ประวัติศาสตร์ลุ่มน้ำตรัง :

อธิบายอดีต  เข้าใจปัจจุบัน  พัฒนาอนาคต (๑)

ธิดารัตน์ ธนานันท์ รายงาน...

“...ฝรั่งจะพูดถึงความยิ่งใหญ่ของประเทศไทย ที่บรรพบุรุษของเราเสียสละชีวิต เพื่อปกป้องผืนแผ่นดินมาด้วยเลือดเนื้อด้วยชีวิต แต่น่าเสียดายที่เขาไม่ให้เรียนประวัติศาสตร์แล้ว...”

ความตอนหนึ่งจากพระราชเสาวนีย์ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม ๒๕๕๑ ก่อให้เกิดความสั่นสะเทือนต่อวงการศึกษาในหลายๆ หน่วยงาน ซึ่งจากมุมมองของ รศ. ศรีศักร  วัลลิโภดม  เมธีอาวุโสด้านประวัติศาสตร์ กล่าวถึงการศึกษาประวัติศาสตร์ในเชิงโบราณคดีนั้นเป็นการเรียนรู้ในกรอบของประวัติศาสตร์ชาติ หรือชนชาติต่างๆ แต่ขาดแง่มุมของชุมชนที่แสดงให้เห็นมิติของคนท้องถิ่น และความสัมพันธ์ของคนกับบริบทในชุมชน  

ซึ่งระบบการเรียนรู้ที่ขาดจิตสำนึกร่วมเชิงมิติชุมชนที่ผ่านมา นำไปสู่ความขัดแย้งและแย่งชิงทรัพยากร ดังกรณี เขาพระวิหาร สืบเนื่องจากระบบการปกครองที่แบ่งแยกชุมชนออกจากกัน  ทำให้ชุมชนหลงลืมไปว่าในอดีตแต่ละชุมชนล้วนเคยมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกัน โบราณสถานหรือโบราณวัตถุครั้งหนึ่งก็เคยเป็นสมบัติของหลายชุมชนที่ร่วมแรงร่วมใจร่วมสร้างมาด้วยกัน

เป็นเรื่องที่น่ายินดีสำหรับจังหวัดตรังที่มีบุคคลผู้สนใจสืบค้นเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอยู่มากพอสมควร แต่อาจจะยังขาดระบบการเก็บรวบรวม ตรวจสอบ และบันทึกเป็นเอกสารหลักฐาน จากเหตุผลดังกล่าวผนวกกับความรู้สึกอัดอั้นตันใจของหัวหน้าหอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ ฯ ตรังที่ว่า

“เด็กๆ นักเรียนมักจะมาถามเรื่องชื่อบ้านนามเมือง ตำบลนี้ทำไมจึงเรียกแบบนี้ มีที่มาอย่างไร ซึ่งข้อมูลในพื้นที่แบบนี้ เราไม่มี”

นับได้ว่าเป็นความโชคดีของผู้เขียนที่การศึกษาฐานข้อมูลประวัติศาสตร์ตามแนวลุ่มน้ำตรัง ซึ่งได้รับทุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ที่เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปลายปี ๕๐ โดย อาจารย์สุนทรี  สังข์อยุทธ์ เป็นหัวหน้าโครงการ เกิดขาดฝีพายกะทันหัน แม้จะยังไม่เคยจับไม้พายมาก่อน แต่เมื่ออาจารย์ส่งมาให้ก็ยินดีก้าวลงเรือโดยวาดฝันว่าคงได้ล่องเรือชมนกชมไม้ไปพร้อมๆ กับได้วิชาแจวเรือเพรียวติดไม้ติดมือมาบ้าง  

หากท่านผู้อ่านสงสัยว่าท่าเรือใดที่เราแวะ หรือจุดหมายของนาวาลำนี้ไปที่ใด และฝีพายมือใหม่จะวนในวัง  ติดที่หาน หรือเกยตื้นที่สายคลองใด ติดตามได้ตอนหน้า...