“ผ่านพบไม่ผูกพัน” กับ เสกสรรค์ ประเสริฐกุล

วานิช สุนทรนนท์

งานเขียน พ.ศ. 2548

ภาพ : ปกหนังสือ ฉบับพิมพ์ครั้งแรก

        : อินเตอร์เน็ต

1.)       หญิงสาว...

           ผมไม่แน่ใจว่า เธอยังจำหนังสือ “ประท้วงปัตตานี ความทรงจำที่เริ่มจะลางเลือน...” ที่ผมเขียนไว้นานแล้ว และเคยส่งให้เธออ่านเมื่อหลายเดือนก่อนได้ไหม ในหน้าแรกของคำบอกเล่าดังกล่าว ผมได้เขียนไว้ว่า...

“เย็นวันนั้น แสงแดดหลบหายไปหลังเขาแล้ว ลมบนหลังคารถคันเล็กเย็นจนจมูกชื้นและแรงจนแทบหายใจไม่ทัน รถบึ่งจากแว้งกลับเข้าสู่ปัตตานี ผ่านผู้คนที่ยืนรอรถอยู่ริมทางเป็นจุดๆ เสียงเพลง ‘...สู้เข้าไปอย่าได้ถอย มวลชนคอยเอาใจช่วยอยู่ รวมพลังทำลายเหล่าศัตรู พวกเราสู้เพื่อความยุติธรรม...’ ดังขึ้นมาจากในรถ ประสานเสียงกับคนที่อยู่บนหลังคาตลอดทาง...”

ขณะที่แหกปากร้องเพลงอยู่บนหลังคารถเมื่อเดือนธันวาคม 2518 หรือเมื่อ 30 ปีที่แล้ว ผมไม่รู้เลยว่าเพลงนั้นใครเป็นคนแต่ง อีกนานจึงรู้ว่า เป็นผลงานของ เสกสรรค์ ประเสริฐกุล...

2.)        หญิงสาว...

            ผมเริ่มรู้จักความเป็น “เสกสรรค์ ประเสริฐกุล” ครั้งแรก จากภาพผู้นำขบวนในเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 เริ่มด้วยภาพของชายหนุ่มใส่เสื้อเชิ้ตแขนยาวสีดำ สวมหมวกสีขาว กำลังยืนปราศรัยเชิญชวนนักศึกษาให้มาชุมนุมประท้วงรัฐบาล ที่บริเวณลานโพธิ์ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อีกภาพหนึ่งคือ ตอนที่เขายืนพูดบนหลังคารถเมื่อสถานการณ์เขม็งเกลียวขึ้นที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

            หลังจากปีนั้นไม่นานนัก สถานการณ์ทางการเมืองเริ่มรุนแรงจนทำให้หลายคนอยู่ในเมืองต่อไปไม่ได้แล้ว ปี 2518 เสกสรรค์ จึงเข้าป่าร่วมต่อสู้กับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย แต่ต่อมาเกิดความขัดแย้งทางความคิดกันอย่างหนัก จำต้องกลับออกมารายงานตัวกับทางราชการ ผมจำได้ว่า ถ้อยคำแรกที่เขาพูดในขณะนั้นคือ “ผมเป็นสิ่งชำรุดแล้วทางประวัติศาสตร์”

             เสกสรรค์มาเริ่มเขียนหนังสืออย่างจริงจังเมื่อเรียนจบปริญญาโท และปริญญาเอก จากมหาวิทยาลัยคอร์แนล สหรัฐอเมริกา หนังสือเล่มแรกคือ รวมเรื่องสั้นชุด “ฤดูกาล” จากนั้นก็มีผลงานทางด้านงานเขียนออกมาอย่างสม่ำเสมอ มาถึงวันนี้ ร่วมๆ จะ 30 เล่มเข้าไปแล้ว

             อาจจะเป็นเพราะเป็นเขยของคนตรัง บางครั้งเมื่อหลายปีก่อนผมจึงมีโอกาสเห็นเขาบ้างบนขบวนรถไฟจากกรุงเทพฯ และไม่น่าแปลกใจในหนังสือหลายๆ เล่ม เขาได้เขียนถึงจังหวัดตรัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการท่องชีวิตทางทะเล หรือไม่ก็เป็นบางภาพประกอบที่ถ่ายเก็บมาจากพื้นที่ของบ้านเรา เช่น ภาพชายหาดปากเมง ที่ได้เห็นในหนังสือเล่มนี้...

3.)         หญิงสาว...

             “ผ่านพบไม่ผูกพัน” เป็นหนังสือเล่มล่าสุดของเสกสรรค์ ประเสริฐกุล ที่เพิ่งเปิดตัวไปเมื่อปลายเดือนที่ผ่านมา เป็นการรวมความเรียงสั้นๆ ที่เคยพิมพ์ในนิตยสาร Travel Guide รายเดือน แต่แทนที่เขาจะเขียนเกี่ยวกับการนำเที่ยว เขากลับพูดถึงอีกมุมมองที่แตกต่าง เพราะเกือบจะทุกประโยค ทุกวรรคตอน และย่อหน้า เต็มไปด้วยแง่คิด ปรัชญาหรือทัศนะที่มีต่อโลกและชีวิต ที่ได้มาจากผลึกประสบการณ์ตรงของผู้เขียนและที่เก็บเกี่ยวประสบการณ์ทางอ้อมของผู้อื่น

            ผมคิดว่า เป็นเรื่องยากเหลือเกินที่จะเก็บ “ความงาม” ของหนังสือเล่มนี้ มาเล่าให้เธอฟังได้ทั้งหมดในเวลาที่ค่อนข้างจะจำกัด ดังนั้น อย่างเดียวที่พอจะทำได้ก็คือ ขอหยิบยืมบางถ้อยคำมาฝากเธอ เช่นนี้...

            “...การเดินทางเป็นการพลัดพรากอย่างหนึ่ง... จากสถานที่คุ้นเคยและผู้คนคุ้นหน้า กระทั่งบางทีอาจหมายถึงการถอยห่างจากอ้อมแขนของผู้เป็นที่รัก… ระยะทางที่เพิ่มขึ้น ใช่หรือไม่ว่า อาจเปลี่ยนมิติของความสัมพันธ์... เปลี่ยนที่ร้องไห้ของผู้ทำความรู้สึกดีๆ หล่นหาย... คนเราหากไม่พลัดพรากจากกัน ก็มิอาจประเมินค่ากันและกันได้... ผ่านพบโดยไม่ผูกพัน บางทีอาจลึกซึ้งยั่งยืนกว่าร้อยหัวใจเข้ากับทุกอย่างด้วยโซ่ตรวนที่มักตั้งชื่อผิด ๆ ว่า ความรัก....”

4.)        หญิงสาว...

            ยังจำได้ไหม ในห้วงเวลาดึกดื่นของหลายคืนก่อนโน้น หลังจากเราได้พูดถึงความเจ็บปวดที่มักจะเกิดขึ้นในเดือนตุลา... เธอได้ตั้งคำถามกับผมว่า “เดือนตุลาคมปีนี้ พี่อยากได้อะไร...” วันนี้...ตุลาคมมาถึงหลายวันแล้ว ผมยังไม่ต้องการจะได้อะไร แต่อยากจะให้หนังสือเล่มนี้กับเธอ เพื่อร่วมกันรำลึกถึง วันที่ 14 ตุลาคม 2516 และวันที่ 14 ตุลาคม วันดีๆ เช่นปีนี้...