เริ่มต้น กมฯ O  ตอนอาทิตย์แรกของเดือนพฤศจิกายน

          เริ่มต้นที่นี่หมอชิตด้วยบัสโดยสาร     กรุงเทพฯ  -   อ.บึงกาฬ

05.30  น. ชื่นเช้าตลาดหนองคายอากาศยังหนาวเย็น   ขึ้นสู่ทางหลวงหมายเลข 212

ผ่าน  กิ่งอ.รัตนวาปี, อ.ปาคาด  จนถึง เป้าหมายสุดท้าย อ.บึงกาฬ   ลงจากรถก็เกือบ 2 โมงเช้าเข้าไปแล้ว    

( เสร็จภาระกิจที่นี่    เดินทางต่อ ... )

11.00  น. ของรุ่งขึ้นอีกวัน   กำลังยืนแบกเป้  กำลังรอรถโดยสารกลับเข้าเมืองหนองคาย  ก็ได้พบผู้ใหญ่ใจดี  ชื่อพี่สมัย ฯ  ( ต้องขอชื่นชมเอ่ยนามฯ)  ถามว่าจะไปไหน  .. พอแจงวัตถุประสงค์และที่หมายให้ทราบ   ท่านพี่สมัยก็เรียกให้ติดรถวีโก้ (คันหรู )  ให้เข้าเมืองหนองคายด้วย  แถมยังแวะตำจอกกับน้องรุ่นน้องมาเป็นนิติกรฯ ที่กิ่งอ.รัตนวาปี  ด้วยอีก

จนตะวันโพล็เพล้  ( เกรงใจจริง ๆ ...)   

          พี่สมัย ฯ เป็นพ่อค้ายางพารา และยังมีลูกสาวจบปริญญาตรีและอีกคนกำลังเรียนต่อต่างประเทศอีกคน  เวลาพี่แกพูดถึงลูกๆ ดวงตามีประกายความสุขตามประสาแก้วตาดวงใจของพ่อ  เพื่อนเดินทางอย่างพี่ สมัย ฯ หายากมากในสมัยยุคน้ำมันแพง ผู้คนแวดระแวงกันและมากด้วยอาชญากรรมต่างๆ   เต็มบ้านเมือง         

 ( - 2 - )

“   เส้นทางสายพญานาค ”

           เริ่มต้นที่ทางหลวงหมายเลข 212  ตามรายทางยังคงมีป้ายบอกจุดชมบั้งไฟพญานาคเป็นระยะ  ร้านรวงระหว่างเส้นทางสายยุทธศาสตร์  212  ร้างโรยแล้ว  ในยุคสมัยหนึ่งว่ากันว่าถนนเส้นทางนี้  เอาไว้เป็นรันเวย์สำหรับลงเครื่องบิน  เท่าที่สังเกตุก็น่าจะมีความเป็นเนื่องจากเสาไฟฟ้าแรงสูงอยูไกลจากถนนมากเกือบ 30 เมตร  และไหล่ถนนก็กว้างเสมอกัน  มีต้นไม้สลับริมทาง  หลุมบ่ออุกาบาศก์ก้ไม่มี  ( 555 !! )   

              แลเบื้องหน้านี้ ก็คือ ..แม่น้ำที่กำลังหลับสบาย ภายหลังเหน็ดเหนื่อยกับการต้อนรับ ผู้มาเยี่ยมยามถามข่าวมากมายทั่วสารทิศเกือบทุกมุมโลก เพื่อมาชมบั้งไฟพญานาค

             แม่น้ำโขงและบั้งไฟพญานาคเป็นเรื่องเล่าขานสืบต่อจากผู้เฒ่าผู้แก่ตลอดจนถึงเรื่องเมืองบาดาลของพญานาคที่อยู่ใต้แม่น้ำโขงดังจะเห็นได้ร่องรอยแห่งความคิดความเชื่อจากพื้นที่สาธารณะต่างๆไม่ว่าจะเป็นตามวัดวาอาราม  แม้กระทั่งในพื้นที่เฉพาะอย่างบ้านช่องห้องหอ  ก็จะมีความเชื่อเรื่อง “ พญานาค ”   สถิตอยู่  การทำลายแม่น้ำโขงจึงเป็นการล่วงเกินเทพผู้ทรงอำนาจ  ซึ่งคอยปกป้องคุ้มครองบ้านเมืองให้อยู่เย็นเป็นสุขมาโดยตลอด

            หากจะย้อนไปในเชิงศาสตร์ศึกษาดูเหมือนว่า   ความเชื่อเรื่อง “ พญานาค ”   อันนี้ไม่ปรากฏในลุ่มน้ำโขงตอนบน  สะท้อนให้เห็นว่า แม่น้ำโขงแต่ละช่วงไม่ได้มีความสำคัญเหมือนกัน ลำน้ำโขงตอนบนที่ต่ำกว่าทะเลสาบต้าลี่ใน กระทั่งเกือบถึงสิบสองปันนานั้น ไหลผ่านโขดเขา ซอกหิน  กระแสน้ำแรง  ไม่เหมาะกับการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์  

          ขณะที่บริเวณสองฝั่งแม่น้ำโขงบริเวณนครเวียงจันทน์มีที่ราบลุ่มขนาดใหญ่  ได้มีการค้นพบหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีเก่าแก่ยุคประมาณ  500  ปี  ก่อนคริสตกาล

บริเวณดังกล่าวมีความสัมพันธ์ทางอารยธรรมกับเวียดนามเหนือแถบลุ่มน้ำแดง  ทำให้ตัวเมืองเวียงจันทน์เมื่อ  1,000  กว่าปีก่อนเป็นศูนย์กลางการค้าขายที่ติดต่อระหว่างดินแดนภายในลุ่มแม่น้ำโขงกับชายฝั่งทะเลของเวียดนาม             

            ดังนั้น   ดินแดนบริเวณเวียงจันทน์ลงมาถึงเขตภาคอีสานของไทยเป็นดินแดนที่รองรับการเคลื่อนย้ายประชากรจากเขตชายฝั่งทะเลของเวียดนาม  และกลายเป็นเขตวัฒนธรรมย่อยของแม่น้ำโขง  ซึ่งมีความเชื่อเรื่องพญานาคร่วมกัน

            แม่น้ำโขง นั้น   เริ่มต้นในประเทศจีนบริเวณเทือกเขาหิมาลัยมีชื่อเรียกว่า ‘ ลานซางเจียง”   ไหลผ่านประเทศพม่า  เมื่อเข้าสู่เขตแดนไทย-ลาว เรียกว่า “แม่น้ำของ” หรือ “แม่น้ำโขง”เมื่อไหลลงไปถึงกัมพูชาจะไหลรวมกับโตนเลสาป   และไหลไปสู่ทะเลสาบเขมรหลังจากนั้นแม่น้ำโขงไหลสู่ดินแดนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงที่ประเทศเวียดนาม ก่อนไหลลงสู่ทะเลจีนใต้คนเวียดนามเรียกแม่น้ำโขงว่า “ เกาลอง ” หรือ  “   เก้ามังกร ” 

          ความยาวของแม่น้ำโขงจากต้นกำเนิดถึงบริเวรที่แม่น้ำไหลออกสู่ทะเลจีนใต้มีความยาวถึง 4,909 กิโลเมตร เฉพาะในกลุ่มแม่น้ำโขงตอนล่าง ซึ่งหมายถึงพื้นที่ประมาณ

86 % ของกัมพูชา

 97% ของลาว  

20% ของเวียดนาม และ 35% ของประเทศไทย

มีพื้นที่รวมกันประมาณ 810,000 ตารางกิโลเมตร

มีพื้นที่ชุมน้ำ 795,000 ตารางกิโลเมตร 

โดยมีปริมาณน้ำไหลลงสู่ทะเลจีนใต้เฉลี่ย 475,000 ล้านลูกบาศก์เมตร

            แม่น้ำโขงเป็นแม่น้ำสายที่ยาวที่สุดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  และเป็นหนึ่งในแม่น้ำที่ยิ่งใหญ่ของโลก  นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าแม่น้ำโขงเป็นหนึ่งในที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงเป็นอันดับสามรองจากแม่น้ำอเมซอนในอเมริกาใต้ แม่น้ำแซร์ในทวีปแอฟริกา  มีการสำรวจพบพันธุ์ปลา 450-1,300 ชนิด สัตว์น้ำเหล่านั้นมีความสำคัญต่อความมั่นคงในวิถีชีวิตของประชาชนกว่า 70 ล้านคนที่อาศัยอยู่ในลุ่มแม่น้ำโขง

            การตั้งถิ่นฐาน  และกิจกรรมต่างๆ  ของมนุษย์จนถึงกลางศตวรรษที่ 20 ก่อผลกระทบเพียงเล็กน้อยต่อแหล่งปลาในลุ่มน้ำโขงบริเวณต้นน้ำของแม่น้ำสาขาสายหลักๆ  ของแม่น้ำ  ทั้งยังพบว่าจากน้ำอูทางตอนเหนือของหลวงพระบางในลาว ถึงเซซานทางตะวันออกเฉียงเหนือของกัมพูชา  พื้นที่ป่าบุ่งป่าทามในบริเวณแม่น้ำสงครามทางภาคอีสานของประเทศไทย  ทะเลสาบเขมรและดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงทางตอนเหนือก็ถือได้ว่ายังมิได้ถูกบุกรุกมากนัก