(ภาพประกอบจากผู้จัดการออนไลน์)

สองข้างทางถนนในแถบภาคตะวันออก ตั้งแต่ จ.ฉะเชิงเทรา จ.ปราจีนบุรี จนถึง จ.สระแก้ว ท่ามกลางสภาพพื้นที่อันแห้งแล้ง เราได้พบกับต้นไม้ประเภทหนึ่ง ที่ลำต้นเล็กเรียว ปลูกกันเป็นแถบๆ ในขณะเดียวกันย่านชุมชนต่างๆ มีป้ายโฆษณาของบริษัทผลิตกระดาษแห่งหนึ่งประชาสัมพันธ์ “จำหน่ายต้นกระดาษ” พร้อมชื่อร้านค้าและเบอร์โทรศัพท์ นัยว่าส่งเสริมเกษตรกรให้ได้ปลูกกันในพื้นที่

ท่ามกลางความสงสัยว่า ทำไมพื้นที่แถบนี้ถึงได้ส่งเสริมการปลูกเจ้าต้นกระดาษอย่างเป็นล่ำเป็นสัน ขณะเดียวกันเพราะต้นกระดาษมันก็คือ "ต้นยูคาลิปตัส" ที่มีความเชื่อตั้งแต่เมื่อก่อน ถึงความร้ายแรงในการปลูกพืชชนิดนี้ว่า พื้นแผ่นดินในบริเวณนั้นจะแห้งผาก แม้แต่หญ้าคายังแห้งตาย แต่ก็เข้าใจว่าพื้นที่ภาคตะวันออกจนถึงชายแดนเขมร เป็นพื้นที่แห้งแล้ง ระบบชลประทานเข้าไปไม่ทั่วถึง พืชส่วนใหญ่จึงมีอ้อยและยูคาลิปตัสเป็นหลัก

Forward Mail ฉบับหนึ่งได้ส่งต่อกันไปยังใครหลายคน ระบุว่าจาก "โฆษณาโทรทัศน์" ของบริษัทผู้ผลิตกระดาษแห่งหนึ่ง เชิญชวนให้เกษตรกรหันมาปลูกต้นกระดาษ อ้างว่าปลูกแล้วจะรวยขึ้นทันตาเห็น ซึ่งต้นไม้ชนิดนี้ก็คือ "ต้นยูคาลิปตัส" ที่ได้ทำการดัดแปลงพันธุกรรมแล้วนั่นเอง

เพราะต้นยูคาลิปตัสเป็นพืชต่างถิ่นนั่นเอง ส่งผลให้พื้นแผ่นดินในบริเวณนั้นแห้งผาก เนื่องจากลำต้นจะดูดซึมน้ำอย่างรวดเร็วและต้องการน้ำมาก ทำให้รากของต้นๆ หนึ่งอาจยาวได้ถึง 20 เมตรเลยทีเดียว เมื่อดินบริเวณนั้นถูกดูดน้ำจนหมด ในฟอร์เวิร์ดเมล์เปรียบเทียบให้เห็นว่า ผืนดินก็จะกลายเป็นทะเลทรายในที่สุด

มาคราวนี้ รัฐบาลสมัคร สุนทรเวช กำลังส่งเสริมให้ประชาชนหันมาปลูกต้นยูคาลิปตัส โดยล่าสุดรายการ "สนทนาประสาสมัคร" ออกมาอ้างถึงกรณีที่ รมว.วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี "วุฒิพงศ์ ฉายแสง" กล่าวว่าจะส่งเสริมการปลูก "ต้นยูคาลิปตัส" บนคันนาเป็นนัยว่าช่วยฟื้นฟูเศรษฐกิจ จนมีเสียงคัดค้าน ขาดการไตร่ตรองงานวิจัยให้ชัดเจนก่อนว่า ยูคาลิปตัสกินดินดูดดิน ทำให้ดินเสียหาย แต่ทั้งนี้นายสมัครอ้างว่ามีการเปลี่ยนแปลงพันธุ์ใหม่ ที่ไม่ใช่เมื่อ 20 ปีก่อน

น่าตลกยิ่งกว่านั้นก็คือ ก่อนหน้านี้เมื่อวันที่ 13 ก.พ.ที่ผ่านมา มีชาวบ้านที่อ้างตัวว่า "เกษตรกรผู้ปลูกยูคาลิปตัส 19 จังหวัดภาคอีสาน" บุกกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เพื่อให้กำลังใจ "วุฒิพงศ์" โดยอ้างว่าปลูกยูคาไม่มีผลเสีย ระบุ "กระถิน" สู้ "ยูคา" ไม่ได้

แต่หนึ่งในเกษตรกรที่เข้าให้กำลังใจมีชื่อ “สอิง ไถวสินธุ์” แกนนำ "คาราวานคนจน" ล้อมตึกเนชั่นชาวร้อยเอ็ด ที่ได้ตบรางวัล "อีซุซุดีแม็กซ์" ก่อนหน้านี้ เธออ้างว่าจะเพิ่มพื้นที่ปลูกยูคาลิปตัสจาก 26 ไร่เป็น 37 ไร่ภายในปีนี้ จนเข้าใจว่าเธออาจจะเริ่มเลิกทำนา หันมาสนองนโยบาย "รัฐบาลนอมินี"

นอกจากนี้ยังเล่นการเมือง ด้วยการออกมาท้า "คุณหญิงกัลยา โสภณพนิช" ครม.เงาจากพรรคคู่แข่งอย่างประชาธิปัตย์ ที่ออกมาค้านให้ลงพื้นที่พิสูจน์ด้วยตาก่อนค้าน แถมจะแห่กันให้กำลังใจ รมต.วุฒิพงศ์ "จังหวัดละ 2 คันรถ" ในเร็วๆ นี้

องครักษ์พิทักษ์ "รัฐบาลขี้เหร่" เพื่อทักษิณงานนี้ "ป้าอิ้ง" เตรียมจัดให้ ...

ก่อนหน้านี้ มีเสียงโจษจันจากหลายฝ่าย มองว่า "รมว.วุฒิพงศ์" ซึ่งเป็นญาติของนายจาตุรนต์ ฉายแสง อดีต111 กรรมการบริหารพรรคไทยรักไทย มีกิจการปลูกต้นยูคาลิปตัสนับพันไร่ภายใต้ชื่อ "สวนกิตติ" ที่ อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา และในพื้นที่ดังกล่าวยังใกล้กับแหล่งผลิตกระดาษชื่อดังของกลุ่มเกษตรรุ่งเรือง

ไม่ว่าจะอ้างอย่างไรคงฟังขึ้นยาก เพราะระหว่าง "กิจการของครอบครัว " กับ "ทิศทางนโยบาย" ของกระทรวงที่ดูแลแยกกันไม่ออก

หยิบยกบทความของ “กรุงเทพธุรกิจรายวัน” เมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมาชื่อว่า “หน้าต่างความคิด” ของเกียรติอนันต์ ล้วนแก้ว ที่จั่วหัวเอาไว้ว่า “ป่ายูคาจะฆ่าใคร?” เขียนไว้อย่างน่าสนใจว่า ยูคาลิปตัสมีชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า “ต้นไม้ทุนนิยม” เนื่องจากไม้ยูคาลิปตัสมีความอดทนต่อสภาพแวดล้อม ต้นทุนในการดูแลรักษาต่ำ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง หน่วยงานที่ส่งเสริมการปลูกยูคาลิปตัสคาดหวังว่าจะเป็น "พระเอกขี่ม้าขาว"

แต่การปลูกป่ายูคาลิปตัสในเชิงอุตสาหกรรมโดยใช้พื้นที่จำนวนมากได้ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและวิถีชีวิตของประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้กับพื้นที่อยู่เสมอ เฉกเช่นแถบตะวันตกเฉียงใต้ของยุโรป ประสบปัญหาแหล่งน้ำมีปริมาณลดลง ต้นไม้และพืชคลุมดินพื้นเมืองค่อยๆ ล้มหายตายจาก หน้าดินโดนลมฝนชะล้างไปอย่างรวดเร็ว ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ เพาะปลูกพืชอย่างอื่นผลผลิตลดลง ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่

ข้อกล่าวอ้างที่ว่า จะปลูกเฉพาะในพื้นที่เสื่อมโทรมเท่านั้นก็ยัง "ไม่น่าไว้ใจ" เพราะผู้กำหนดพื้นที่คือคนของรัฐ หากนายทุนหยิบยื่นผลประโยชน์ให้เพียงพอและคนของรัฐเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว พื้นที่สีเขียวก็มีสิทธิถูกแปลงโฉมให้เป็นพื้นที่เสื่อมโทรมได้ ในวงการวิชาการก็ยังแบ่งเป็นสองฝ่าย บางคนก็ทำวิจัยออกมาแล้วบอกว่ายูคาลิปตัสเป็นอันตรายต่อสิ่งแวดล้อม บางคนกลับไม่พบความสัมพันธ์ที่ชัดเจนระหว่างการปลูกยูคาลิปตัสกับการเสื่อมโทรมของสภาพแวดล้อม

คงต้องดูกันต่อไปว่า "ข้อพิสูจน์ที่มองไม่เห็น" เกี่ยวกับนโยบายส่งเสริมปลูกต้นยูคาลิปตัส ของรัฐบาลสมัครในเร็ววันนี้ จะเป็นนโยบายสร้างเศรษฐกิจแก่ชาวรากหญ้า หรือจะเกิดความวุ่นวายกับฝ่ายที่คัดค้าน ซึ่งกระแสเริ่มมีเข้ามา และการส่งเสริมให้ปลูกอย่างไร้ขอบเขต จะส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศน์ สวนกระแสกับการรณรงค์ให้มีการลดภาวะโลกร้อนหรือไม่ ไม่นับรวมปัญหาการกดราคา ที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคตแต่ไม่มีใครมองเห็น

ความแรงของ "ต้นยูคาลิปตัส" นอกจากแผ่นดินจะแตกระแหงแล้ว บ้านเมืองยังร้อนเป็นไฟจากแรงการเมืองของแต่ละฝ่ายอีกต่างหาก

คอลัมน์ที่13 : ยูคาลิปตัส ยูคาลิปตัสเป็นไม้ต่างประเทศมีมากกว่า 700 ชนิด มีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปออสเตรเลีย ประเทศไทยเริ่มนำยูคาลิปตัสชนิดต่างๆ มาทดลองปลูกเมื่อพ.ศ. 2493 แต่ที่มีการทดลองกันจริงๆ คือเมื่อพ.ศ. 2507 พบว่าไม้ยูคาลิปตัส คามาลดูเลนซิส (Eucalytus camaldulensis) สามารถเจริญเติบโตได้ในแทบทุกสภาพพื้นที่ และมีอัตราการเจริญเติบโตสูงจึงนิยมปลูกกันมากอย่างแพร่หลาย ยูคาลิปตัส คามาลดูเลนซิส สามารถเจริญเติบโตได้ในดินทุกสภาพ ตั้งแต่ในที่ริมน้ำ ที่ราบน้ำท่วมบางระยะในรอบปี แม้แต่ดินที่เป็นทรายและมีความแห้งแล้งติดต่อกันเป็นเวลานาน พื้นที่ดินเลวที่มีปริมาณน้ำฝนน้อยกว่า 650 ม.ม.ต่อปี รวมทั้งพื้นที่ที่มีดินเค็ม ดินเปรี้ยว แต่จะไม่ทนทานต่อดินที่มีหินปูนสูง ยูคาลิปตัส คามาลดูเลนซิส เป็นไม้ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่มีความสูง 24-26 เมตร และอาจสูงถึง 50 เมตร เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1-2 เมตร หรือมากกว่านี้ รูปทรงสูง ตรง มีกิ่งก้านน้อย ล่าสุดนายวุฒิพงศ์ ฉายแสง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยา ศาสตร์และเทคโนโลยี ออกมาจุดประเด็นว่ามีนโยบายส่งเสริมให้มีการปลูกป่ายูคาลิปตัสเพื่อนำมาผลิตเป็นพลังงานทดแทน ท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์ทั้งจากฝ่ายสนับสนุนและฝ่ายคัดค้าน ฝ่ายที่สนับสนุนการปลูกยูคาลิปตัส ระบุประโยชน์ว่า ยูคาลิป ตัสสามารถ 1. ทำไม้ใช้สอย เฟอร์นิเจอร์ เครื่องเรือน ทำรั้ว ทำคอกปศุสัตว์ ทำเสา ใช้ในการก่อสร้างต่างๆ 2. ทำฟืน เผาถ่าน เพราะติดไฟได้ดีและมีขี้เถ้าน้อย ไม้ฟืนยูคา ลิปตัสให้พลังงานความร้อน 4,800 แคลอรี่ต่อกรัม ส่วนถ่านไม้ยูคาลิปตัสให้พลังงานความร้อน 7,400 แคลอรี่ต่อกรัม ใกล้เคียงกับถ่านไม้โกงกางซึ่งเป็นถ่านไม้ชั้นดี 3. ทำชิ้นไม้สับ เพื่อนำไปผลิตแผ่นชิ้นไม้อัด แผ่นใยไม้อัด แผ่นปาร์ติเกิล และแผ่นไม้อัดซีเมนต์ หรือส่งไปจำหน่ายให้กับโรงงานเยื่อกระดาษทั้งในประเทศและต่างประเทศ 4. ทำเยื่อไม้ ซึ่งนำไปใช้ทำเส้นใยเรยอนและทำผ้าแทนเส้นใยฝ้าย และปุยนุ่นได้ 5. ทำกระดาษ เยื่อไม้ยูคาลิปตัส 1 ตันผลิตเยื่อกระดาษได้ประมาณ 1 ตัน คุณสมบัติเด่นคือมีความฟูสูงและทึบแสง ไฟเบอร์มีความแข็งแรงเหมาะต่อการใช้ทำกระดาษพิมพ์เขียวประเภทต่างๆ ได้ และอ้างผลวิจัยของนายนิคม แหลมสัก ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยป่าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (มก.) ที่ระบุว่า การปลูกยูคาลิปตัสไม่มีผลทางลบต่อระบบนิเวศ หรือต่อดินและน้ำ แต่ก็ยอมรับว่า ผลการศึกษานี้ไม่ได้รวมไปถึงการปลูกไม้ยูคาฯในลักษณะของแปลงขนาดใหญ่ ซึ่งยังไม่เคยเกิดขึ้นในประเทศไทย ขณะที่ฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับการปลูกป่ายูคาลิปตัส อ้างผลการวิจัยทางวิชาการเช่นกันว่า การปลูกยูคาลิปตัสมีผลเสียดังต่อไปนี้ 1. มีผลกระทบต่อระบบนิเวศสูงมาก โดยเฉพาะเรื่องดิน น้ำ และสัตว์ ทั้งสัตว์ขนาดใหญ่ และขนาดเล็ก เช่น มดแดง หรือแมลงต่างๆ จะถูกทำลายและไม่มีที่อยู่อาศัย 2. ผลกระทบที่เกิดต่อโครงสร้างของดิน โดยเฉพาะดินในเขตภาคอีสาน ซึ่งเป็นดินปนทราย เมื่อผ่านการปลูกป่ายูคาลิปตัสไปประมาณ 4-5 ปี พบว่าดินมีสภาพแห้งแล้งมาก เนื่องจากในบริเวณป่ายูคาลิปตัสจะไม่มีพืชต่างๆ สามารถเกิดขึ้นแซมได้ ดังนั้น เมื่อฝนตกลงมาจึงเกิดการชะล้างหน้าดินสูง 3. ยูคาลิปตัสเป็นพืชโตเร็ว รากของมันจึงดูดซับปุ๋ยและธาตุอาหารต่างๆ ได้ดีมาก พืชชนิดอื่นไม่สามารถจะแย่งแร่ธาตุสู้ได้ ข่าวสดรายวัน หน้า 2 วันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551 ปีที่ 17 ฉบับที่ 6288