หากใครนำภาพนี้มาให้ดู แล้วถามว่า “ปราสาทหิน” นี้ตั้งอยู่ที่ไหน ?
ผมคงตอบอย่างไม่รีรอว่า “ปราสาทหินแบบขอม” ก็ต้องตั้งอยู่ในภาคอีสาน จังหวัดไหนสักแห่งเป็นแน่ !

และเชื่อว่า อีกหลายๆ คน ก็คงคิดเช่นผม...! ! !

   วิถีของ โอเคเนชั่น สัญจรฯ เมื่อออกต่างจังหวัดไปทำกิจกรรมอาสาเพื่อสาธารณะแล้ว ก็จะปิดท้ายด้วยการแวะเที่ยวในสถานที่ต่างๆ...เป็นการมอบน้ำใจสู่สังคม และให้รางวัลกับตัวเองไปพร้อมๆ กัน...
วันแรกร่วมกิจกรรม “รักษ์ป่าชายเลน” ด้วยอาการ “หอบเลอะเหนื่อย” ไปทั่วกัน วันที่สองก็ออกเที่ยวรายทาง พักผ่อน หาความรู้ ก่อนกลับกรุงเทพฯ ทั้งนี้ เพื่อช่วยประชาสัมพันธ์การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ให้ จ.เพชรบุรี ตามจุดประสงค์ของโครงการฯ ตามที่ครูเจี๊ยบได้เขียนไว้...

และเมื่อมี อ.วรณัย (Bg ศุภศรุต) รวมพลคนโอเคฯ ไปด้วย โปรแกรมที่พลาดไม่ได้ก็คือ การนำคณะไปชม “ปราสาทหิน”

ผมจึงได้รับคำตอบว่า ภาพปราสาทหินที่เห็นในภาพนี้คือ “ปราสาทหินวัดกำแพงแลง” สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ ซึ่งตั้งอยู่ใน จ.เพชรบุรี ใกล้ๆกรุงเทพฯ ของเรานี่เอง...

   จุดขายการท่องเที่ยวทางด้านศิลปวัฒนธรรมของ จ.เพชรบุรี ที่คนภายนอกรับรู้คือ มีความโดดเด่นเรื่องลายปูนปั้น ประดับตกแต่งศาสนสถาน ที่อ่อนช้อย งดงาม เลิศล้ำในฝีมือของ “สกุลช่างเพชรบุรี”
ในส่วนของศิลปะแบบขอมโบราณ จึงถูกถ่ายทอดผ่านสื่อท่องเที่ยวน้อยมาก จนแทบจะไม่ผ่านตา และไม่ใคร่รู้จัก ปราสาทหินวัดกำแพงแลง ที่ตำบลท่าราบ อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี

หากใครสนใจเรื่องปราสาทหินเหมือนกับผม คงสงสัยว่า “อารยะธรรมขอม” ได้แผ่ขยายจากดินแดนที่ราบสูง มาสู่ ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาได้อย่างไร ?

วัดกำแพงแลง : จากเทวสถานของพราหมณ์ สู่ ศาสนสถานแห่งพุทธ

   วัดกำแพงแลง เดิมเป็นเทวสถานที่สร้างอุทิศในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู สร้างขึ้นในราว พ.ศ. ๑๗๐๐-๑๗๕๐ ในสมัยของพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ กษัตริย์ขอม
กำแพงชั้นนอกสร้างด้วยแลง (ศิลาแลง) ยกขึ้นวางซ้อนๆ กัน มีประตูซุ้มอยู่ทางด้านหน้า ศิลปะแบบบายน ภายในปราสาท เดิมเคยมีปรางค์ ๕ องค์ หันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีปรางค์ประธานอยู่ตรงกลาง และมีปรางค์ทิศอยู่ ๔ มุม ปัจจุบันเหลืออยู่เพียง ๓ องค์ ประดับด้วยลวดลายในแบบศาสนาพราหมณ์ เช่นกนก เทวรูป สิงห์ และครุฑ เป็นต้น

ในปรางค์แต่ละองค์ เป็นเทวลัยที่ประดิษฐานเทวรูปเคารพ คือ พระอิศวร พระพรหม พระณารายณ์ พระลักษมี และพระขันธกุมาร

   เทวสถานแห่งนี้สร้างขึ้นก่อนที่พระพุทธศาสนา ยังไม่เผยแผ่มาถึงเพชรบุรี พวกพราหมณ์ยังมีอำนาจประกาศลัทธิไสยศาสตร์อยู่มาแต่โบราณ ในสมัยขอมมีอำนาจแผ่ขยายมาสู่ดินแดนแถบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา เมื่อพวกขอมไปตั้งภูมิลำเนาอยู่ตามเมืองที่อุดมสมบูรณ์ที่ใด ก็จะเกณฑ์ผู้คนสร้างเทวสถานตามแบบอย่างขอม

   เมื่อพระพุทธศาสนาได้แผ่ขยายเข้ามาจนรุ่งเรืองในดินแดนแถบนี้ ลัทธิพราหมณ์ไสยศาสตร์เสื่อมถอย กำแพงแลงจึงกลายเป็นวัดในพระพุทธศาสนา และภายหลังได้กลายเป็นวัดร้าง

ต่อมาในสมัยอยุธยา เมื่อได้เปลี่ยนให้เป็นพุทธสถานแล้ว จึงได้มีการก่อสร้างอาคารศาสนสถานอื่นๆ ด้วยอิฐ แต่ยังคงลักษณะของกำแพงศิลาแลงไว้แบบเดิม จึงได้ชื่อว่า วัดกำแพงแลง

   ปรางค์วัดกำแพงแลง จัดอยู่ในโบราณสถานสมัยลพบุรี ที่สร้างด้วยศิลาแลง ซึ่งเป็นวิธีการของพวกพราหมณ์ ที่กวาดหาแร่ชนิดหนึ่งมาผสมกับดินจนกลายเป็นหิน (ศิลาแลง) แล้วตัดแลงออกมาเป็นก้อนๆ ตามที่ต้องการ
เดิมในบริเวณกำแพงมีสระใหญ่อยู่หนึ่งสระ จะถือเป็นสระบาราย สำหรับใช้น้ำก็ไม่จำเป็น เพราะว่าแหล่งน้ำที่ใกล้ๆ ก็มีอยู่มาก สันนิษฐานว่าคงจะเป็นสระที่ขุดขึ้นเพื่อทำแลง ไปสร้างปราสาทนั่นเอง

ประกาศ
พื้นที่บริเวณนี้ อดีตเคยเป็นสระน้ำ
ตามที่กรมศิลปากร ได้งบประมาณปี พ.ศ. ๒๕๔๔ ดำเนินการบูรณะขุดแต่งโบราณสถาน ในวัดกำแพงแลง และขุดตรวจหาหลักฐานทางโบราณคดี ของสระน้ำในวัดว่าเป็นองค์ประกอบกับองค์ปรางค์หรือไม่นั้น ผลปรากฏว่าจากการขุดตรวจสอบแล้ว ไม่พบหลักฐานใดๆ ที่เป็นส่วนประกอบกับองค์ปรางค์ จึงมิมติจากคณะกรรมการวิชาการฯ ให้ทำการถมสระน้ำ เพื่อป้องกันการล้มพังทลายของส่วนกำแพงแลง
สำนักงานศิลปากร

สองภาพนี้สะกิจฝากถึงทางวัด กรมศิลปากร และ ททท.

   ถึงแม้ว่าปรางค์ปราสาทที่วัดกำแพงแลงในปัจจุบัน จะไม่ได้รับการบูรณะจนสวยงามสมบูรณ์ เหมือนกับปราสาทหินศิลาแลงในที่อื่นๆ แต่ก็มีความโดดเด่น และทรงคุณค่ายิ่งในการศึกษา อารยะธรรมเขมร ที่แผ่ขยายมาสู่ลุ่มน้ำภาคกลางได้อย่างไร ไม่ควรยิ่งที่จะเสริมสิ่งแปลกปลอมเข้าไปในปราสาท อย่างฝ้าเพดาน ป้ายแนะนำสถานที่ ควรติดตั้งอยู่ในที่คนมองเห็น ไม่ควรเก็บไปพิงอยู่ที่กำแพงหลังวัด และ...

อย่าลืมพระราชดำรัสฯ ตอนหนึ่งที่ว่า... “ อิฐเก่าๆ แผ่นเดียวก็มีค่า ควรจะช่วยกันรักษาไว้ ”