“ตั้งแต่มีรัฐบาลใหม่ ที่บอกอยู่ทุกวันว่าเป็นรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน พวกเราก็คอยการแก้ปัญหาของพี่น้องมาตลอด รอมานานพอสมควรแล้ว แต่ก็ไม่เห็นวี่แววที่รัฐบาลจะลงไปดูแลความเดือดร้อนของประชาชนแม้แต่น้อย ทั้งข้าวยากหมากแพง ทั้งปัญหาต่างๆที่คั่งค้างอยู่ ทั้งเรื่องเขื่อนปากมูล เรื่องที่ดินทำกิน ไม่มีอะไรคืบหน้าเลย แถมยังจะสร้างปัญหาเพิ่มกับโครงการผันแม่น้ำโขงอีก” 

เสียงเรียกร้องของสมเกียรติ พ้นภัย แกนนำกลุ่มสมัชชาคนจน ดังกึกก้องอยู่ที่หน้าทำเนียบรัฐบาล เช้าวันที่ 24 เมษายน ที่แสงแดดแผดกล้ากำลังทำหน้าที่ของมัน ในการเผาผลาญพลังงานความร้อนกับพี่น้องคนจนอย่างเคร่งครัด เพราะหากไม่ใช่วันที่ฟ้าถล่ม หรือเกิดปาฏิหาริย์ปรากฏดวงอาทิตย์ 2 ดวงบนท้องฟ้า พื้นที่ส่งสารจากคนกลุ่มนี้สู่อำนาจรัฐ ก็ยังคงต้องเป็นเพียงเวทีข้างถนน ผจญสายลมแสงแดดตามมีตามเกิด โดยปราศจากความเห็นใจใดๆจากกลุ่มคนใส่สูทภายในตึกสวยงามที่เรียกว่า “ไทยคู่ฟ้า” แม้แต่น้อย

ความจริงข้อนี้ เป็นความจริงที่ชาวบ้านสมัชชาคนจนต่างก็ไม่นำพา เพราะพวกเขาถูกหล่อหลอมขึ้นมาจากช่องว่างทางชนชั้นตั้งแต่แรก ถูกสร้างมาจากความทุกข์ยาก ที่คนใน “ไทยคู่ฟ้า” ทุกยุคทุกสมัยไม่เคยเข้าไปสัมผัสให้เข้าใจอย่างแท้จริง

นี่เป็นการปรากฏตัวครั้งแรกของสมัชชาคนจน เบื้องหน้าทำเนียบรัฐบาลที่มีนายกรัฐมนตรีชื่อ สมัคร สุนทรเวช ซึ่งถือเป็นเวลาที่ล่วงเลยมา 13 ปี ผ่านคณะรัฐบาลเป็นชุดที่ 5 แล้ว ที่คนกลุ่มนี้ออกมาแสดงบทบาทเรียกร้อง เป็น 5 รัฐบาลที่เพียงพอจะหล่อหลอมจนกลุ่มสมัชชาคนจนมองเห็นความจริงที่ว่า ปัญหาของคนจนถูกมองอย่างเฉยชาจากชนชั้นนำ ที่เป็นผู้ปกครองเสมอมา เสมือนไม่ใช่หน้าที่กงการใดๆที่รัฐบาลจะแสดงบทบาท

“คนจน เกิดจากการวางแนวนโยบายการบริหารประเทศที่ผิดพลาดของรัฐบาล เป็นการแย่งชิงทรัพยากร ดิน น้ำ ป่า ที่เป็นฐานในการดำรงชีวิตของพวกเรา ไปสร้างความเจริญทางเศรษฐกิจของนายทุน กระทั่งร่างกายก็ถูกนำไปใช้จนเสื่อมโทรมหมดสมรรถภาพอยู่ในโรงงาน พวกเราจึงจำต้องลุกขึ้นสู้เพื่อความอยู่รอด” ถ้อยแถลงของอมรฤทธิ์ หวันหยี ในฐานะตัวแทนสมัชชาคนจน จากสมาพันธ์ประมงพื้นบ้านภาคใต้ ประโยคนี้ แสดงให้เห็นความแตกต่างในแนวคิดของการใช้อำนาจรัฐ ต่อน้ำหนักความสำคัญระหว่างกลุ่มทุนกับชาวบ้านธรรมดาๆได้เป็นอย่างดี

แต่กับรัฐบาลสมัคร 1 นอกจากจะผุดโครงการต่างๆเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจของภาคธุรกิจออกมาอย่างต่อเนื่อง ก็ยังมีโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจรากหญ้า ที่ถูกเรียกขานว่า “ประชานิยม” ออกมาไม่น้อยเช่นกัน ทว่าดูเหมือนจะเป็นเรื่องเล็กน้อย เมื่อเทียบน้ำหนักความสำคัญที่มีต่อ “นักเลือกตั้ง” ทั้งหลาย เพราะหัวใจในการทำงานของรัฐบาลนี้กลับพุ่งไปที่ “การแก้ไขรัฐธรรมนูญ”

“เราไม่ได้รู้สึกดีใจ และไม่ได้สนใจกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญคราวนี้ ถ้าเป็นเมื่อก่อนเราอาจจะสนใจ แต่ที่ผ่านมาคนใช้รัฐธรรมนูญไม่เคยเห็นหัวคนยากคนจน ไม่เอื้อประโยชน์ให้คนจน รัฐธรรมนูญจะหน้าตาเป็นยังไงก็ได้ เราสนใจแต่คนใช้รัฐธรรมนูญ จะสนใจแก้ปัญหาของคนจนหรือเปล่า” สมเกียรติ อธิบายด้วยท่าทีเบื่อหน่ายเมื่อถูกถามถึงจุดยืนของสมัชชาคนจนต่อการแก้รัฐธรรมนูญ

“จริงๆแล้วพวกเรามีข้อเสนออยู่แล้ว แต่ก็คงไม่ได้รับความสนใจ อย่างเมื่อตอนรัฐธรรมนูญปี 40 ที่ถือว่า ได้มีส่วนร่วมมากพอสมควรก็มาถูกฉีกทิ้ง หรือรัฐธรรมนูญที่ได้มาหลังการรัฐประหารก็ไม่มีผลอะไรในแง่บวกต่อพวกเราเลย จึงไม่คิดว่ารัฐธรรมนูญจะเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพ ถ้ารัฐบาลไม่เข้าใจปัญหาของคนจน ทั้งที่ควรจะเป็นหน้าที่ของรัฐบาลโดยไม่จำเป็นต้องบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ” สวาท อุปฮาท อีกหนึ่งแกนนำสมัชชาคนจนกล่าว

ข้อเรียกร้องจากการปรากฏตัวของสมัชชาคนจนคราวนี้จึงไม่เหมือนครั้งก่อนๆอีกแล้ว พวกเขาไม่ต้องการเครื่องมืออะไรอีกต่อไป ไม่ต้องการรอกลไกอำนาจรัฐ มีเพียงสิ่งเดียวที่จะเหมาะสมกับการรอคอยมายาวนาถึง 13 ปี คือ การได้เข้าเจรจาโดยตรง พูดคุยปัญหากันแบบเปิดอกกับผู้นำประเทศ สมัคร สุนทรเวช เพื่อหาทางออกร่วมกันอย่างสันติ แม้จะผ่านความผิดหวังมาแล้วจากการนั่งปั้นข้าวเหนียวกินไปคุยไปกับอดีตนายกฯ ทักษิณ ชินวัตร หรือนั่งเจรจาอย่างหรูหราที่ตึกสันติไมตรีกับพลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์

แต่ดูจากท่าที ประวัติศาสตร์ แนวคิด และแนวปฏิบัติ ของสมัคร สุนทรเวช จากอดีตที่ผ่านมาและในตำแหน่งหัวหน้ารัฐบาลแล้ว กลุ่มสมัชชาคนจน คงได้คงเอกลักษณ์การเคลื่อนไหวแบบ“ประชาธิปไตยข้างถนน” ผ่านไปอีกอย่างน้อย 1 รัฐบาล