โทนมโหรี

           
      โทนมโหรี  ตัวโทนทำด้วยดินเผา  ด้านที่ขึ้นหนังโตกว่าโทนชาตรี  ขนาดหน้ากว้างประมาณ  ๒๒  ซม.  ยาวประมาณ  ๓๘  ซม.  สายโยงเร่งเสียงใช้ต้นหวายผ่าเหลาเป็นเส้นเล็ก  หรือใช้ไหมฟั่นเป็นเกลียว  หนังที่ขึ้นหน้าใช้หนังลูกวัว  หนังแพะ  หนังงูเหลือม  หรือหนังงูงวงช้างตีด้วยมือหนึ่ง  และอีกมือหนึ่งทำหน้าที่ปิดเปิดลำโพงเช่นเดียวกับโทนชาตรี  โดยเหตุที่โทนชนิดนี้ใช้บรรเลงในวงเครื่องสายและวงมโหรี  จึงเรียกกันว่า  โทนมโหรี  โทนมโหรีใช้ลูกเดียว  แต่ตีขัดสอดสลับคู่กับรำมะนา  โทนมโหรีนี้จะตั้งใจทำกันด้วยความประณีตสวยงาม  เช่น  เขียนลวดลายไว้ในดินเผาเป็นสีต่างๆสวยงามโดยสั่งทำมาจากประเทศจีนก็มี  และ  ตอนหางโทนนั้น  บางลูกก็ประดับกระจกสีด้วยฝีมือประณีตบรรจง

                โทนทั้งสองชนิดดังกล่าวนี้  ใช้ตีประกอบการเล่นพื้นเมืองของไทยอย่างหนึ่ง  โดยใช้เครื่องดนตรีแต่ล้วนเครื่องตีทั้งนั้น  มี  ๑.  กรับ  ๑  คู่  หรือ  ๒-๓  คู่  ก็ได้  ๒.  ฉิ่ง  ๓.  โทน  ตั้งแต่  ๑  ลูก  ถึง  ๔-๕  ลูกก็ได้  ใช้ทั้งโทนชาตรีและโทนมโหรีสุดแต่จะมีและหาได้  ตีประกอบการขับร้องและใช้เป็นจังหวะในการฟ้อนรำ  เรียกกันว่า  “รำโทน”ซึ่งมานิยมเล่นกันแพร่หลายมากในระยะสงครามโลกครั้งที่  ๒  และในระยะนั้น  รัฐบาลได้มอบให้กรมศิลปกรปรับปรุงบทร้อง  ตลอดจนท่ารำและเครื่องดนตรีเสียใหม่จึงเลยเปลี่ยนชื่อเรียกการเล่นพื้นเมืองแบบนี้เสียใหม่ด้วยเรียกว่า  “รำวง”  ในการนี้ได้มีท่านผู้มีเกียรติบางท่านช่วยแต่งบทร้องให้ขับร้องและรำกันแพร่หลายเป็นที่นิยมทั่วไป  จนนำรำวงไปเล่นสลับกับการเต้นรำในสถานลีลาศ  ทั้งเป็นที่รู้จักและนิยมรำกันแพร่หลายไปจนในนานาประเทศ

                คำที่เรียกเครื่องตีขึ้นหนังหน้าเดียวของเราว่า  “โทน”  นี้บังเอิญไปตรงกับ  “โทล”  หรือ  ”โทละ”  ของอินเดีย  จะได้อย่างมาจากโทลของอินเดียหรืออย่างไรไม่ทราบได้  คงตั้งชื่อเอาตามเสียงที่ตี  แต่รูปร่างไม่เหมือนกันเลย  โทล  (อินเดีย)  รูปร่างเป็นทรงกระบอกยาวประมาณ  ๕๐  ซม.  ทำด้วยไม้ขุดคว้านด้านในให้เป็นโพรง  ใช้ข้าวสุกผสมกับขี้เถ้าติดเพื่อให้เกิดเสียงกังวานใช้ตีด้วยไม้หรือด้วยมือ  ถ้าตีด้วยมือใช้ฝ่ามือตี  เครื่องดนตรีชนิดนี้มักจะใช้ในงานพิธีตามเทวสถาน

                ส่วนคำว่า  “ทับ”  ก็ดูมีสำเนียงใกล้กับคำขึ้นต้นของ  “ตับลา”  ซึ่งเป็นกลองคู่ของอินเดียขึ้นหนังหน้าเดียวเวลาตี  ตั้งหงายหน้า  ลูกหนึ่งเตี้ย  ก้นกลมเหมือนบาตรต้องใช้ผ้าวงอย่างเสวียนรองก้น  อีกลูกหนึ่งสูงกว่า  รูปร่างเหมือนกระถางต้นไม้  ๒  ลูก  ที่เอาปากกระถางทางกว้างรวมประกบกัน  ใช้บรรเลงเป็นคู่คือ  ๒  ลูก  ผู้ตีคนเดียวตีลูกละมือ  กลองชนิดตับลานี้ใช้แทน 

“มฤทังค์”   ก็ได้

                ขอขอบคุณความรู้จากหนังสือเครื่องดนตรีไทย  อาจารย์ธนิต  อยู่โพธิ์  พ.ศ. ๒๕๓๐

                โปรดติดตามความรู้เกี่ยวกับดนตรีไทย ที่เป็นมรดกของชาติในคราวต่อไป  นะครับ

                                           นักดนตรีไทย     นักเลงเพลงกลอง  นิ้งหน่องครับ