เมื่อเร็วๆ นี้ผมได้รับการติดต่อจากเพื่อนและเจ้าหน้าที่ของภาควิชาศิลปศึกษา คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ไปร่วมงานแสดงมุทิตาจิตต่อท่าน รองศาสตราจารย์ ปิยะชาติ แสงอรุณ ในวาระที่ท่านเกษียณอายุราชการ

                ด้วยความที่ท่านเป็นที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ให้กับผมเมื่อครั้งเรียนปริญญาโทที่สถาบันดังกล่าว กอปรกับท่านเป็นอาจารย์ที่เรียกได้ว่า “สุดยอดของอาจารย์” ทำให้ผมไม่รีรอที่จะไปกราบท่านในวันสำคัญเช่นนี้

                งานเริ่มจากการเสวนาเชิงวิชาการ แล้วต่อด้วยการกล่าวสุนทรพจน์ของท่านอาจารย์ปิยะชาติ ผมไปถึงจุฬาฯในช่วงที่ท่านอาจารย์กำลังจะขึ้นบรรยายพอดี

                ท่านอาจารย์เริ่มต้นด้วยการวางแผ่นใสลงบนเครื่องฉายภาพข้ามศีรษะ เรียกเสียงหัวเราะจากคณาจารย์และนิสิตได้มากพอดู ค่าที่ว่าแม้แต่การกล่าวสุนทรพจน์ อาจารย์ท่านก็ยังมีการเตรียมตัวมาเป็นอย่างดี

                แผ่นใสของอาจารย์มีรูปร่างลักษณะเหมือนกับที่เราคุ้นเคย คือเป็นแผนภูมิความคิด มีวงกลมรูปไข่ที่บรรจุข้อความอยู่ในนั้น แล้วโยงด้วยเส้นลงมาเป็นลำดับขั้น โยงไปโยงมา แบบดูเฉยๆ อาจจะไม่เข้าใจ ต้องดูแล้วฟังการอธิบายของอาจารย์ประกอบไปด้วย

                ระหว่างที่ท่านอาจารย์ปิยะชาติเตรียมแผ่นใส นิสิตคนหนึ่งก็ส่งเสียงมาจากด้านหลังว่า “มองไม่เห็นครับอาจารย์” ท่านอาจารย์ก็ยิ้มแล้วตอบว่า “ผมตั้งใจให้คุณมองไม่เห็น คุณจะได้ตั้งใจฟัง อยากได้ความรู้ก็ต้องขวนขวายกันหน่อย” ทั้งนิสิตและอาจารย์ก็ได้หัวเราะกันอีก

                ท่านอาจารย์ได้กรุณาเล่าให้พวกเราฟังถึงความเป็นมาของท่านนับแต่มาเป็นอาจารย์ที่ภาควิชาศิลปศึกษา คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ท่านใช้คำว่า “สี่ทศวรรษ” โดยใช้แผนภูมิที่ท่านเตรียมมาเป็นอุปกรณ์การบรรยาย ผมนั่งฟังอยู่ก็ได้แต่รู้สึกภูมิใจที่ครั้งหนึ่งในชีวิตได้มีโอกาสเป็นลูกศิษย์ของอาจารย์ และเคยได้นั่งฟังท่านบรรยายแผนภูมิลักษณะนี้ให้ฟังแบบตัวต่อตัวมาแล้ว

                แต่น่าแปลกว่า เมื่อประมาณสัก 6 ปีก่อน ขณะที่ผมนั่งอยู่ต่อหน้าอาจารย์ ทำไมผมจึงฟังแล้วไม่ทะลุปรุโปร่งเหมือนวันนี้ก็ไม่ทราบ ขณะที่ผมคิด ท่านอาจารย์เหมือนจะรู้ ท่านพูดออกมาคำหนึ่งว่า “เวลาผมสอน พวกคุณก็ไม่เข้าใจ ฟังๆ ไปอย่างนั้น แต่ไม่เป็นไรผมรู้ว่าเดี๋ยวคุณก็เข้าใจเอง” ผมร้องอ๋อในใจทันที เพราะหลังจากทำวิทยานิพนธ์เสร็จและเข้ารับพระราชทานปริญญาบัตรเรียบร้อยแล้ว ผมจึงมาเข้าใจในสิ่งที่อาจารย์สอนในภายหลัง นั่นหมายความว่าความมุ่งหวังของอาจารย์ ท่านไม่ได้มุ่งหวังว่าลูกศิษย์จะเข้าใจแจ่มแจ้งในบัดเดี๋ยวนั้น ของบางอย่างต้องรอเวลา ดังที่ท่านเคยพูดกับผมเมื่อวันที่สอบปากเปล่าเสร็จว่า “คุณน่ะมีความรู้ แต่ต้องรอให้ตกผลึกก่อน เดี๋ยวถ้ามันตกผลึกแล้วคุณก็จะทำอะไรได้เต็มที่”

                ช่วงหนึ่งของการปาฐกถา ท่านอาจารย์ได้พูดถึงการสอนศิลปะที่ภาควิชาศิลปศึกษา คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผมจับใจความได้ว่า การสอนให้คนมีความรู้นั้นไม่ใช่เรื่องยาก แต่สอนให้คิดนั้นยากยิ่งนัก ท่านจึงพยายามที่จะคิดค้นวิธีสอนให้ลูกศิษย์ของท่านคิดเป็น เพราะท่านเชื่อว่า ความคิดสำคัญกว่าทักษะ คนที่จบครุศาสตร์(จุฬา) ไปอยู่ที่ไหนจึงก้าวหน้า ได้เป็นหัวหน้าคน หรือได้ทำกิจการของตัวเอง เพราะเป็นคนมีความคิด

                ผมเห็นด้วยกับท่านเป็นอย่างยิ่ง และคิดต่อไปว่ายิ่งถ้าเรานำเอาความคิดและทักษะมารวมกันได้ ผลงานก็ยิ่งจะมีคุณค่า ถ้าเป็นผลงานศิลปะก็จะมีคุณค่าทางศิลปะสูง ถ้าเป็นงานพานิชก็ยิ่งจะทำให้มีราคาสูง

                ท่านอาจารย์ปิยะชาติยังกล่าวต่อไปอีกว่า The Best base on Perfection ท่านเชื่อว่าสิ่งที่ดีที่สุดต้องอยู่บนพื้นฐานของความสมบูรณ์แบบ ดังนั้นถ้าเราต้องการให้ผลงานของเราดีที่สุด เราต้องทำองค์ประกอบของสิ่งนั้นให้สมบูรณ์ที่สุดในทุกส่วน สิ่งเหล่านี้ฟังแล้วก็ปิ๊ง ดูเหมือนจะง่าย แต่ในทางปฏิบัติก็ค่อนข้างยากพอสมควร สำหรับผมคิดว่า The Best นั้นก็เหมือนยอดเขา ส่วน Perfection ก็เหมือนการเดินขึ้นเขา ถ้าเราอยากไปถึง The Best เราก็ต้องทำ Perfection ให้ดี คิดแบบนี้แล้ว ที่ว่ายาก ก็ง่ายขึ้นเยอะ

                สมัยที่ผมเรียนปริญญาโทอยู่นั้น มีคนมาบอกกับผมว่าท่านอาจารย์ปิยะชาติเป็นคนเนี๊ยบ แล้วก็ดุ ทำให้ผมไม่ค่อยกล้าจะพบหน้าท่าน หลบได้เป็นหลบ หนีได้เป็นหนี น่าแปลกที่เมื่อเรียนจบแล้ว ผมกลับเห็นว่าท่านเป็นครูที่ใจดี มีเมตตา และรักลูกศิษย์อย่างจริงใจ ท่านเล่าถึงครั้งหนึ่งที่ต้องสอนลูกศิษย์ที่มีปัญหาทางด้านบุคลิกภาพว่า ท่านภูมิใจเป็นอย่างยิ่งที่ได้เปลี่ยนคนที่มีปัญหาให้กลับกลายเป็นคนที่ไม่มีปัญหาและสามารถอยู่ร่วมกับสังคมได้เป็นอย่างดี ผมฟังแล้วก็ย้อนคิดถึงตัวเอง เพราะนอกจากลูกศิษย์คนที่ท่านพูดถึงแล้ว ก็ยังมีอีกหลายคนที่เปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้นเป็นอย่างมาก และในจำนวนนั้นมีผมรวมอยู่ด้วย

                ท่านอาจารย์ปิดคำกล่าวสุนทรพจน์เชิงบรรยายด้วยประโยคสั้นๆ ที่ว่า “ผมดีใจที่ทุกคนมารวมกันที่นี้ และผมอยากจะบอกว่า ผมรักพวกคุณ”

                ครับ “ผมก็รักอาจารย์ครับ”