รายงานพิเศษ : ประชาพิจารณ์โครงการ CDM

โดย ‘ร้อยดาว’

               วันที่ ๑๐ กรกฎาคมที่ผ่านมา มีการประชุมปรึกษาหารือระหว่าง บริษัท ล่ำสูง (ประเทศไทย) จำกัด และชุมชนควนกุนซึ่งอยู่รอบข้างโรงงาน เพื่อทำประชาพิจารณ์ศึกษาผลกระทบจากการทำโครงการซีดีเอ็ม (CDM) ของบริษัท

              CDM (Clean Development Mechanism) คือกลไกการพัฒนาที่สะอาด ซึ่งเป็นกลไกภายใต้ข้อตกลงว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศโลกขององค์การสหประชาชาติ (UNFCCC) ที่เรียกว่า พิธีสารเกียวโต หรือ (Kyoto Protocol) โดยประเทศต่างๆ ทั่วโลกได้รวมกลุ่มกันเพื่อร่วมกันลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยที่ประเทศที่พัฒนาแล้วจะกำหนดปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ต้องการลด ในส่วนของประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศกำลังพัฒนาไม่ได้ถูกกำหนดให้ลดการปล่อยก๊าซ แต่สามารถเข้าร่วมโครงการซีดีเอ็ม เพื่อช่วยประเทศที่พัฒนาแล้วลดก๊าซให้ได้ตามเป้าหมายที่กำหนด

             ทั้งนี้ บริษัทล่ำสูง ผู้ดำเนินธุรกิจสกัดน้ำมันปาล์ม ตระหนักถึงความสัมพันธ์ของโรงงานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกับชุมชน จึงร่วมโครงการนี้เพื่อร่วมแก้ปัญหาโลกร้อนที่รุนแรงมากขึ้น ซึ่งหากปล่อยให้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มสูงมากขึ้นเรื่อยๆ โดยไม่มีการควบคุม ย่อมเป็นส่วนหนึ่งที่จะส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในระยะยาว

การดำเนินโครงการซีดีเอ็มใน "โครงการการสกัดก๊าซชีวภาพจากระบบบำบัดน้ำเสีย" เป็นกระบวนการที่นำน้ำเสียจากการผลิตน้ำมันปาล์มมาผ่านวิธีการบำบัดโดยใช้เทคโนโลยีชีวภาพแบบ CSTR (Completely Stirred Tank Reactor) ซึ่งพัฒนาการผลิตโดยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อจัดการน้ำเสียจากโรงงานและควบคุมไม่ให้เกิดการปล่อยก๊าซมีเทน ซึ่งทำให้เกิดภาวะเรือนกระจกขึ้นไปสู่ชั้นบรรยากาศ ในขณะเดียวกันก็จะผลิตก๊าซชีวภาพขึ้นและสามารถนำไปผลิตกระแสไฟฟ้าได้

ถามว่า “คนในชุมชนจะมีส่วนร่วมในการจัดการได้อย่างไร?”

เวทีประชาพิจารณ์ที่เกิดขึ้น ทำให้คนในชุมชนเกิดข้อกังวลในหลายๆ ประเด็น โดยเฉพาะเรื่องกลิ่น และเรื่องความปลอดภัย

ในเบื้องต้น ฝ่ายผู้ผลิตระบบจาก มช. ยืนยันว่าการผลิตแบบ CSTR จะลดกลิ่นที่เกิดจากการผลิตได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ เนื่องจากนำน้ำเสียมาบ่มในบ่อและปิดด้วยผ้าพีวีซีเพื่อให้เกิดก๊าซด้วยตัวมันเอง โดยใช้หลักการเดียวกับการหมักมูลหมู ส่วนความปลอดภัย เนื่องจากพื้นที่ที่ทำโครงการอยู่ในพื้นที่เดิมของโรงงานที่ทำเป็นบ่อบำบัดแบบเปิด ฉะนั้น ย่อมอยู่ห่างไกลชุมชน และหากเกิดการรั่วไหลของก๊าซมีเทนก็จะเป็นอันตรายต่อรอบข้างน้อยมาก เนื่องจากก๊าซมีเทนมีน้ำหนักเบามาก จึงสลายเข้ากับบรรยากาศภายนอกได้เร็ว  

แม้หลักการตั้งต้นของโครงการส่งผลดี แต่ก็ยังไม่สามารถสร้างความเข้าใจให้กับคนในชุมชนได้ครบถ้วน จึงมีข้อเสนอโดยการนำของนายอำเภอสิเกา เพื่อให้เกิดการคลายกังวลในเรื่องความใหม่ของกระบวนการผลิตก๊าซชีวภาพ หรือการทำไบโอก๊าซ

โดยขั้นตอนการปฏิบัติคือ ชุมชนรอบข้างเสนอให้โรงงานนำตัวแทนไปดูตัวอย่างจากโรงงานอื่นๆ ที่ทำไบโอแก๊ซมาแล้ว ซึ่งนายสว่าง เลิศถิรสุนทร ผู้จัดการโครงการซีดีเอ็ม ปรึกษาร่วมกับนายอัจฉริยะ นพรัตน์ ผู้จัดการโรงงาน หลังจากนั้นจึงเสนอว่าหากชุมชนพร้อมก็สามารถนำตัวแทนจากชุมชนไปดูตัวอย่างจากโรงงานที่ จ.กระบี่ ซึ่งเป็นพื้นที่ใกล้เคียงได้

ปัจจุบันบริษัท ลำสูง อยู่ในขั้นการเตรียมเอกสารโครงการซีดีเอ็ม จัดทำโดยบริษัท เอ็นวีม่า (ประเทศไทย) จำกัด ซึ่งจะเป็นที่ปรึกษาเรื่องสัญญาและความถูกต้องของการทำโครงการ นอกจากนี้ บริษัทยังใช้มาตรฐานโกลด์ แสตนดาร์ด ซึ่งเป็นมาตรฐานที่องค์กรพัฒนาเอกชนร่วมกันคิดค้นเพื่อดำเนินการโครงการซีดีเอ็มโดยคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมโดยรอบ และส่งเสริมให้เกิดการมีส่วนร่วมของประชาชน

ส่วนคำถามว่า “แล้วประชาชนจะมีส่วนร่วมได้อย่างแท้จริงหรือไม่?” 

เป็นคำถามที่ต้องรอผลจากการกระทำในขั้นการผลิตของโรงงานเอง แต่ก้าวแรกของวันนี้ที่ชุมชนเป็นผู้เสนอว่าต้องการอะไร เป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้เห็นความร่วมมือของภาคธุรกิจและภาคสังคม ซึ่งหัวใจคงอยู่ที่ “ความยั่งยืนร่วมกัน”