสนีย์ หรือ “เสธ.หมง” นายทหารสังกัดเลขานุการ รมว.กลาโหม ซึ่งเป็นเจ้าของบริษัท รอยัลการ์ด กรุ๊ป โฮลดิ้ง จำกัด ได้ที่บ้านพักย่านอ่อนนุช โดยเป็นผู้ต้องหาในฐานะคนจ้างวาน แต่ให้การปฏิเสธ เหตุการณ์ทั้งสองครั้งมีชื่อของ พ.ท.หิมาลัย ผิวพรรณ นายทหารสังกัดกองบัญชาการทหารสูงสุด เข้าไปเกี่ยวพันด้วย

หลังจากนั้น เหตุการณ์ลอบวางระเบิดในห้างเทสโก้โลตัสเกิดขึ้นอีกครั้ง เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2544  คราวนี้เกิดขึ้นที่สาขาอุบลราชธานี โดยคนร้ายได้นำระเบิดวางไว้ที่ลาดจอดรถของห้าง แต่โชคดีที่ระเบิดไม่ทำงาน

ถึงกระนั้นก็ตาม เหตุการณ์ระทึกขวัญในห้างเทสโก้โลตัส ร้ายแรงที่สุดเกิดขึ้นในเช้ามืดวันที่ 5 ธันวาคม 2545 ซึ่งเป็นวันหยุดเฉลิมพระชนมพรรษา เมื่อได้รับแจ้งว่าว่ามีคนร้ายใช้เครื่องยิงลูกระเบิด ชนิดเอ็ม 72 เอ-1  ยิงระเบิดเข้าใส่บริเวณ อาคารจอดรถชั้น 4-5 ของอาคารมโนรมย์ ถนนพระรามที่ 4 เขตคลองเตย ทำให้ผนังปูนและกระจกทางเข้า-ออกชั้น 5 ได้รับความเสียหาย

นอกจากนี้ยังพบเครื่องยิงระเบิดถูกทิ้งไว้ในถังขยะหน้าร้านขายของชำเลขที่ 314  ถนนรางรถไฟเก่าใกล้กับ ห้างเทสโก้ โลตัส สาขาพระราม 4 ที่ห่างจุดเกิดเหตุแค่ 800 เมตร

พยานในที่เกิดเหตุกล่าวว่ามีคนร้าย 2 คน ใช้รถกระบะเป็นพาหนะ ขับมาตามถนนรถไฟเก่า เมื่อผ่านอาคารมโนรมย์ จึงจอดรถหันหน้าไปทางตลาดคลองเตย จากนั้นได้ขึ้นไปยืนบนกระบะท้าย ใช้เครื่องยิงระเบิดยิง ก่อนที่จะกลับรถย้อนกลับไปทางเดิม โดยทิ้งเครื่องยิงระเบิดไว้ในถังขยะข้างอู่ซ่อมรถ ห่างจุดยิงประมาณ 10 เมตร

พล.ต.ต.อำนวย ดิษฐกวี รอง ผบช.น. กล่าวว่าสาเหตุน่าจะมาจากความขัดแย้งเดิมของห้างโลตัส  เพราะจากการตรวจสอบบริษัทต่างๆ ที่มีสำนักงานอยู่ในอาคารมโนรมณ์  ก็ไม่พบมีเหตุขัดแย้งใดๆ พอที่คนร้ายจะก่อเหตุได้

เป้าหมายสำคัญของการทำลายล้างคือ “เทสโก้โลตัส” สาขาพระราม 4 ที่มีพื้นที่กว่า 30,000 ตารางเมตร ซึ่งเป็นสาขาที่มีขนาดใหญ่ที่สุด โดยตั้งข้อสังเกตว่า หากยิงถูกเป้าคือห้างเทสโก้โลตัส ความเสียหายที่จะตามมามีมาก เพราะภายในห้างมีวัสดุอุปกรณ์ที่ติดไฟได้ง่าย รวมทั้งมีถังแก๊สจำนวนมากอยู่ภายใน หากระเบิดขึ้นบ้านเรือนที่อยู่ใกล้เคียงจะได้รับผลกระทบ

สองวันต่อมา เกิดเหตุการณ์ต่อเนื่องเมื่อกลางดึกวันที่ 7 ธันวาคม 2544 ที่ห้างเทสโก้โลตัส สาขาบางนา-ตราด ก.ม.8 อ.บางพลี จ.สมุทรปราการ ถูกคนร้ายใช้อาวุธสงครามยิงเจาะรั้วและอาคารจนมีรอยพรุนได้รับความเสียหาย ทั้งนี้ทางตำรวจได้พบ โทรศัพท์มือถือ ตกอยู่ในจุดซุ่มยิง บนถนนบางนา-ตราด ฝั่งตรงข้ามห้างฯ ซึ่งถือเป็นกุญแจสำคัญที่จะนำไปสู่การจับกุมคนร้าย

เมื่อตำรวจทำการตรวจสอบเจ้าของหมายเลขโทรศัพท์ดังกล่าว พบว่าเป็นของ “นพพร สุวรรณพฤษชาติ”อาศัยอยู่บ้านเลขที่ 1524/93 หมู่บ้านศศิกานต์ ถนนเทพารักษ์ ต.สำโรงเหนือ อ.บางพลี จากการสอบถามพยาน ซึ่งเป็นเพื่อนบ้านให้การว่า รถยนต์ฮอนด้าซีอาร์วี สีดำ ทะเบียน ภอ.2586 กทม. ของนายนพพรได้กลับเข้าบ้านเมื่อเวลา 03.00 น.จึงสอดคล้องกับเวลาที่นายนพพรก่อเหตุ จึงเชื่อว่านายนพพรน่าจะเป็นผู้ลงมือก่อเหตุในครั้งนี้

เจ้าหน้าที่ตำรวจได้ส่งกำลังส่วนหนึ่งมาที่บ้านหลังนี้เพื่อนำตัวนายนพพรไปสอบสวน แต่ปรากฎว่าได้ถูกนายนพพรยิงปืน และขว้างระเบิดเข้าใส่จนทำให้ พ.ต.อ.อำนาจ ชาตะกุล รอง ผกก.ตร.ภ.จ.สมุทรปราการ ได้รับบาดเจ็บ จนกระทั่งได้เรียกกำลังตำรวจจากทั้งหน่วยอรินทราชและหน่วยคอมมานโดของกองปราบปราม ได้เข้าปิดล้อมบ้านของนายนพพร

นายตำรวจชั้นผู้ใหญ่ตั้งแต่ พ.ต.อ.สันต์ ศรุตานนท์ ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติในขณะนั้น เป็นผู้เข้ามาอำนวยการ และเจรจากับนายนพพร เพื่อให้มอบตัว รวมทั้งได้นำภรรยาพร้อมลูกสาววัย 2 ขวบ และแม่ของนายนพพรมาเจรจาแต่ก็ไม่เป็นผล โดยนายนพพรยังคงกบดานเงียบอยู่ในบ้านพัก ทั้งนี้สืบทราบว่านายนพพรมีทั้งปืน และลูกระเบิดเป็นอาวุธที่ใช้ต่อสู้กับตำรวจ

นายนพพรยังคงกบดานเงียบ กระทั่งเวลา 17.00 น. ของวันที่ 8 ธันวาคม ได้ยินเสียงระเบิดภายในบ้าน 2-3 ครั้ง เมื่อตำรวจเข้าเคลียร์พื้นที่ภายใน พบว่านายนพพร ถูกระเบิดชนิดรุนแรงตั้งแต่หน้าถึงขา เสียชีวิตทันทีภายในห้องน้ำ โดยมีเขม่าติดตามร่างกายเต็มไปหมด และตามผนังมีเลือดแห้งเกรอะกรังติดอยู่ จากการพิสูจน์ของสถาบันนิติเวชวิทยา คาดว่าเสียชีวิตตั้งแต่เวลา 10.00 น. หรือ 9 ชั่วโมงที่ผ่านมา

จากการเข้าตรวจสอบของเจ้าหน้าที่กรมสรรพวุธ พบว่านายนพพรสะสมอาวุธปืนสงครามไว้เป็นจำนวนมาก เช่น เครื่องยิงระเบิดเอ็ม-72 เอ-1 อีก 6 กระบอก ปืนเอชเค ปืนกล็อก เครื่องยิงลูกระเบิด ระเบิดชนิดต่าง ๆ ซึ่งวางอยู่บนโต๊ะ ในลิ้นชักและตามมุมบ้าน นอกจากนี้ยังพบระเบิดชนิดเอฟ -1 ของรัสเซีย ซึ่งเป็นชนิดเดียวที่ใช้วางระเบิดห้างเทสโก้-โลตัสสาขาซีคอนสแควร์ ถนนศรีนครินทร์ เมื่อต้นเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ส่วนป้ายทะเบียนรถฮอนด้าของนายยนพพรพบว่าเป็นการสวมมาจากรถจี๊ปเชโรกี สีเขียว

เวลาผ่านไป 4 วัน แปดโมงเช้าของวันที่ 11 ธันวาคม 2544 ชาวบ้านได้พบเครื่องยิงจรวดแบบเอ็ม-72 เอ-1 รุ่นเดียวกับคนร้ายใช้ยิงถล่มห้างเทสโก้โลตัสที่กรุงเทพฯ วางอยู่ริมตลิ่งใต้สะพานข้ามห้วยบง ถนนอุดรธานี-หนองคาย ข้างธนาคารออมสินภาค 4 ต.หนองบัว อ.เมือง โดยเครื่องบรรจุกระสุนพร้อมยิง ลักษณะปลายกระบอกเปิดออกมองเห็นลูกจรวดภายใน ทั้งนี้ จุดพบเครื่องยิงจรวดอยู่ห่างจาก ห้างเทสโก้โลตัส สาขาอุดรธานี ระยะทางถนนประมาณ 1 กิโลเมตร และระยะทางตรงทางอากาศ 700-800 เมตร

สำหรับนายนพพร อาศัยอยู่บ้านที่เกิดเหตุนานกว่า 10 ปี เดิมอาศัยอยู่กับญาติย่านถนนปู่เจ้าสมิงพราย มีพี่น้อง 7 คนซึ่งเป็นลูกคนที่ 2 หลังเรียนจบจากโรงเรียนวัดเบญจมบพิตร ได้เข้าศึกษาต่อที่สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้า วิทยาเขตพระนครเหนือ แต่เรียนไม่จบ จากนั้นเดินทางไปสหรัฐอเมริกา จนได้รับใบอนุญาตทำงานหรือกรีนการ์ด และแต่งงานกับภรรยาคนแรก มีบุตรชายด้วยกัน 1 คน อายุ 22 ปี ต่อมาเมื่อหย่าร้างกัน นายนพพรกลับประเทศไทยและแต่งงานใหม่กับนางวรรณี 

ชาวบ้านเล่าว่านายนพพรไม่ทำงานมา 4 ปีแล้วและเป็นอันธพาลประจำหมู่บ้าน เวลาที่อยู่บ้านชอบยิงปืนขึ้นฟ้าเป็นประจำ และมักใช้ปืนออกมาข่มขู่เด็กที่มาเล่นในพื้นที่สาธารณะใกล้บ้าน จนชาวบ้านต่างเอือมระอาไม่มีใครอยากยุ่งด้วย ก่อนหน้านี้ชาวบ้านเคยแจ้งตำรวจถึงการครอบครองอาวุธสงครามในบ้านหลังนี้ไปหลายครั้ง แต่กลับค้นไม่เจอ และประวัติเคยถูกจับหลายครั้ง

เหตุรุนแรงที่เกิดขึ้นในครั้งหลังๆ อาจจะไม่ใช่ความขัดแย้งของบริษัทรักษาความปลอดภัย แต่มาจากมาจากขบวนการต่อต้านทุนต่างชาติที่เข้ามากอบโกยผลประโยชน์ จนทำให้ธุรกิจค้าปลีกไทย ที่เป็นร้านโชวห่วยรายเล็กรายน้อย ต้องเลิกล้มกิจการ กลายเป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ขยายปมขัดแย้งนี้ให้บานปลายออกไปอีก เนื่องจากธุรกิจค้าปลีกของไทยมีเงินหมุนเวียนจำนวนมหาศาล เป็นเม็ดเงินมากกว่า 5 แสนล้านบาทในแต่ละปี 

แม้การสอบสวนของเจ้าหน้าที่จะโยงถึงความขัดแย้งของบริษัทรักษาความปลอดภัยก่อนหน้านี้ แต่แหล่งข่าวจากพนักงานสอบสวน เปิดเผยว่า นางสุรีย์ สุวรรณพฤษชาติ มารดาของนายนพพรเคยประกอบอาชีพค้าส่ง แต่ภายหลังธุรกิจเสียหายเพราะห้างสรรพสินค้าต่างชาติ ซึ่งเหตุดังกล่าวอาจจะเป็นแรงบันดาลใจที่ทำให้นายนพพรต้องการยิงถล่มห้างสรรพสินค้าต่างชาติ และเมื่อมี มือที่สาม จับจุดถูก จึงร่วมมือหรือหลอกใช้ถล่มห้างสรรพสินค้าต่างชาติดังกล่าว

เมื่อตำรวจแกะรอยจากเครื่องคอมพิวเตอร์ พบว่านายนพพรได้บันทึกความในใจก่อนตัดสินใจฆ่าตัวตาย โดยระบุความในใจที่ต่อต้านระบบทุนนิยมแบบผูกขาดจากชาวต่างชาติ ที่เข้ามาตั้งห้างขนาดใหญ่ในเมืองไทย ทำให้ผลกำไรต้องตกไปอยู่ที่คนบางกลุ่ม จนร้านโชว์ห่วยต้องล้มหายตายจาก

ที่ผ่านมาเคยรวบรวมเจ้าของร้านโชว์ห่วยและเจ้าของตลาดสดที่ได้รับผลกระทบเคลื่อนไหวทางอินเตอร์เน็ตในนามของ กลุ่มพิทักษ์อาชีพชาวไทย เพื่อเคลื่อนไหวเรื่องนี้ ซ้ำเคยขอให้หลายฝ่ายแก้ปัญหา แต่สุดท้ายก็ไม่ได้รับความสนใจ

"หากเกิดอะไรขึ้นจากการกระทำของผม ก็อย่าถือว่าเป็นความรุนแรงหรือความผิด เพราะสิ่งที่เกิดขึ้น ผมควรมีสิทธิในการตัดสินชะตาชีวิต หรือชีวิตของผู้อื่นในแนวทางที่ถูกต้องได้" ข้อความในเอกสารกล่าว

(ภาพจากเว็บไซต์ เทสโก้ โลตัส)

ห้างเทสโก้โลตัส เกิดขึ้นจากการที่เครือเจริญโภคภัณฑ์ได้ลงทุนเปิดกิจการห้างค้าปลีกภายใต้ชื่อ “โลตัส ซุปเปอร์เซ็นเตอร์” ภายใต้การบริหารของ บริษัท เอกชัย ดีสทรีบิวชั่น ซิสเทม จำกัด โดยเปิดสาขาแรกที่ซีคอนสแควร์ ศรีนครินทร์ และในต่างจังหวัดที่ขอนแก่น และมหาชัย เมื่อปี พ.ศ.2538 จนกระทั่งเมื่อปี พ.ศ.2541 หลังวิกฤตเศรษฐกิจ กลุ่มเทสโก้ จากเกาะอังกฤษได้เข้ามาซื้อกิจการ จนกระทั่งได้เปลี่ยนชื่อเป็น “เทสโก้โลตัส” จนถึงปัจจุบัน

ปัจจุบัน การเกิดขึ้นของสาขาห้างค้าปลีกข้ามชาติมีมากขึ้น จากผู้แข่งขันคือ เทสโก้โลตัส บิ๊กซี และ คาร์ฟูร์ ล้วนแล้วแต่ทำให้ทำลายวิถีชีวิตของท้องถิ่น โดยเฉพาะการค้าขายกับผู้บริโภค ซึ่งพบว่าการเปิดสาขาของห้างค้าปลีก ทำให้ยอดขายของร้านโชห่วยลดลง จนกระทั่งอยู่ไม่ได้ ต้องปิดกิจการ

แม้จะมีการแก้ปัญหาจากภาครัฐด้วยการส่งเสริมภายใต้การดำเนินงานที่ใช้ชื่อว่า “รวมค้าปลีกเข้มแข็ง” แต่พบว่าไม่สามารถช่วยให้ธุรกิจโชห่วยอยู่รอดได้ ปัจจุบันยังต่อสู้เรื่อง พรบ.ค้าปลีก ที่กำลังเป็นปัญหาและถูกปัดทิ้งในสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

ไม่เอาโลตัส - นักเรียนและลูกหลานของบรรดาพ่อค้าแม่ค้าในตำบลมาบตาพุด อ.เมือง ระยอง รวมตัวชุมนุม พร้อมชาวบ้าน ที่หน้าศูนย์ราชการจังหวัดระยอง ยื่นหนังสือให้ นายทองทวี พิมเสน รองผู้ว่าฯระยอง เพื่อคัดค้านการก่อสร้างห้างเทสโก้โลตัส เพราะกลัวจะทำธุรกิจค้าปลีกขนาดเล็กเจ๊ง (กรุงเทพธุรกิจออนไลน์)

ทั้งนี้เครือข่ายผู้ประกอบการโชห่วยทั่วประเทศ ได้รวมตัวกันโดยมีวิวัฒนาการจากการชุมนุมประท้วงของผู้ประกอบการ ซึ่งเริ่มต้นเป็นกระแสจากความเคลื่อนไหวของชาวตลาด 100 ปี อ.วิเศษไชยชาญ จ.อ่างทอง ที่ต่อต้านห้างเทสโก้โลตัสเปิดสาขาในพื้นที่ จนกระทั่งการชุมนุมระบาดออกไปยังพื้นที่ต่างๆ เช่น อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา, อ.ตาคลี จ.นครสวรรค์ จนกระทั่งลุกลามไปยังจังหวัดต่างๆ ทั่วประเทศ

(ภาพจาก สำนักข่าวประชาธรรม)

ผู้ประกอบการค้าปลีกรายย่อยจากหลากหลายจังหวัด ได้รวมตัวกันเป็นเครือข่ายที่เรียกว่า “เครือข่ายผู้ค้าปลีกและผู้ประกอบอาชีพอิสระของคนไทย” โดยได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิยามเฝ้าแผ่นดิน ของผู้ก่อตั้งหนังสือพิมพ์ผู้จัดการ และอีกเครือข่ายหนึ่งซึ่งอยู่แถบภาคตะวันออกก็คือ “กลุ่มผู้ประกอบการค้าปลีกค้าส่งคนไทย”

จากอดีตที่ผ่านมาซึ่งใช้การ “ประหัตประหาร” จนถึงปัจจุบันที่มุ่งเน้นการ “สร้างเครือข่าย” ปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นสวนกระแสความพึงพอใจของประชาชนที่มีต่อห้างค้าปลีกข้ามชาติ เราไม่อาจปฏิเสธที่ผู้บริโภคจะคืบตัวเข้าไปหาวิถีชีวิตแบบใหม่ ขับเคลื่อนชุมชนเข้าสู่ความทันสมัย การแสวงหาความสุข-ความสะดวกสบายในการจับจ่ายซื้อของ และความเพลิดเพลินจากการเดินเล่นเพื่อชมสินค้า ในบรรยากาศติดเครื่องปรับอากาศ ซึ่งถือเป็นวิถีชีวิตและรสนิยมหรูเลิศของคนยุคนี้

แต่ถึงกระนั้น พวกเขามีสิทธิ์ที่จะเรียกร้องในการทำการค้าที่เป็นธรรม โดยเฉพาะการแบ่งที่ยืนให้เขาได้หายใจในการค้าขาย แม้ที่ยืนตรงนี้พวกเขาจะไม่ได้เป็นกอบเป็นกำ เฉกเช่นในอดีตที่ผ่านมาก็ตาม