ระดับจิตใจของเรามีหลายระดับ  

• ระดับอันธพาล  ชอบคิดร้าย คิดโกรธ คิดอาฆาต คิดพยาบาท  ดื้อรั้น  
• ระดับอนุบาล  เริ่มเรียนรู้  ยอมรับฟังคำสอนบ้าง แต่ยังมีความดื้อรั้น 
• ระดับประถม  คือในระดับศีล มีใจเป็นศีล คือเป็นปกติ  เรียกว่า ศีลสังวร  สำรวมกาย  วาจา  เช่นเมื่อโกรธจะไม่แสดงอารมณ์ออกมาทางกาย วาจา เมื่อพัฒนายิ่ง ๆ ขึ้นไปในระดับ ศีลที่ใจ ด้วยการสำรวม ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เรียกว่า อินทรีย์สังวรศีล แม้รู้สึกไม่ชอบใจอยู่แต่มีการยกระดับจิตใจ ตั้งเจตนาถูกต้อง คือคิดดี คิดถูก ไม่ยินดีไม่ยินร้าย
• ระดับมัธยม หรือระดับสมาธิ  มีเมตตาจิตให้กับทุกคนที่นินทาว่าร้ายเรา
• ระดับมหาวิทยาลัย หรือ ระดับวิปัสสนา  โดยการกำหนดรู้เท่าทัน ความรู้สึกโกรธนั้น ๆ

รักษาใจให้สะอาดได้อย่างไร
          สร้างส้วมไว้ในใจของเรา  รักษาส้วมของเราให้สะอาด มีกลิ่นหอม  น่าใช้  นั่นหมายถึง เมื่อใจเราสะอาดแล้ว ด้วยการรักษาศีล เราจะรู้สึกได้ถึงกลิ่นหอม คือกลิ่นของศีล ที่กระจายออกมา ประตูส้วมของใจเราคือ ปากของเรา  เมื่อใจเป็นศีล เป็นปกติ  การพูดจา จะไพเราะ น่าฟัง  ใคร ๆ ก็อยากคุยด้วย ใกล้ชิดด้วย  เหมือนส้วมสะอาด  ใครเห็นก็อยากจะมาใช้  ตรงข้ามหากใจเราสกปรก เปรียบเหมือนส้วมที่สกปรก  ใคร ๆ คงไม่อยากใช้  ไม่อยากเข้าใกล้  กลิ่นเหม็นนั้น โชยออกมาทางปาก  คือคำพูดก็ไม่น่าฟัง 
          อารมณ์โกรธของเรา  เหมือนเราเกิดปวดท้องด้วยการกินอาหารเป็นพิษ  คือพิษทางอารมณ์  ปวดท้องเหมือนโกรธ  ถ้าระงับไม่ได้  ไม่รักษาให้ดี  ก็ ขี้แตก ( ขอใช้คำนี้เพราะจะได้ความรู้สึกที่ตรงกว่า อุจจาระ )  คือเกิดความทุกข์ในใจแล้ว  ถ้าระงับได้ ขี้แตกใส่ส้วมในใจเรา ไม่มีใครเห็น  อยู่ในนั้น  หากระงับไม่ได้  ขี้แตกออกมาเลอะเทอะเปรอะเปื้อนข้างนอก  คือ พูด หรือกระทำ  ไปตามอารมณ์โกรธ  ก็มีคนเดือดร้อนมาก  คือทำให้คนอื่นเลอะขี้ของเรา 

รักษาศีลด้วย กาย วาจา ใจ
ทำใจให้เป็นกลาง ๆ
หายใจเข้าลึก ๆ หายใจออกยาว ๆ
ไม่ยินดี ไม่ยินร้าย
ให้มีเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา
วางเฉยอย่างมีปัญญา

ความรู้สึกอยู่ที่ไหน จิตอยู่ที่นั่น
          มีปัญหาแก้ปัญหา  ปัญหาอยู่ที่ใจ  อยู่ที่ความคิด ใจเราไม่ดี  จึงไม่สบายใจ แก้ที่ใจ มีโอกาสหายดี ฝึกใจ สอนใจ  เช่น การถูกนินทาว่าร้าย  ต้องเข้าใจว่าเป็นของมีอยู่แล้ว  มีมาตลอด  ห้ามไม่ได้  เราต้องยอมรับว่า เราเองไม่เป็นที่ถูกใจของทุกคน พระพุทธเจ้าทรงมีบารมีสูงที่สุด มีพระปัญญาคุณสูงที่สุด มีพระมหากรุณาธิคุณสูงที่สุด พระองค์ถูกนินทามากที่สุด มากกว่าเราเป็นหลายหมื่นเท่า  ทำไม่เราถึงรู้สึกน้อยใจกับการถูกนินทาเพียงแค่นี้  รักษาจิตให้ดี  ด้วยความรู้สึกที่ดี

ลักษณะของจิต

• ดิ้นรน
• หวั่นไหว
• รักษายาก
• ห้ามยาก
• ข่มยาก
• มักใฝ่ตามอารมณ์ที่อยาก
• เห็นได้ยาก
• ละเอียด
• เบา

ลักษณะของจิตที่ฝึกดีแล้ว

• สงบ
• อ่อนโยน
• ซื่อตรง ( ตรงต่อความรู้สึก ตรงต่ออารมณ์ )
• เบา ( แต่ไม่เคว้งลอย )
• แคล่วคล่อง
• พร้อมทำงาน ( ทางจิต )

การดูแลรักษาจิต

• การยกจิต  เมื่อสลดหดหู่
• การข่มจิต  เมื่อฟุ้งซ่าน ลอยตัว ดีใจ
• การประคองจิต  เมื่อเกิดอาการไม่อยู่กับร่องกับรอย  พึ่งตนเองไม่ได้
• การดูแลจิตห่าง ๆ เมื่อจิตกล้าแข็ง ดูแลตนเองได้แล้ว

*0*0*0*0*0*0*0*0*0*0*0*0*