คอลัมน์ ‘ดารณี สุนทรนนท์’

ดุษฎี พนมยงค์ บุญทัศนกุล

กับปักกิ่งในความทรงจำ

โดย... ดารณี สุนทรนนท์ ‘ดานนท์ ย่านตาขาว’

             ดุษฎี พนมยงค์ บุตรสาวนายปรีดี พนมยงค์  ในวัยรุ่นเคยใช้ชีวิตในปักกิ่งและกวางตุ้ง (กว่างโจ๊ว) นานแห่งละ 9 ปี เธอเรียกประเทศจีนว่า ‘มิตรยามยาก’ หลังจากบิดาผู้เป็นอดีตนายกรัฐมนตรี ลี้ภัยไปอยู่ในจีนเมื่อเกิดรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน 2490 ดุษฎี, วาณี น้องสาว และท่านผู้หญิงพูนศุข มารดา เดินทางไปสมทบที่ปักกิ่งปลายปี 2496 เมื่อท่านผู้หญิงเป็นอิสระจากข้อกล่าวหากบฏภายในและภายนอกราชอาณาจักร และถูกขังนาน 80 วัน

             ที่ปักกิ่ง ครอบครัวนี้อยู่อย่างสุขสบายและได้สิทธิพิเศษหลายอย่างในฐานะแขกต่างชาติของรัฐบาลจีน เช่น มีบ้านในบริเวณกว้างขวางพร้อมคนรับใช้ รถหรู และคนขับ ดุษฎีและวาณีเข้าเรียนในโรงเรียนประจำ ซึ่งเคยเป็นวังเก่า ทั้งคู่พูดภาษาแมนดารินสำเนียงปักกิ่ง เด็กๆ จะเรียนรู้เร็ว มีเพียงท่านปรีดีคนเดียวที่รู้สึกว่าภาษาจีนยากมาก จึงต้องมีล่ามตลอด

             เรื่องแรกที่ดุษฎีทรมานกายและใจ คือ ส้วม “จะอึต้องปีนขึ้นไปนั่งยองๆ บนไม้ที่พาดอยู่บนถังเพื่อเขาจะเอาไปรดน้ำผัก” จากนั้น เธอทนทุกข์กับอากาศที่เหน็บหนาวแสนสาหัส หน้าหนาวจึงต้องจุดเตาถ่านหิน ถ่านหินนั้นถูกบดเป็นผงแล้วผสมกับดินเหนียว แล้วปั้นเป็นก้อนกลมๆ เอาไปตากแห้ง

                 “คุณพ่อเป็นรัฐบุรุษอาวุโสคนแรกของไทยที่ได้จับมือกับประธานเหมาเจ๋อตุง แต่เติ้งเสี่ยวผิงเคยนั่งทานข้าวด้วยกัน” ดุษฎีเล่าย้อนหลัง

               เธอเคยร้องเพลงและเล่นเปียโนอยู่ก่อนขณะอยู่เมืองไทย ก็ไปเรียนเพิ่มเติมที่สถาบันดนตรีกลาง ที่นี่มีการสอบแข่งขันยากมาก เช่น คณะเครื่องเป่าลม ปีหนึ่งรับ 20 คน แต่มีคนไปสมัคร 20,000 คน แต่เธอเป็นเด็กเส้นจึงไม้ต้องสอบ “การสอนดนตรีคลาสสิกในจีนแม้กว่า 50 ปีก่อนนี้ก็ล้ำหน้ากว่าไทยราว 40-50 ปี จีนจ้างครูต่างชาติไปสอนแล้วยังมีเครื่องดนตรีเยอะมาก อย่างเปียโนเขามีหลายร้อยตัว ดิฉันไปเรียนปารีส ลอนดอน ก็ไม่เห็นมีเปียโนมากเท่านี้ การเรียนก็เข้มข้น จริงจัง ห้องเรียนมี 50 กว่าห้อง แต่ละห้องมีเปียโน 2 ตัว หรือ 3 ตัว เปียโนเหลือมากกว่าห้อง” เธอเล่าอย่างอิ่มอกอิ่มใจ

            นโยบายจีนสมัยนั้นให้นักเรียนไปอยู่กับชาวนาและกรรมกรโรงงานแต่ละที่ปีละ 2 ครั้งๆ ละ 1 อาทิตย์ เด็กต่างชาติไม่ต้องไปก็ได้ แต่ท่านปรีดีสนับสนุนให้ลูกสาวไป ดุษฎีจึงไปทำนา เจอปลิงกัดเท้า ไปหาบอึ สร้างทางรถไฟ ขนถ่านหินจนหูหัวและหน้าตาดำเปรอะ และทอผ้า เธอบอกว่า นั่นทำให้เห็นค่าของคน รู้ค่าของการทำงาน

            การเดินทนนั้นเล่า จีนฝึกให้เดินจากเมืองหนึ่งไปอีกเมืองซึ่งไกล 25 กิโลเมตร อีกทั้งมีการฝึกว่ายน้ำข้ามแม่น้ำ หลังจากนั้นเธอยังทุ่มเทเวลาฝึกยิมนาสติกจนได้เป็นแชมป์ของมหาวิทยาลัย

            เธอมีโมงยามที่สุขใจกับการได้เห็นผลพลับสุกอร่ามอยู่ตามต้น และได้ไปเยือนพระราชวังเก่าแก่ รวมทั้งกำแพงเมืองจีน ขณะวาณีปลูกต้นไม้นอกกำแพงแห่งนั้น และมีโอกาสได้รดน้ำพรวนดิน ยามนี้ต้นไม้เหล่านั้นมีอายุกว่า 50 ปีแล้ว

ยังมีสิ่งที่ฝังอยู่ในความทรงจำของดุษฎีอีกมากมาย แต่หน้ากระดาษน้อยเกินจะเขียนเล่าได้ทั้งหมด เอาเป็นว่าทุกคนเบิกบานอยู่ในจีนจนกระทั่งท่านปรีดีอายุ 70 ในปี 2513 ก็ออกไปอยู่ฝรั่งเศส ก่อนที่ครอบครัวจะย้ายตามไปสมทบ ดุษฎีได้เรียนดนตรีที่ฝรั่งเศสและอังกฤษ ก่อนกลับมาสอนดนตรีและสร้างลูกศิษย์ รวมทั้งชื่อเสียงทางดนตรีของชาวไทยให้กระฉ่อนไปค่อนโลก ึกว่ายน้ำารสอบแข่งขันยากมาก เช่น คณะเครื่