คอลัมน์ ‘ศรีตรังเจ้ายังสะพรั่งบาน’

(คอลัมน์ที่เปิดรับงานจากท่านผู้อ่าน)

คุกขี้ไก่  อ. แหลมสิงห์ จ. จันทบุรี

โดย... ‘เจ้าหญิงนกตบยุง’

            ในช่วงเดือนมิถุนายน–กรกฎาคม 2551 เชื่อว่าชาวไทยทุกคนใจจดใจจ่อกับข่าวการขึ้นทะเบียนเขาพระวิหารเป็นมรดกโลกของกัมพูชา และนำมาซึ่งกรณีพิพาทระหว่างประเทศไทยกับกัมพูชาเกี่ยวกับพื้นที่ทับซ้อนบริเวณรอบพระวิหาร ซึ่งไทยถือว่าเป็นอาณาธิปไตยของไทย ในขณะที่กัมพูชาก็อ้างว่าเป็นของกัมพูชา ในช่วงนั้นโทรทัศน์บางช่องเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทยสมัยรัชการที่ 5 ซึ่งไทยต้องเสียดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงซึ่งในปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของประเทศกัมพูชาให้กับฝรั่งเศสเพื่อรักษาเอกราชของประเทศเอาไว้ ฝรั่งเศสแม้ได้ดินแดนบางส่วนไปจากไทยแล้ว ก็ยังตั้งกองบัญชาการที่จังหวัดจันทบุรีของไทยอีก จนเราเกือบจะเสียจันทบุรีไปอีกแห่ง

พอได้ยินเรื่องจันทบุรี ฉันก็นึกขึ้นมาได้ว่า ได้สัญญาไว้ว่าจะเล่าเรื่อง ‘คุกขี้ไก่’ และตึกแดงให้ฟัง ต่อจากเรื่องแหลมสิงห์ และโชว์ปลาโลมา ที่ อ.แหลมสิงห์ จ.จันทบุรีคราวนั้น ก็รีบเขียนส่งให้ บก.

เมื่อเราเลี้ยวรถตรงเข้าไปยังปากน้ำแหลมสิงห์ ก่อนถึงท่าเรือ ประมาณ 200 เมตร จะเห็นโบราณสถานก่อด้วยอิฐเป็นแท่งเหลี่ยมๆ อยู่ทางขวามือ สถานแห่งนี้ คือ คุกขี้ไก่

คุกขี้ไก่ เป็นอาคารรูปสี่เหลี่ยมก่อด้วยอิฐแดงก้อนหนา ขนาดกว้าง 4 เมตร สูง 10 เมตร หลังคาของเดิมเป็นโครงไม้ มุงกระเบื้อง รูปทรงปิรามิด ปัจจุบันชำรุดหมดสภาพไปแล้ว มีประตูช่องทางออกเตี้ยๆ 1 ช่อง สูงจากพื้นดินประมาณ 1 เมตร มีช่องระบายลม 2 ชั้นในทุกด้าน ในอดีตรอบป้อมจะมีน้ำล้อมรอบสามด้าน

คุกขี้ไก่เป็นหลักฐานยืนยันเรื่องราวในยุคแสวงหาเมืองขึ้นของชาติตะวันตก ซึ่งบรรพบุรุษของไทยได้เอาชีวิตเข้าแลกเพื่อรักษาบ้านเมืองเอาไว้ คุกขี้ไก่สร้างโดยชาวฝรั่งเศส เมื่อครั้งเข้ายึดครองจันทบุรีเมื่อปี พ.ศ. 2436 (ร.ศ.112) เชื่อว่าฝรั่งเศสสร้างเป็นป้อม เรียกกันว่า ป้อมฝรั่งเศส โดยฝรั่งเศสจะจับนักโทษขังไว้ในป้อมนี้ แล้วเลี้ยงไก่ไว้ข้างบนให้ไก่ขี้รดหัวนักโทษจึงเรียกว่า คุกขี้ไก่

(ข้อมูล : สำนักโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรี)