ภาพหญิงชราหลังงุ้มงอที่กำลังสาละวนอยู่กับการทอดขนมทำให้ฉันหยุดชะงัก  เนิ่นนานแล้วที่ฉันไม่ได้เห็นขนมชนิดนี้  ด้วยลักษณะขอบนอกที่กรอบบางและตรงกลางฟูฟ่องขึ้นมาประหนึ่งคล้ายฝักของดอกบัวนั่นเอง    ที่ทำให้ขนมชนิดได้รับการขนามนามว่า“ ขนมฝักบัว ” ขนมโบราณที่ฉันคุ้นเคยมาแต่เยาว์วัย  เห็นขนมนี้ทีไร อดไม่ได้ ที่จะนึกถึง  “ ยาย ของฉัน

                     ยายผู้ขายละมือจากการทอดขนม       พลางไถ่ถามว่าฉันจะรับขนมกี่ชิ้น       ความทรงจำบางอย่างที่พลุ่งพรูเข้ามาในหัวใจทำให้ฉันไม่ลังเลตอบไปว่า“ เหมาหมดเลยค่ะ คุณยาย ”   บนใบหน้าเหี่ยวย่นที่ผ่านกาลเวลาและประสบการณ์แห่งชีวิตปรากฏรอยแย้มยิ้มอย่างปิติ     มือเหี่ยวย่นค่อยค่อยบรรจงหยิบขนมฝักบัวลงภาชนะรองรับก่อนจะหยิบยื่นให้แก่ฉัน
     ฉันถือถุงขนมทอดใบโต พลางนึกขำตัวเอง  แล้วนี่ฉันจะกินขนมเข้าไปหมดได้อย่างไรกันนี่ กว่า 20 ชิ้นเชียวนะ   เห็นทีวันนี้ยามรักษาการณ์ของหมู่บ้านคงได้ลาภปากเป็นขนมฝักบัวแน่ ฉันหยิบขนมทอดชิ้นหนึ่งขึ้นมาพิจารณา   ก่อนที่จะบิชิ้นขนมเข้าปาก
                    

                      ในวัยเยาว์   ทุกเช้าวันเสาร์ – อาทิตย์หรือช่วงปิดเทอม    เป็นวันที่แสนสนุกสนานอย่างแท้จริง   เพราะทุกทุกเช้ายายจะตระเตรียมทำขนมแสนอร่อยไว้ให้พวกเรา... หลานหลานที่อยู่ในวัยกำลังกินกำลังนอน    หนึ่งในขนมพื้นบ้านของยายที่แสนอร่อยเป็นนักหนานั้นก็คือขนมฝักบัว
       การเตรียมทำขนมฝักบัว  ยายจะแช่ข้าวเจ้าไว้หนึ่งคืน  เช้าวันต่อมายายจะนำข้าวที่แช่แล้วมาโม่  ช่วงเวลานั้ฉันมักคอยป้วนเปี้ยนอยู่กับยายเพื่อขอมีส่วนร่วมโม่แป้งหากเพราะยังเยาว์วัย  ไม่มีแรงพอที่จะหมุนเครื่องโม่ ฉันจึงอาสาตักข้าวหยอดในเครื่องโม่  หลายต่อหลายครั้งที่ฉันกะพลาดหยอดข้าวไม่ลงหลุม ข้าวสารหล่นเกลื่อนไปทั่ว    แต่ยายมิเคยก่นว่า  เพียงแต่สอนให้ฉันรู้จักกะระยะให้ถูกต้องก่อนจะหยอดข้าวสารลงโม่
      หลังจากที่ยายลงมือผสมแป้งขนมฝักบัวเรียบร้อยแล้ว  ฉันจะไปเรียกรถสามล้อมาให้ยาย  เพราะยายจะต้องเดินทางไปทอดขนมยังบริเวณหน้าวัดซึ่งห่างจากบ้านประมาณสองกิโลกว่า บางครั้งฉันจะติดรถไปขายขนมฝักบัวกับยายด้วย แต่โดยมากแล้วฉันเป็นฝ่ายไปรับยายกลับบ้าน เพราะฉันเบื่อที่จะต้องนั่งอยู่หน้าเตาทอดขนมฝักบัวเป็นเวลานานนาน  ฉันจึงไปเล่นสนุกกับเพื่อนในวัยเดียวกัน  ครั้นเหนื่อยและหิว ก็กลับมาขอขนมฝักบัวจากยายไปกินและฝากเพื่อน

                  ขนมฝักบัวของยายนั้นอร่อยและหอมหวาน     จึงไม่ใช่เรื่องแปลกเลยที่ยายจะขายขนมหมดทุกวัน   ขากลับยายมักชวนฉันเดินกลับบ้าน   โดยบอกว่าจะแวะซื้อดอกบัวข้างทางไปบูชาพระ     ยายจะซื้อดอกบัวหลวงกำโตเกือบทุกวัน  ยิ่งวันในเป็นวันโกนยายจะซื้อดอกบัวมากกว่าที่เคยซื้อในวันปกติ เพราะนอกจากแบ่งไว้บูชาพระที่หิ้งพระในบ้านแล้ว วันรุ่งขึ้นซึ่งเป็นวันพระ ยายจะเก็บงำดอกบัวเหล่านั้นไว้ไปบูชาพระที่วัดด้วย  
      ฉันมักถามยายว่า       ทำไมยายไม่ซื้อดอกไม้ชนิดอื่นไปบูชาพระบ้าง เพราะสำหรับเด็กวัยสิบขวบอย่างฉัน     ดอกบัวไม่เห็นจะสวยตรงไหนไหน         หอมก็ไม่หอม     แถมก้านดอกยังมีหนามตะปุ่มตะป่ำชวนระคายมือเวลาจับถือ   ยายยิ้มละไมพลางเคี้ยวหมากในปากก่อนที่จะบอกกับฉันว่า    ในทางพุทธศาสนา ดอกบัวถือว่าเป็นไม้มงคล  เป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์ผุดผ่องและคุณงามความดี      แม้จะเกิดจากโคลนตมอันสกปรก และตกตะกอนใต้น้ำ       ก็พยายามเติบโตจนสามารถโผล่ดอกและใบให้พ้นผิวน้ำ จนกลายเป็นดอกไม้ที่ใช้เป็นพุทธบูชา   คนเราก็เช่นกัน  ไม่ว่าจะเกิดมายากจนหรือต่ำต้อยเพียงไร ก็มีโอกาสดีได้ทุกคน ถ้าผู้นั้นมีความตั้งมั่นและความพยายาม        ยามนั้นฉันได้แต่รับคำ  เพราะยังเยาว์วัยเกินกว่าจะทำความเข้าใจคำสอนของยายได้

                   แดดยามสายทอแสงแรงกล้าขึ้นทุกขณะ   ดอกบัวหลากสีหลายพันธุ์ชูช่อขึ้นเหนือผิวน้ำ อวดกลีบสีอ่อนหวานละมุน  ตรงโน้นสีขาวสะอาดตา  ตรงนี้สีม่วงคราม  ไกลออกนั้นเล่าเป็นสีเหลืองละมุน  ฉันนั่งมองบัวหลากสีตามลำพัง  ในมือยังถือถุงขนมฝักบัวที่เริ่มเย็นชืดทุกทีทุกที     คลองจักษุของฉันเริ่มพร่าพราย     บัวหลากพันธุ์ที่กำลังแย้มกลีบบานทำให้ฉันคิดถึงยายและขนมฝักบัวของยายเหลือเกิน   
      กว่าฉันจะทำความเข้าใจในคำสอนของยายได้ ก็ผ่านเลยกาลเวลามาเนิ่นนาน     ยามผกผันกับกระแสคลื่นลมที่แปรปรวนและโหมพัดกระหน่ำจนล้มลุกคลุกคลาน เจ็บปวดและสิ้นหวังกับเรื่องราวหลายหลากที่ผ่านเข้ามาใชีวิต  ไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่จะทำความเข้าใจกับสิ่งเหล่านั้น   ไม่ง่ายเลยสักนิดกว่าจะรู้จักตนเองได้อย่างถ่องแท้และถี่ถ้วน จวบถึงวันนี้....เมื่อผ่านกาลเวลาอันหนักหน่วง ฉันจึงเข้าใจในคำสอนของยาย       เฉกเดียวกับดอกบัวที่เกิดจากโคลนตม   หากสามารถโผล่ขึ้นสู่ผิวน้ำ  ไม่ยอมจมปลักอยู่ใต้น้ำแล้วไซร้    สักวันบัวดอกนั้นจักเป็นไม้ดอกสำหรับพุทธบูชาได้   คนเราใยมิเป็นเช่นนั้น   หากมีความตั้งมั่นและพยายามย่อมมีโอกาส   เหมือนหนึ่งดอกบัวที่ที่เกิดจากโคลนตมนั่นเอง

จาก "ดอกไม้ วันวาร และความทรงจำ "

รอมแพง  อริยมาศ : เรื่อง

ชัยวุฒิ  ประเสริฐศรี  : ภาพ

จัดพิมพ์โดยแพรวสำนักพิมพ์

2549