ก่อนที่เรื่องจะลุกลามไปใหญ่โตเหมือนพระวิหาร เรื่องปราสาทตาเมือนนี้อยากจะให้ท่านทั้งหลายได้สดับรับรู้ข้อมูลพื้นฐานกันก่อนว่ามีความเป็นมาอย่างไร  จุลสารความมั่นคงศึกษา ฉบับที่ 38 ของอาจารย์ สุรชาติ บำรุงสุข ได้สรุปเรื่องปัญหาพรมแดนไทยกัมพูชาเอาไว้พอสังเขปแต่ก็ได้ความเรื่องปราสาทตาเมือนว่าดังนี้

กลุ่มปราสาทตาเมือน เป็นปราสาทหินจำนวน 3 หลัง ตั้งอยู่บนแนวภูเขาบรรทัดบริเวณ บ้านหนองคันนาสามัคคี หมู่ 18 ตำบลตาเมียง กิ่งอำเภอพนมดงรัก จังหวัด สุรินทร์ กลุ่มปราสาทตาเมือนประกอบไปด้วย ปราสาทตาเมือนธมซึ่งเก่าแก่และมีขนาดใหญ่ที่สุด ปราสาทตาเมือนโต๊ดและปราสาทตาเมือน

ช่วงปี 2544 ชาวกัมพูชาอ้างว่าปราสาทตาเมือนเป็นของกัมพูชาและได้ยื่นข้อเรียกร้องอ้างสิทธิเหนือปราสาททั้งสองแห่ง แต่ฝ่ายไทยได้เสนอว่าขอจัดชุดสำรวจร่วมทำการเดินสำรวจเพื่อตรวจสอบแนวสันปันน้ำในภูมิประเทศบริเวณปราสาท เพื่อพิสูจน์ทราบตำแหน่งปราสาททั้ง 3 หลัง โดยยึดถือตามแนวสันปันน้ำต่อเนื่องในภูมิประเทศเป็นเส้นเขตแดน แต่ฝ่ายกำพูชาได้ชี้แจงว่าได้ตรวจสอบปราสาททั้ง 2 หลัง (ตาเมือนธม และตาเมือนโต๊ด) แล้วประกอบกับหลักฐานบันทึกว่าจากการปักปันเขตแดน หมายเลขที่ 23 ระหว่างไทยและฝรั่งเศส ปี ค.ศ. 1908 แสดงสัญลักษณ์ว่าปราสาททั้งสองอยู่ในเขตกัมพูชา

 ขณะที่แผนที่ชุด L 7017 มาตราส่วน 1:50000 ปี 2527 ที่ฝ่ายไทยยึดถือ และ แผนที่ชุด L7016 มาตราส่วน 1:50000 ปี 2514 ที่ผ่านกัมพูชายึดถือ ปรากฏเส้นเขตแดนตรงกันคือ ตัวปราสาทตาเมือนธมอยู่ในเขตกัมพูชา ส่วนอีก 2 องค์ คือ ปราสาทตาเมือนและตาเมือนโต๊ด อยู่ในเขตไทย ปัจจุบันยังไม่สามารถหาข้อยุติได้

อย่าเพิ่งเรียกร้องอะไรเกินเลยไปจากข้อเท็จจริงกันนะครับ เดี๋ยวจะยุ่ง

สุภลักษณ์ กาญจนขุนดี