สรรพคุณสมุนไพร

 A : สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน เล่ม 1 ให้ความรู้เรื่องสมุนไพร ว่า สมุนไพรแต่ละชนิดมีสรรพคุณหรือคุณสมบัติทางยาในตัวเอง บางชนิดมีเพียงพอที่จะใช้เดี่ยวๆ ได้ เพื่อบำบัดโรคหรืออาการบางอย่าง แต่เพื่อให้มีสรรพคุณในการรักษาแตกต่างกันไป หรือให้มีผลดีขึ้น จึงมีการนำสมุนไพรหลายชนิดมาผสมกัน โดยวิธีปรุงต่างๆ กัน เช่น ต้ม บดแล้วผสมกัน ชงด้วยน้ำ นำสู่ชื่อเรียกต่างๆ กัน ตามยุคสมัย ตามวิธีการผลิต การใช้ และอื่นๆ เช่น ยาสมุนไพร ยากลางบ้าน ยาไทย ยาแผนโบราณ ยาแผนไทย

ยาแต่ละชนิดจะมีตำรับยา ซึ่งกำหนดไว้ว่าต้องใช้สมุนไพร หรือส่วนประกอบของยา ที่เรียกว่า ตัวยา หรือ เครื่องยา หรือ เภสัชวัตถุ อะไรบ้าง อย่างละเท่าใด หรือมีสัดส่วนอย่างไร วิธีปรุง ขนาดรับประทาน สรรพคุณ และอืนๆ  ไว้
 

สรรพคุณสมุนไพรจัดตามอาการเจ็บป่วย ดังนี้ รักษากลุ่มอาการระบบทางเดินอาหาร แก้อาการท้องอืด แน่นเฟ้อ จุกเสียด ได้แก่ กระชาย ใช้เหง้าแห้งต้มน้ำดื่ม กระวาน ใช้ผลแก่จัดตากแห้งบดเป็นผงชงดื่ม กะเพรา ใช้ใบสดหรือแห้งชงดื่ม ขิงและข่า ใช้เหง้าสดทุบให้แตกต้มน้ำดื่ม ดีปลี ใช้ผลแก่แห้งต้มน้ำดื่ม กานพลู ใช้ดอกตูมแห้งชงดื่ม กลุ่มอาการท้องเดิน ได้แก่ กล้วยน้ำว้า ใช้ผลดิบหรือห่ามรับประทานสดๆ ฝรั่ง ใช้ผลอ่อนต้มน้ำดื่ม ยาระบายและขับพยาธิ ได้แก่ ชุมเห็ดเทศ ใช้ดอกหรือใบสด ใบแห้งต้มน้ำดื่ม มะขามแขก ใช้ใบหรือฝักอ่อนแห้งต้มน้ำดื่ม แมงลัก ใช้เมล็ดแช่น้ำให้พองตัวเต็มที่กˆอนรับประทาน มะเฟือง ใช้ผลรับประทาน ทับทิม ใช้เปลือกผลแห้งบดละเอียดต้มน้ำดื่ม

สมุนไพรที่ใช้รักษากลุ่มอาการระบบทางเดินหายใจ เช่น อาการเจ็บคอ ไอ ขับเสมหะ ได้แก่ ฟ้าทะลายโจร ใช้ใบแห้งบดทำเป็นยาเม็ด มะแว้งต้นและมะแว้งเครือ ใช้ผลสดโขลกต้มน้ำดื่ม มะนาว ใช้ผลสดคั้นน้ำดื่ม รักษาอาการไข้ ได้แก่ โมกหลวง ใช้เมล็ด รางจืด ใช้น้ำคั้นจากใบ สมุนไพรที่ใช้บำรุงหัวใจ บำรุงเลือด แก้อาการอ่อนเพลีย เจริญอาหาร ได้แก่ มะลิลา ใช้ดอกแห้งปรุงเป็นยาหอมให้ความชุ่มชื่น กระดังงาสงขลา ใช้ดอกเป็นยาบำรุงหัวใจ จันทน์เทศ ใช้เนื้อผล

รักษาอาการระบบทางเดินปัสสาวะ ได้แก่ หญ้าหนวดแมว ใช้ใบตากแห้งต‰มชงน้ำดื่ม กระเจี๊ยบแดง ใช้กลีบเลี้ยงผลตากแห้งบดชงดื่ม กลุ่มอาการโรคผิวหนัง ได้แก่ กระเทียม ใช้หัวสดฝานทาบริเวณที่เป็นกลากเกลื้อน ขมิ้น ใช้เหง้าบดเป็นผงผสมน้ำทาแก้คันจากยุงกัด บัวบก ใช้ต้นและใบสดตำละเอียดพอกแผล ตำลึง ใช้ใบสดตำคั้นเอาน้ำทาแก้พิษแมลงกัดต่อย ไพล ใช้เหง้าสดฝนทาบริเวณฟกช้ำ ขัดยอก เสลดพังพอน ใช้ใบโขลกทาบริเวณที่ถูกแมลงกัดต่อย ลดอาการอักเสบ ว่านหางจระเข้ ใช้วุ้นจากใบโดยล้างยางออกให้หมดก่อน พอกหรือทาบริเวณแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก ช่วยลดอาการเจ็บปวด แผลหายเร็วและไม่เกิดแผลเป็น พุดตาน ใช้รากต้มน้ำดื่ม หรือฝนทา แก้ผื่นคัน

สมุนไพรบางชนิดมีสรรพคุณหลายอย่าง โดยมีวิธีใช้ต่างกัน เช่น ขิง นอกจากใช้รักษาอาการท้องอืดแน่นด้วยการต้ม ยังใช้รักษาอาการระบบทางเดินหายใจ ระงับอาการไอ ขับเสมหะ โดยใช้ขิงสดฝนกับน้ำมะนาว กระเทียม หรือใช้กับอาการความดันโลหิตสูง ลดไขมันในเลือด ด้วยการรับประทาน ขณะที่ ฟ้าทะลายโจร ใช้รักษาอาการไข้ได้ด้วย ส่วน กะเพรา ใช้คั้นน้ำจากใบทาแก้กลากเกลื้อนได้

ที่มา : www.sanook.com