“สื่อที่ออกมามีอิทธิพลต่อชีวิตประจำวัน ทั้งทางอารมณ์ จิตใจ ความนึกคิด และจิตใต้สำนึกของตัวเรา และเป็นสิ่งที่เราคล้อยตามได้ง่าย”

“สื่อไม่สามารถเชื่อถือได้ทั้งหมด เราควรให้ความสำคัญกับการบริโภคสื่อมากขึ้น มีสติเสมอเวลาได้รับสื่อ และต้องใช้วิจารณญาณในการชมสื่อ แยกแยะให้ออก และคิดตาม อย่าไปหลงเชื่อง่ายๆ”

“การดูสื่ออย่างมีวิจารณญาณและสามารถวิเคราะห์สิ่งที่ส่งออกมา หาข้อดีข้อเสียของสิ่งนั้นได้มีผลดีต่อเรามาก”

“สื่อต่างๆ ไม่ว่าจะอะไรก็ตาม ต่างหวังผลกำไรกันทั้งนั้น บางสิ่งที่เราคิดว่าจริงมันก็ไม่จริงเสมอไป”

“สื่อแต่ละชนิดมักมีอะไรหลายอย่างที่แฝงอยู่ในตัว เพียงแต่ว่าเราไม่ค่อยสังเกตให้ลึกๆว่าสื่อนั้นต้องการอะไร และให้อะไรกับเราบ้าง”

(แกนนำเท่าทันสื่อที่ได้เข้าร่วมการอบรม กล่าว)

ความคิดรวบยอดที่สรุปจากเยาวชนที่สะท้อนถึงการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น จากการได้รับการพัฒนาเป็นแกนนำเท่าทันสื่อในโครงการเยาวชนเท่าทันสื่อ ซึ่งเยาวชนได้เข้าร่วมในกิจกรรมการอบรมเชิงปฏิบัติการกระบวนเรียนรู้เท่าทันสื่อ เป็นกระบวนการที่นำพาแกนนำไปให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงความคิด ความเข้าใจ และพฤติกรรมการตอบสนองสื่อ และเป็นขั้นตอนการเตรียมความพร้อมของแกนนำแต่ละโรงเรียนในการที่จะไปเผยแพร่การเรียนรู้ดังกล่าวสู่เยาวชนทั่วไปในโรงเรียนตามวิธีการที่ถนัด โดยนำสิ่งที่ได้จากการอบรมเชิงปฏิบัติการนี้ไปขยายผล สื่อสาร ถ่ายทอด ต่อไป

การอบรมเชิงปฏิบัติการนี้ เป็นกระบวนการเรียนรู้ย่อยในช่วงเริ่มต้นของโครงการที่มุ่งที่จะพัฒนาแกนนำเท่าทันสื่อ 48 คน ให้เกิดทักษะที่เท่าทันในการเสพ/รับ/บริโภคสื่อในชีวิตประจำวัน การอบรมครั้งนี้จึงคาดหวังที่จะสร้างให้แกนนำเกิดการเปลี่ยนแปลง “มองสื่อด้วยสายตาที่แตกต่างจากเดิม” ซึ่งหมายถึงภาวะที่เกิดการพินิจพิจารณาสื่อที่กำลังเสพรับ และการอบรมนี้อยู่ในขั้นตอนแรกของกระบวนการเรียนรู้ของโครงการ คือ การเรียนรู้และกำหนดปัญหาของสื่อต่อเยาวชน

ส่วนหนึ่งของกระบวนการอบรมที่เกิดขึ้นจะนำพาแกนนำให้เรียนรู้และพิจารณาประเด็นปัญหาร่วมกัน “มองเห็นให้ชัด” และฝึกพัฒนาทักษะการเท่าทันสื่อที่สอดคล้องกับองค์ความรู้ในเชิงวิชาการ โดยมีกิจกรรมการเรียนรู้ที่ถูกออกแบบมาอย่างเป็นกระบวนการ(Process learning) ที่จะพัฒนาแกนนำร่วมกันซึ่งอาศัยการมีส่วนร่วมในการกิจกรรมการเรียนรู้ด้วยการลงมือปฏิบัติกิจกรรมในลักษณะกลุ่ม และแลกเปลี่ยนความคิดแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ต่อโจทย์ที่วิทยากรกำหนดให้ การเรียนรู้และทักษะที่ถูกพัฒนาขึ้นจึงมากจากการร่วมไม้ร่วมมือกันทำงานกลุ่ม เป้าหมายที่ถูกกำหนดไว้ในการอบรมครั้งนี้คือพัฒนาทักษะเท่าทันสื่อของแกนนำ เพื่อให้ภายหลังจากเสร็จสิ้นการอบรม แกนนำได้การเรียนรู้ที่เกิดขึ้นแล้วไปขยายผลและผลักดันเรื่องเท่าทันสื่อเกิดขึ้นในโรงเรียนต่อไป

หลักสูตรที่ใช้ในการอบรมนี้ได้พัฒนาขึ้นจากการฝึกอบรมของเครือข่ายเยาวชนเพื่อการพัฒนา และผนวกกับองค์ความรู้เรื่องเท่าทันสื่อที่มีการถูกรวบรวมไว้ นำมาเป็นฐานในการออกแบบกิจกรรมและใช้ในการการอบรมครั้งนี้ กิจกรรมในแต่ละช่วงจะสำเร็จเสร็จสรรพในตัวของมันเอง ฉะนั้นภายหลังหากเยาวชนหรือครูนำกิจกรรมจากการอบรมครั้งนี้ไปใช้ก็จะสามารถใช้ได้อย่างสะดวก ซึ่งเป็นวัตถุประสงค์แฝงอย่างหนึ่งที่ทางวิทยากรและคณะทำงานของโครงการเองคาดหวังให้เกิด คือนำกิจกรรมที่ได้อบรมในครั้งนี้ได้ไปทดลองใช้ต่อในโรงเรียนของตนเอง
และร่วมกันพัฒนาปรับปรุงให้หลักสูตรสมบูรณ์ขึ้น

กระบวนการและหลักสูตรการอบรมนี้ มุ่งหมายได้เกิดการเรียนรู้ พัฒนาวิจารณญาณของเยาวชน จึงเน้นให้เยาวชนเกิดความสามารถในการอ่านสื่อให้ออก พัฒนาเป็นผู้บริโภคสื่ออย่างเข้าใจ เท่าทันต่อสื่อและเท่าทันตนเอง มีกรอบแนวคิดของกระบวนการดังนี้

แลกเปลี่ยนเกี่ยวกับสถานการณ์และผลกระทบของสื่อกับต่อเยาวชน --> ฝึกฝนการวิเคราะห์สื่อและประเมินค่าสื่อ --> เข้าใจกลไกของจิตต่อสื่อ --> สรุปการเรียนรู้

เนื้อหาที่ปรากฏในหลักสูตรการอมรมนี้จะประกอบด้วย กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ สถานการณ์สื่อกับเยาวชน ความเข้าใจต่อเรื่องเท่าทันสื่อ ฝึกฝนการอ่านสื่อให้ออก ตัวอย่างกระบวนการผลิตโฆษณา และสื่อทำงานกับกลไกจิต ที่ถูกออกแบบเป็นชุดกิจกรรมการเรียนรู้เท่าทันสื่อที่ประกอบด้วย 6 หน่วยเรียนรู้ 9 กิจกรรม ดังนี้

หน่วยที่ 1. สื่อกับเยาวชน	กิจกรรมที่ 1. สถานการณ์สื่อกับเยาวชน
หน่วยที่ 2. การรู้เท่าทันสื่อ	กิจกรรมที่ 2. ความหมายของ “การรู้เท่าทันสื่อ”
หน่วยที่ 3. ฝึกฝนการอ่านสื่อ	กิจกรรมที่ 3. ใครสร้างเนื้อหาสื่อและเนื้อหาว่าอย่างไร กิจกรรมที่ 4. สื่อใช้วิธีการสื่อสารอย่างไร กิจกรรมที่ 5. ทัศนคติ มุมมองและค่านิยมที่สื่อนำเสนอ กิจกรรมที่ 6. ทำไมสื่อนี้จึงถูกส่งออกมา
หน่วยที่ 4. จุดตั้งต้นความคิดของสื่อ	กิจกรรมที่ 7. บทบาทผู้ผลิตโฆษณา
หน่วยที่ 5. กระบวนการเรียนรู้ภายใน	กิจกรรมที่ 8. สื่อทำงานกับเราอย่างไร
หน่วยที่ 6. สรุปการเรียนรู้	กิจกรรมที่ 9. สรุปการรู้เท่าทันสื่อ

กิจกรรมนี้พอที่เป็นตัวอย่างที่นำเสนอ และสื่อสารความคิดจากการกระทำเล็กๆ ตามกำลังความสามารถในการขับเคลื่อนขององค์กรที่รับผิดชอบโครงการอย่างกลุ่มมานีมานะ จ.สงขลา ให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันผ่านช่องทางเล็กๆนี้เช่นกัน และนี่ก็เป็นเพียงหนึ่งในหลากหลายรูปแบบวิธีการพัฒนาเยาวชนให้เท่าทันสื่อที่มีอยู่ในประเทศนี้ หาใช่คำตอบของหนทางที่ประกันความสำเร็จซะทีเดียว แต่อย่างน้อยเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญของการพัฒนาเยาวชนต่อเรื่องสื่อ โดยมีโรงเรียนเป็นฐานของการขับเคลื่อน ในพื้นที่จังหวัดสงขลา และที่น่าชื่นใจคือมีอีกหลายจังหวัดที่มีการก่อกำเนิดเริ่มต้นในลักษณะและเวลาช่วงเดียวกันในนาม เครือข่ายเยาวชนเพื่อการพัฒนา

“เป็นการอบรมที่ดีมาก ต้องขอขอบคุณพี่วิทยากรทุกท่านที่ช่วยทำให้เยาวชนอย่างพวกเรามีการมองสื่ออีกแบบหนึ่ง”

 “เป็นการอบรมที่ให้ความรู้จริงๆ ซึ่งความรู้ที่ได้นั้นสามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้จริง และพี่ๆวิทยากรน่ารักทุกคนเลย”

 “ฉันรู้สึกว่าเป็นสิ่งที่ดี ที่มีการจัดอบรมครั้งนี้ขึ้นเพราะทำให้เยาวชนรู้เท่าทันสื่อไม่เป็นทาสของสื่อที่ไม่ดีและยังสามารถไปเผยแพร่ให้เยาวชนคนอื่นๆรู้เท่าทันอีกด้วย”

 “สนุกมากได้ประสบการณ์ที่หลายอย่าง ถึงแม้ช่วงอาจจะน่าเบื่อไปบ้างก็ตาม แต่ทุกคนก็สู้และเปิดใจเรียนรู้ซึ่งกันและกัน” 

(แกนนำเท่าทันสื่อที่ได้เข้าร่วมการอบรม กล่าว)