เก้า : แล้วก็สิ้นสุดลง

                        ต่อไปนี้ฉันจะเล่าเพียงย่อๆ ล่ะนะ เพราะที่เล่ามาก็มากพอสมควรแล้ว และเรื่องต่อไปนี้เป็นเรื่องที่ฉันไม่ค่อยจะรับรู้โดยตรง การประท้วงยิ่งนานวันยิ่งมีความเข้มข้นขึ้นทุกที ข้อเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีลงมาแก้ไขปัญหาครั้งนี้ไม่ได้ผล ทางรัฐบาลกลับส่งใครต่อใครก็ไม่รู้เป็นคนที่ทางศูนย์พิทักษ์ประชาชนไม่ยอมรับ เจรจากันไม่ได้ ตัวแทนรัฐบาลมาแล้วรายงานไปว่ามีคนมาร่วมการประท้วงเพียงไม่กี่ร้อยคนเท่านั้น

         อาจจะจริงถ้าเป็นภาพกลางวันของบางวัน แต่ถ้าเป็นกลางคืนไม่ใช่อย่างนั้น ประชาชนที่นี่เขาประท้วงมากกันกลางคืน เมื่อหนังสือพิมพ์ลงข่าวผู้คนก็ยิ่งไม่พอใจรัฐบาลมากขึ้น จึงโหมกำลังกันมาชุมนุมเป็นหมื่นเป็นแสนคน แสดงพลังให้เห็นว่าการเรียกร้องเกิดจากคนจำนวนมาก ไม่ใช่คนไม่กี่คน ดังที่ตัวแทนรัฐบาลรายงาน

                        ตัวแทนบางคน เช่น รัฐมนตรีใหญ่ ศวิตชาติ (ปัจจุบันเสียชีวิตแล้ว) หนังสือพิมพ์ลงข่าวว่ามากินเบียร์ที่หาดใหญ่เท่านั้นไม่ได้ไปพบประชาชนที่ทำการประท้วงแต่อย่างใดเลย

                        ต่อมาไม่นานก็ถึงกำหนดครบ 1 เดือนที่สโมสรนักศึกษาทำการหยุดการเรียนเพื่อสนับสนุนการประท้วง หรือเพื่อเรียกร้องให้ทางรัฐบาลลงมาแก้ปัญหาดังกล่าว แต่นายกรัฐมนตรีไม่ยอมมา  สโมสรนักศึกษาเรียกนักศึกษาเข้าประชุมที่หอประชุมใหญ่เพื่อให้กลับเข้าห้องเรียนได้แล้ว

                        ดังที่ฉันได้บอกตั้งแต่ต้นแล้วว่าสโมสรมีมติให้หยุดการเรียนการสอนเป็นเวลา 1 เดือนนั้น เป็นไปตามแรงกดดันของนักศึกษาส่วนใหญ่ ไม่ใช่เป็นเพราะความคิดของสโมสรเอง ดังนั้นเมื่อมีโอกาสก็เลยเรียกร้องให้นักศึกษาเข้าเรียนตามเดิม ที่ประชุมวันนั้นได้ถกเถียงกันอย่างมาก ส่วนหนึ่งต้องการให้หยุดต่อไปจนกว่าจะได้รับคำตอบจากนายกรัฐมนตรี

        ฉันเข้าร่วมประชุมพร้อมกับเฟื่องนั่งอยู่แถวหลังสุด ฉันเองต้องการให้หยุดต่อแต่สำหรับเฟื่องเป็นคนเรียนหนังสือมากกว่าสนใจเรื่องอื่น ฉันไม่แน่ใจนัก อย่างไรก็ตามฉันก็ไม่รู้เหมือนกันว่าที่เราหยุดเรียนมา 1 เดือนนั้นทางรัฐบาลจะรู้เรื่องแล้วหรือยัง สโมสรนักศึกษาได้เสนอเรื่องไปยังรัฐบาลหรือไม่ ยิ่งสมัยนั้นการสื่อสารไม่เหมือนสมัยนี้ด้วย

                        นักศึกษาอีกฝ่ายหนึ่งขอให้เรียนได้แล้วเดี๋ยวจะเรียนไม่ทัน เพราะอีกไม่นานก็จะสอบไล่แล้ว เราเสียเวลามามากแล้วนะ แหม... ตอนนั้นสโมสรเริ่มยิ้มออก เพราะเริ่มมีเสียงสนับสนุนแต่นักศึกษาส่วนใหญ่ที่เข้าร่วมประชุมรู้สึกเฉยๆ ไม่แสดงความคิดเห็นได้ทั้งนั้น หยุดก็หยุด เรียนก็เรียน เมื่อเถียงกันจบแล้วที่ประชุมมีมติให้เข้าห้องเรียน การเรียกร้องของเรานักศึกษาที่มีต่อรัฐบาลโดยให้นายกรัฐมนตรี มรว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ลงมาแก้ปัญหาให้ประชาชนก็ไม่ประสบความสำเร็จ เราเป็นฝ่ายแพ้เมื่อครบยก

                        ตัวแทนคนต่อมาของทางรัฐบาลเป็นใครฉันจำไม่ได้ แต่สามารถประชุมเจรจาร่วมกับตัวแทนผู้ประท้วงได้ สถานที่ประชุมคือห้องประชุมอาจารย์ของมหาวิทยาลัยชั้นสองของตึกอธิการบดี ตัวแทนของผู้ประท้วงคือศูนย์พิทักษ์ประชาชนปัตตานี ผู้ประสานงานคือคุณสุธรรม แสงประทุม

                       การประชุมสิ้นสุดลงโดยรัฐบาลยอมชดใช้ค่าเสียหายให้กับญาติผู้ตายจนเป็นที่พอใจข้อตกลงอื่นๆ ฉันจำไม่ได้ แต่หากมองผลด้านการเมืองแล้วรัฐบาลเสียหายอย่างหนัก

                      การประท้วงที่นับว่ายาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์การประท้วงของประเทศไทยเป็นเวลา  45 วัน สิ้นสุดลงเมื่อ 24 มกราคม พ.ศ. 2519 ประชาชนผู้มาประท้วงดีใจกันมากที่เป็นฝ่ายชนะ  แม้ว่าจะเสียเลือดเสียเนื้อและชีวิตไปเป็นจำนวนมากก็ตาม

                       รัฐบาลยอมชดใช้ค่าเสียหายทุกอย่างที่เกิดขึ้นย่อมแสดงให้เห็นว่ารัฐบาลยอมรับว่าคนของตนคือทหารฆ่าประชาชนจริงๆ แต่กว่าจะยอมรับได้เวลาผ่านไปเป็นนาน ประชาชนต้องเสียชีวิตเพิ่มอีกเท่าไร ทำไม...

                        มัสยิดกลาง... จากสภาพที่มีผู้คนเข้ามาพลุกพล่านตลอดเวลาอันยาวนานในระหว่างทำการประท้วงทั้งกลางวันกลางคืนกลับเข้าสู่ปกติ บรรยากาศเงียบเชียบเหลือเพียงกระดาษไม่กี่แผ่นปลิวว่อนไปทั่วบริเวณ ด้านหนึ่งเป็นภาษาไทยอีกด้านหนึ่งเป็นภาษายาวี ปลิวไป... ปลิดปลิวไปไกลแสนไกล และบางแผ่นโดนลมหวนพัดหายสาบสูญไป ไม่มีใครพบเห็นอีกเลย...