เขียนไว้เมื่อ 28 ก.พ. 2549

             ฉันแทบนับนิ้วได้ไม่เกิน 10  หากจะนับจำนวนหนังของ สตีเว่น สปีลเบิร์ก ผู้ได้ฉายาว่าเป็น “พ่อมดแห่งวงการมายา” ที่ฉันไม่มีโอกาสได้ดู และเชื่อว่าอีกหลายคนที่ชอบดูหนังก็เป็นเช่นกัน

             Jaws หนังเกี่ยวกับ “ปลาฉลามจอมฆาตกร” ถือเป็นผลงานชิ้นแรก ๆ ที่สร้างชื่อให้สปีลเบิร์กเป็นที่รู้จักในวงการภาพยนตร์โลก และเป็นเรื่องแรกที่ฉันได้ดูผลงานของเขา ในขณะที่ฉันยังเป็นเด็กมาก เด็กเกินกว่าที่จำความได้ จำได้แต่ว่าหลังจากได้ดู Jaws แล้วทำเอาฉันกลัวที่จะเข้าใกล้น้ำทะเล เพราะกลัวปลาฉลามโผล่มางาบอยู่หลายปี กว่าความกลัวนั้นจะหายไป

             ฉันรู้สึกเอาเองว่า ตัวฉันและเด็กอีกหลาย ๆ คนในรุ่น ๆ เดียวกันบนโลกนี้เติบโตไปพร้อม ๆ การเส้นทางสายเซลลูลอยด์ของพ่อมดคนนี้ ในวัยเด็ก เราเริ่มต้นเติบโตไปกับเขาด้วย E.T. หนังแนววิทยาศาสตร์แฟนตาซีเรื่องแรก ๆ ที่มีเด็กเป็นตัวเอก ซึ่งนอกจากจะสร้างความหัศจรรย์ตาตื่นใจให้กับเหล่าเด็ก ๆ ทั่วโลกแล้ว ในอีกทางหนึ่งก็เป็นการประกาศก้องให้โลกรู้ถึงพลังของเด็กที่มักจะถูกผู้ใหญ่มองข้ามมาตลอด

            และเมื่อเราเติบโตเป็นผู้ใหญ่ขึ้น ก็ดูเหมือนว่า หลาย ๆ  ผลงานต่อมาที่สร้างและกับโดย “พ่อมดสปีลเบิร์ก” คนนี้ ไม่ว่าจะเป็น Schindler's list, Saving Private Ryan, Minority Report, Catch Me If You Can, The Terminal ฯลฯ ก็ทวีความเข้มข้นในเนื้อหามากขึ้นเรื่อย ๆ ราวกับว่า เราต่างก็เดินเข้าสู่โลกแห่งความเป็นจริงมากขึ้นทุกฝีก้าว ท้องฟ้าที่สดใส กลับมีสีหม่นเทาทะมึนมากขึ้นทุกวัน

            แต่ในความหม่นมืดที่สปีลเบิร์กสะท้อนออกมานั้น คงมิใช่เพียงเพื่อบอกว่า ความเลวร้ายบนโลกนี้ เราควรทำใจยอมรับเถิด เพราะมันเกิดมานานแล้ว แต่เพื่อแสดงความเชื่อของเขาว่า ในความจริงที่สุดแล้ว มนุษย์ทุกคนอยากอยู่อย่างสงบสุข มนุษย์ทุกคนล้วนไม่มีใครอยากทำผิดบาป ซึ่งจะสังเกตได้ว่าเขามักจะนำเสนอด้านลึก หรือความมีมิติของตัวเอกในหนังหลายเรื่องของเขาอยู่เสมอ  เช่น สภาพบ้านแตกในวัยเยาว์ของ Frank Abagnale ที่มีผลทำให้เขาเติบโตกลายเป็น “นักต้มตุ๋น ชื่อกระฉ่อนโลก” ในหนังเรื่อง Catch Me If You Can

            ใน “Munich” เป็นอีกครั้งที่สปีลเบิร์ก สะท้อนด้านมืดของโลก ไปพร้อม ๆ กับด้านลึกของมือสังหารรับจ้าง (ของรัฐบาล) ชื่อว่า “อาฟเนอร์” ตัวเอกของเรื่อง

“Munich” เริ่มต้นเรื่องด้วยเหตุการณ์จริงที่เกิดขึ้นในปี 1972 ปีที่การแข่งขันกีฬาโอลิมปิคจัดขึ้นที่เมืองมิวนิค ประเทศเยอรมันตะวันตก ในงานแข่งกีฬาแห่งมนุษยชาติครั้งนี้ เกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญชาวโลกครั้งใหญ่ เมื่อกลุ่มผู้ก่อการร้ายปาเลสไตน์จำนวน 11 คนบุกเข้าไปในหมู่บ้านนักกีฬา จับนักกีฬาอิสราเอลจำนวน 9 คนเป็นตัวประกัน ผู้สื่อข่าวหลายสำนักถ่ายทอดสดเหตุการณ์นี้ไปทั่วโลก และจบลงที่ตัวประกันทั้งหมด 9 ถูกสังหาร ปาเลสไตน์ประสบความสำเร็จในการประกาศศักดาความมีตัวตนต่อชาวโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่ออิสราเอล ขณะที่งานกีฬาก็ยังคงดำเนินต่อไป

“อิสราเอล” (ประเทศของชนชาติยิว เป็นคู่กรณีรบราฆ่าฟันนับพันปีจวบจบปัจจุบัน กับ “ปาเลสไตน์” ที่ประชากรส่วนใหญ่เป็นมุสลิม ในสงครามศาสนาแย่งชิงความเป็นเจ้าของดินแดนศักดิ์สิทธิ์ ที่เรียกว่า ดินแดนปาเลสไตน์ ที่ซึ่งศาสดาผู้ให้กำเนิดของ 2 ศาสนา คือ คริสต์ และ อิสลาม เป็นคนเดียวกัน) กลับแสดงท่าทีให้ชาวโลกรับรู้คือ การเงียบเฉย ไม่ตอบโต้ต่อเหตุการณ์สะเทือนขวัญที่เกิดขึ้นใน “มิวนิค” ครั้งนี้

            แต่ท่าทีแท้จริงของรัฐบาลอิสราเอลที่ชาวโลกไม่ได้รับรู้คือ ปฏิบัติการใต้ดิน เพื่อตามเก็บตามล่าสังหารผู้ก่อการร้ายชาวปาเลสไตน์ 11 คนที่ก่อเหตุครั้งนี้ โดยมอบหมายให้ อาฟเนอร์ (Eric Bana) อดีตผู้คุ้มกันนายกรัฐมนตรีอิสราเอล เป็นหัวหน้าทีมในปฏิบัติการครั้งนี้
 

อาฟเนอร์ ยอมทำงานที่เสี่ยงสูง แต่ได้รับค่าจ้างคุ้มค่ามหาศาลนี้ แม้ว่า... เขาต้องแลกเปลี่ยนกับการตกอยู่ในสถานะไร้ชื่อเสียงเรียงนาม ไร้ตัวตน แม้ว่า... เขาต้องทำตัวไม่ต่างจากพ่อเขาเองที่ทิ้งลูกเล็ก ๆ (อาฟเนอร์) ไว้กับแม่เพียงลำพัง 2 คน ด้วยเหตุผลเดียวคือ เพื่อความเป็นอยู่และอนาคตที่ดีขึ้นของครอบครัวอันเป็นที่รัก นั่นคือ ภรรยาของอาฟเนอร์ที่กำลังตั้งท้องลูกได้ 7 เดือน

ทีมงานของอาฟเนอร์ (ทั้งหมด 5 คน) เป็นเพียงส่วนหนึ่งของทีมใหญ่ซึ่งต่างกระจายปฏิบัติการอยู่ในส่วนอื่นของโลก ทีมของเขารับรับผิดชอบตามล่าสังหารเฉพาะประเทศต่าง ๆ ในแถบยุโรปที่ผู้ก่อการร้ายซึ่งเป็นเป้าหมายของภารกิจหลบแฝงตัวอยู่เท่านั้น
 

สองในกฎสำคัญของภารกิจนี้คือ ต้องไม่ใช่ปืนในการสังหาร การจุดชนวนระเบิดเท่านั้นที่สามารถทำได้ และผู้ที่เสียชีวิตในการสังหารต้องเป็นบุคคลที่อยู่ในบัญชีรายชื่อเท่านั้น 

เป็นที่น่าสังเกตว่า ในสงครามไม่ว่าจะเป็นสงครามที่ใช้อาวุธรบพุ่งกัน หรือสงครามในโลกของธุรกิจ มักจะมีช่องว่างสำหรับนักฉกฉวยผลประโยชน์และโอกาสหัวใส (แต่ไร้หัวใจ) หรือ “ตาอยู่” เสมอ ในสงครามการซื้อขายหุ้น มักจะมีนักปั่นหุ้น หรือ อินไซเดอร์ เป็นตาอยู่

ส่วน “ตาอยู่” ในสงครามที่ใช้อาวุธทำลายล้างก็หนีไม่พ้น พ่อค้าอาวุธสงคราม และตาอยู่อีกรูปแบบที่เห็นหนังเรื่องนี้ คือ นักค้า หรือ พ่อค้าแหล่งข้อมูล ซึ่ง หลุยส์ (Mathieu Amalric)คือ หนึ่งในนักค้าประเภทนี้ เขาขายรายชื่อ ข้อมูลความเคลื่อนไหว และแหล่งกบดานของผู้ก่อการร้ายมากมายหลายกลุ่มในโลก ให้กับลูกค้าหลาย ๆ  ประเทศ ที่ต้องการตัวหรือสังหารทิ้ง อาฟเนอร์ก็เป็นอีกหนึ่งลูกค้ารายสำคัญที่พร้อมจะจ่ายหนักให้หลุยส์ เพื่อบรรลุภารกิจเช่นกัน

          แน่นอนว่า งานนี้ไม่ง่ายนักสำหรับอาฟเนอร์ ความผิดพลาดเกิดขึ้นได้เสมอ แม้ในแผนที่เตรียมการมาอย่างรัดกุม บางครั้งในการทำงานสุ่มเสี่ยงกับกับทำลายเหยื่อผู้บริสุทธิ์ บางครั้งที่อาฟเนอร์เองก็เกือบเอาตัวเองไม่รอด บางครั้งที่เขาจำต้องละเมิดกฎเรื่องอาวุธสังหาร

           ดูเหมือนว่ายิ่งทำงานนานวันขึ้น สถานการณ์บางอย่างที่ยากควบคุม นำพาให้อาฟเนอร์ละเมิดกฎมากขึ้นทุกที เพื่อนร่วมงานห่างหายไปจากชีวิตเขาทีละคนสองคน ฝันร้ายในอดีต (ที่ถือเป็นจุดสำคัญของเรื่อง) คอยหลอกหลอน เพิ่มความหวาดกลัว หวาดระแวงในใจอาฟเนอร์มากขึ้นทุกวัน เรื่องเล่าขำขันเกี่ยวกับสายลับเคจีบี ที่มีพฤติกรรมการนอนในตู้เสื้อผ้า ดูจะไม่ใช่เรื่องไกลตัวอาฟเนอร์อีกแล้ว

          

ยิ่งใกล้ถึงช่วงท้ายของภารกิจ “บ้าน” (หรือครอบครัว) คือ หลักแหล่งสุดท้ายแห่งเดียวที่อาฟเนอร์อยากกลับไปถึงเป็นที่แรก ที่เดียว และถึงให้เร็วที่สุด มันไม่สำคัญแล้วว่าจะเป็นอิสราเอล ปาเลสไตน์ หรือที่ไหนในโลก แต่... อาฟเนอร์อาจไม่รู้ตัวว่าเลยว่า วิญญาณสัตว์ร้ายอันหยาบกร้านนั้น ได้แอบซ่อนลึกอยู่ในจิตใจเขามานาน ก่อนภารกิจครั้งนี้เกินถอนรากเสียแล้ว และ... อาจไม่ใช่อาฟเนอร์เพียงคนเดียวที่เป็นเช่นนี้

           มีฉากขำขันเล็ก ๆ แต่ชวนคิด เมื่อทีมของอาฟเนอร์ ที่เป็นหน่วยปฏิบัติการล่าสังหารใต้ดินของรัฐบาลอิสราเอล เผอิญต้องมาพักอาศัยอยู่ร่วมกันกับ กลุ่มคนที่ทำงานในลักษณะเดียวกันกับทีมของอาฟเนอร์ แต่เป็นคนของรัฐบาลปาเลสไตน์ และกลุ่มปาเลสไตน์กลุ่มนี้ก็ติดต่อซื้อข้อมูล รวมถึงได้รับการจัดหาที่พักให้จาก หลุยส์  ซึ่งก็เป็นแหล่งข้อมูลเดียวกับที่อาฟเนอร์ซื้อข้อมูลมานั่นเอง แม้เราไม่อาจรู้ว่าสัจจะในหมู่โจรจะมีจริงหรือไม่  แต่ฉากเล็ก ๆ ที่กล่าวมา กลับแสดงให้เห็นว่า จรรยาบรรณในวิชาชีพของมือสังหารยังมีให้เห็นและเป็นอยู่

และในฉากที่คนของแต่ละฝ่ายต่างแย่งกันหมุนคลื่นสถานีวิทยุ เพื่อฟังเพลงโปรดของตน ก็ชวนให้ตั้งคำถามว่า จริงหรือ? ที่ว่ากันว่า “ชนใดไม่มีดนตรีกาล ในสันดานเป็นคนชอบกลนัก” หรือนี่เป็นการเน้นย้ำความเชื่อของสปีลเบิร์กที่ว่า “ไม่มีมนุษย์คนไหนอยากทำบาป ไม่มีใครอยากเป็นคนเลว”

       

            ถ้าจะถามฉันว่าดูหนัง Munich จบแล้ว จะทำให้รู้สึกมีความหวังต่อสันติภาพในโลกนี้มากขึ้นไหม... พอจะเห็นแสงแห่งความสงบสุขส่องรำไรหรือเปล่า... มีโอกาสมากขึ้นไหมที่มนุษย์ในโลกนี้จะหยุด หรือ รบราฆ่าฟันกันเองน้อยลง...

คำตอบที่ได้หลังจากมองซ้าย แลขวา แล้วนับจำนวนคนดูในโรงหนังในวันที่ไปดูหนังเรื่องนี้ได้จำนวน 5 คน คือ การส่ายหน้าเล็กน้อยของฉัน แล้วยิ้มแบบฝืน ๆ ด้วยความขมขื่นใจ ได้แต่หวังว่า เช้ารุ่งขึ้น คงมีเรี่ยวแรงพอที่จะตามติดข่าวสาร สถานการณ์ความไม่ (มีทีท่าว่าจะ) สงบ ณ ปลายด้ามขวานต่อไป