สมเถา สุจริตกุล นักเขียนไทยดังระดับโลก

โดย... ดารณี สุนทรนนท์

              พลบค่ำวันที่ 27 มีนาคม 2551 ฉันไปร่วมงานเปิดตัวหนังสือเล่มที่ 50 ชื่อ Opus 50 ซึ่งเป็นหนังสือรวมบทความของสมเถา สุจริตกุล งานที่จัดขึ้นที่ร้านเอเชียบุ๊ค สาขาสยามพาราก้อน สยามสแควร์ นั้น มีผู้มาฟังราว 50 คน ดังที่สมเถาบอกว่า มีคนไทยรู้จักเขาน้อยมาก เพราะเขาเขียนงานทุกเล่มเป็นภาษาอังกฤษ

              เอส.พี. สมเถา คือ นามปากกาของ  สมเถา สุจริตกุล ผู้เป็นบุตรชายของอดีตท่านทูตสมปอง และถ่ายเถา สุจริตกุล  ถ่ายเถาผู้เป็นมารดานั้น แปลหนังสือบางเล่มของสมเถา เป็นภาษาไทย และเขียนนิยายออกมาแล้วสองเล่ม คือ มงกุฎดอกส้ม และ กล้วยไม้จากซานฟราน เล่มแรกมีผู้นำไปสร้างเป็นหนังทีวีสิบกว่าปีมาแล้ว คำคมเด็ดที่ดังในยามโน้น คือ “ม่ายล่ายดั่งใจ”

             สมเถาเกิดได้ 6 เดือน ก็เดินทางไปอยู่ต่างแดนเป็นส่วนใหญ่ เพราะบิดาเป็นทูตอยู่หลายประเทศ เช่น ญี่ปุ่น อเมริกา และฝรั่งเศส ฯลฯ ไปอยู่ที่ใด สมเถาจะซึมซับวัฒนธรรมจากที่นั่นเอาไว้ พร้อมทั้งขนเอาเรื่องราวเกี่ยวกับ ซีอุย ผีกระสือ คนทรง โทรจิต และเกร็ดมหัศจรรย์หลากหลายแห่งความเป็นไทย ผสมผสานเข้ากับความลึกลับ ชาติพันธุ์ ความเชื่อ วีดิโอเกม ราชาเพลงร็อค ตลอดจน ความเป็นอดีต และปัจจุบัน อันแสนเศร้าบางซอกมุมโลก เขียนไว้ในหนังสือของเขา

            แต่ดูเหมือน มาริษาราตรี (Jasmine Nights) นิยายที่ถ่ายเถาแปลได้งดงามมากนั้น นักอ่านชาวไทยจะรู้จักงานที่ถูกสร้างเป็นหนังฮอลลีวู๊ดไปแล้วเรื่องนี้มากเป็นพิเศษ ส่วนหนึ่งสมเถาเขียนเป็นกึ่งอัตชีวประวัติของเขา และเขียนผ่านสายตาเขา หรือเด็กชายวัย 12 ขวบ ผู้เพิ่งกลับมาอยู่กรุงเทพฯ พักหนึ่ง หลังจากร่อนเร่มาตลอดจนเขาเข้าใจว่า ตัวเองเป็นชาวอังกฤษ เขานำเรื่องราวในบ้านผู้ดีเก่า ทั้งดี และน่าผะอืดผะอม ออกมาเปิดเผย ซึ่งแท้จริงก็คือ บ้านเดิมของมารดาของเขานั่นเอง แรกกลับมาถึงบ้าน เขาร้องไห้ลั่น เพราะตกใจที่คุณทวดมีฟันสีดำ ผมสีขาว ซึ่งตัดจากคนอื่นๆ

            สัก 20 ปีเศษ สมเถาและเพื่อนๆ นักดนตรีในเมืองไทย เปิดคอนเสิร์ตเพื่อเชื่อมสัมพันธ์ดนตรีตะวันออกกับตะวันตก เพราะตัวสมเถาเอง เป็นทั้งนักดนตรี นักเขียนเพลง วาทยากร ฯลฯ ที่มีผลงานแทบทุกทวีป แต่ยามนั้นเขาล้ำหน้าสำหรับประเทศไทย งานล้มเหลว เขาจึงกลับไปเลียแผลใจที่อเมริกา

            สมเถายังเป็นหมอดูไพ่ยิบซีให้ฝรั่ง อีกทั้งเป็นผู้สร้างหนัง เขียนบทหนัง แต่งเพลงประกอบหนัง และกำกับการแสดง ฯลฯ ในหนังที่เขาและมารดาช่วยกันสร้างในอเมริกา

            แต่แม้เขาจะเป็นถึงลูกชายทูตไทยในอเมริกา สร้างผลงานหลากหลายให้ได้รับการขานรับในวงกว้าง โดยเฉพาะในอเมริกา เขาก็กลับมาอยู่เมืองไทยนาน 7 ปีแล้ว ดังที่จุดประกายวรรณกรรมเขียนข่าว แต่ไม่ได้บอกเล่าสาเหตุที่น่าชอกช้ำใจของสมเถา

            ความจริงแท้ที่เขาถอดใจลาจากอเมริกา เกิดขึ้นเมื่อจูดี้เพื่อนซี้ตาย และเธอขอให้เขาดูแลลูก แต่วันฝังศพจูดี้ ญาติๆ ร่วมหัวกันฟ้องสมเถา โดยอ้างว่า ให้เด็กรอดพ้นจากคนผิวเหลือง

           “คดียืดเยื้อเป็นแรมปี กว่ามันจะจบสิ้นพร้อมทุนทรัพย์ที่ผมสะสมมา ผมภูมิใจที่จะบอกว่า ผมเป็นฝ่ายชนะคดี ศาลตัดสินยินยอมตามความประสงค์ของมารดาและของตัวเด็กเอง ในระหว่างดำเนินคดี ผมต้องเผชิญกับความอคติที่น่าเกลียดที่สุดที่เคยประสบมาในชีวิต คำฟ้องฉบับแรกที่ส่งมาให้ผมมีข้อความว่า ‘จำเลยมาจากประเทศไทย เพราะฉะนั้นเราจึงกลัวเขา’ 

            ผมเรียนรู้สัจธรรมเที่ยงแท้ในวาระนั้น ระยะเวลา 20 ปี ที่ผมนั่งในร้านกาแฟสตาร์บั๊ค ไม่ทำให้ผมกลายเป็นคนผิวขาวไปได้

            ผมน่าเดาออกว่า การที่หนังสือของผมที่มีเรื่องราวของเอเชียได้รับการเสนอนามชิงรางวัลส่อแสดงอย่างชัดเจนว่า เราชมนาย เราซื้อหนังสือนาย แต่จงนั่งท้ายรถบัส อย่าเผยอคิดที่จะเป็นอะไรเกินกว่า ‘ของที่ระลึก’ จากเอเชีย น่าเอ็นดู ปลอดภัย และไม่กำมะลอ

            หลังจากเวลาผ่านไปถึง 20 ปี ในที่สุดผมก็เข้าใจสิ่งแปลกๆ ที่แทะเล็มพื้นผิวอนุสติของผม...

ผมคิดถึงบ้าน...

ด้วยเหตุนี้ วันหนึ่งในช่วง พ.ศ. 2546 ขณะที่ผมกำลังขับรถบนฟรีเวย์ ซานฟรานซิสโก ลอสแองเจลิส ผมรู้ตัวว่า จะต้องไปจากทุกสิ่งทุกอย่าง ไม่ว่าสัญญากับบริษัทภาพยนตร์ที่ยังคั่งค้าง บ้านที่น่าอยู่ ตลอดจนรายได้... ความรู้สึกอยากกระโจนรุนแรงราวสายฟ้าจากเบื้องบน รุ่งเช้า ผมจับเครื่องบินกลับกรุงเทพฯ

หลังจากนั้นไม่กี่วัน ผมก็ตัดสินใจบวช แม้จะช้าไปถึง 25 ปี แต่ผมก็ได้ก้าวไปสู่ธรรมวิถี ซึ่งนำหนุ่มน้อยชาวไทยทุกคนไปสู่ความเป็นบุรุษเต็มคน”

สมเถาได้บทเรียนหลากหลายจากการทำงานหลายอย่างๆ ล้ำหน้าผู้คนทั่วไปว่า...

“จงทำสิ่งที่ถูกต้องและอย่ากังวลว่า โลกจะเปลี่ยนแปลง ท่านเปลี่ยนแปลงมันแล้ว และความเปลี่ยนแปลงจะปรากฏให้เห็นอย่างเด่นชัดในชั่วชีวิตของมันเอง... ไม่ใช่เพียงชั่วชีวิตท่าน”