อคฺคิ อาโป อิตฺถี มุฬฺโห   สปฺโป ราชกุลานิ จ
อปยนฺเตน คนฺตพฺพา  อจฺเจลกปาณหารกา.

ไฟ น้ำ หญิง คนโง่เขลา งูพิษ ราชสกุล ทั้งหมดนี้ หากหลีกเลี่ยงได้ ก็ควรหลีกเลี่ยง เพราะ อาจคร่าชีวิตได้ชั่วพริบตาเดียว

หกสิ่งระวังไว้ ปราชญ์เตือน
น้ำไฟหญิงอย่าเยือน   ชิดใกล้
งูพิษคนเขลาเหมือน   เพชฌฆาต
หลีกราชสกุลหลีกให้   กอบกู้ ชีวี

ไฟ  แม้จะกองเล็ก ๆ ก็ไม่ควรประมาทว่า จะไม่เป็นอันตราย เพราะ อาจติดลามไปได้อย่างรวดเร็ว จนกลายเป็นกองเพลิงใหญ่ เผาทุกอย่างให้วอดวายได้
น้ำ  แม้จะมีกระแสนิ่ง ไม่ไหลเชี่ยว ก็อย่าได้ประมาทว่า ไม่มีอันตราย เมื่อพลัดตกลงไปแล้ว อาจตระกายขึ้นฝั่งไม่ได้ จมน้ำตายไปในที่สุด
หญิง  แม้จะไปไหนมาไหนตามลำพัง ก็อย่าคิดว่า ยังไม่มีเจ้าของ เมื่อเผลอเข้าไปเกี้ยวพาราสี อาจจะถูกเจ้าของเขาทำร้ายร่างกายได้
คนโง่  ไม่มีปัญญาพิจารณาว่า อะไรควรไม่ควร อาจจะพาทำกิจที่ไม่ควร จนถูกเจ้าหน้าที่บ้านเมือง จับปรับหรือกักขังได้
งูพิษ  แม้จะตัวเล็ก ๆ อย่าประมาทว่า จะไม่เป็นอันตราย เพราะ ขื้นชื่อว่า งูพิษ จะตัวเล็กตัวใหญ่ ก็ย่อมมีพิษเหมือนกัน เมื่อถูกกัด อาจสิ้นชีวิตได้
ราชกุมาร  แม้จะทรงพระเยาว์ ก็อย่าได้ดูหมิ่น เมื่อขึ้นครองราชย์อาจปองร้าย ทำให้พินาศได้ชั่วพริบตา

ทุฏฺฐภริยสํวาโส   ปทุฏฺฐจิตฺตทาสโก
สสปฺเป จ ฆเร วาโส   มจูจุ เอว น สํสโย.

อยู่ร่วมกับภรรยาชั่ว มีคนรับใช้เป็นคนเจ้าโทสะ อยู่ในเรือนที่มีงูพิษ ความตายต้องมาถึงแน่ โดยไม่ต้องสงสัย

สมหวังวาสข้าชาติ   ชายา
โทสจิตลวงทาสา   สบใช้
เนานิวศน์สรพิษ   นะพ่อ
สามสิ่งห้ำหั่นให้    ชีพมล้างฤๅแคลน.

ภรรยานอกใจ  คนรับใช้ขี้โมโห และ งูพิษในเรือน ทั้งสามอย่างนี้ มีอันตรายใหญ่หลวง สามารถก่อภัยพิบัติ ให้ได้ทุกเวลา
ภรรยาที่นอกใจเป็นอื่น เมื่อรู้ควรรีบตกลงหย่าร้าง อย่ารออยู่นาน อย่าให้แก้ตัว อย่าให้โอกาส เมื่อใจเป็นอื่นแล้ว มีแต่จะเผาผลาญสมบัติ หรือ คิดคดทรยศ ร่วมกับชายชู้ วางแผนฆ่าสามีได้
คนรับใช้เจ้าโทสะ ขี้โมโห โกรธง่าย ควรรีบหาอุบายให้ออกไปโดยเร็ว อย่าไว้วางใจ อย่าดุด่า อย่าทำให้เคียดแค้น เพราะ อาจโกรธแล้วทำลายชีวิตและทรัพย์สินให้ย่อยยับได้
ในเรือนที่มีงูพิษ ไม่ควรอยู่ข้ามวัน เพราะ อาจถูกกัดเสียชีวิตได้

ทั้งสามอย่างนี้ บัณฑิตท่านเตือนว่า อย่าประมาทไว้วางใจ เพราะ เป็นการอยู่ใกล้ความตาย สักวันต้องนำความตายมาให้แน่

มูฬฺหสิสฺโสปเทเสน   กุนารีภรเนน จ
อสตา สมฺปโยเคน    ปณฺฑิโตปฺปวสีทติ.

แม้เป็นบัณฑิตก็เสื่อมเสียได้ เพราะ มัวแต่สั่งสอนศิษย์โง่เขลา เพราะ เลี้ยงดูภรรยาชั่ว และ เพราะการอยู่ร่วมกับคนเลว

สอนศิษย์หลงเลศให้   ศึกษา
คบชู้ภรรยาลา-   มกเลี้ยง
เสพพาลพวกมิจฉา     ชาติชั่ว
ปราชญ์กอบสามสิ่งเถี้ยง   จ่อมแม้ทางจม ฯ

ขึ้นชื่อว่าอ้อย แม้จะถูกเครื่องหีบบดขยี้ ก็ไม่ทิ้งรสหวาน
ขึ้นชื่อว่าเกลือ แม้จะถูกเผาถูกต้ม ก็ไม่ทิ้งความเค็ม
ขึ้นชื่อว่าบัณฑิต แม้จะถูกขู่เข็ญ ถูกปองร้าย ถูกเบียดเบียน ก็ไม่ทิ้งธรรม

แม้จะได้รับการยอมรับนับถือว่าเป็น บัณฑิต หากมัวแต่สั่งสอนลูกศิษย์โง่เขลา เบาปัญญา สอนไม่รู้จักจำ สอนแล้วสอนอีก ศิษย์โง่นั้น ก็ยังโง่อยู่อย่างเดิม สอนเท่าไร ก็ไม่ทำให้ฉลาดขึ้นได้ ก็จะทำให้ผู้คนหมดศรัทธาได้ ถูกตำหนิได้ว่า ไม่เก่งจริง ไม่ฉลาดจริง เพียงสอนศิษย์ให้ฉลาดก็ทำไม่ได้ หรือ เลี้ยงดูภรรยาชั่ว คบชู้สู่ชาย ทำเรื่องเสียหายให้ชาวโลกนินทาว่า ไม่เหมาะสมเป็นบัณฑิต เป็นสามีของหญิงชั่วคนหนึ่งเท่านั้น หรือ อยู่ร่วมกับคนเลว ร่วมกิน ร่วมกิจ ร่วมนอน ไปไหนมาไหนด้วยกัน อาจถูกคนเขารังเกียจได้ว่า เป็นเหมือนกันกับคนเลวเหล่านี้ จะได้ชื่อว่าเป็นบัณฑิตอย่างไรกัน เมื่อเป็นเช่นนี้ ย่อมถึงความเสื่อมได้

*******