ปกิณฺณกกณฺฑ

หมวดเบ็ดเตล็ด

*********

อิตฺถีมิสฺเส กุโต สีลํ มํสภกฺเข กุโต ทยา

สุราปาเน กุโต สจฺจํ มหาโลเภ กุโต หิรี

มหาตนฺเท กุโต สิปฺปํ มหาโกเธ กุโต ธนํ

ผู้อยู่คลุกคลีกับหญิง จะมีศีลแต่ไหน นักกินเนื้อสัตว์ จะมีความเอ็นดูแต่ไหน นักเลงสุรา จะมีสัจจะแต่ไหน คนมักโลภ จะมียางอายแต่ไหน คนเกียจคร้าน จะมีศิลปะแต่ไหน คนขี้โกรธ จะมีทรัพย์แต่ไหน

มักเมาหมดสัจถ้อย เจรจา

แรงโลภละอายหา ห่อนได้

มักเนื้อหน่ายกรุณา เป็นเที่ยง

บรรพชิตหญิงอยู่ใกล้ แกล่สิ้นศีลห่าง ฯ

ผู้มีคุณธรรม เป็นแบบอย่างให้สังคม ยามอยู่ใกล้กับหญิง ย่อมเผลอไผล ทำตามความต้องการของหญิงได้ง่าย ทนต่อคำออดอ้อนไม่ได้ เพราะ มารยาหญิงมีห้าร้อยเล่มเกวียน แม้สิ่งที่หญิงให้ทำนั้น จะละเมิดต่อศีลธรรมก็ตาม

ผู้ชอบความรุนแรง ชอบล่าสัตว์ จิตใจจึงขาดความเมตตาอ่อนโยน

นักเลงสุรา ขาดสติสัมปชัญญะ วาจา ย่อมไม่น่าเชื่อถือ

คนโลภมาก เห็นแก่ตัว เอาแต่ได้ ย่อมไม่ละอายในที่ทุกสถาน

คนเกียจคร้าน ไม่หมั่นศึกษา หาแต่ความสบาย จะมีความรู้ได้อย่างไร

คนขี้โมโหง่าย ย่อมทำลายทรัพย์ที่มีอยู่ ให้ย่อยยับจนหมดสิ้น

*********

สุราโยโค วิกาโล จ สมชฺชจรณาลสํ

ขิฑฺฑาธุตฺโต ปาปมิตฺโต โภคนาสมุขา อิเม

คนติดสุรา คนชอบเที่ยวกลางคืน คนชอบดูมหรสพ คนเกียจคร้าน คนชอบเล่นการพนัน คนชอบคบคนชั่วเป็นมิตร ล้วนเป็นเหตุเสื่อมทรัพย์ทั้งสิ้น

ชอบพนันติดสุรา มหรสพ

เที่ยวกลางคืนเจนจบ เกียจคร้าน

มิตรชั่วเป็นพาลครบ รายรอบ

เหตุหกอย่างให้บ้าน เสื่อมสิ้นทรัพย์สิน ฯ

คนจะเสื่อมทรัพย์ เพราะ หลงติดอบายมุขบ้าง เพราะ เกียจคร้านบ้าง มีแต่ใช้จ่ายแต่ไม่ขวนขวายบ้าง เพราะ ใจใหญ่เกินตัว ทุ่มเทให้สิ้นเปลืองโดยใช่เหตุบ้าง บัณฑิตท่านเป็นห่วง จึงตักเตือนกุลบุตร กุลธิดาทั้งหลายไว้ว่า

คนติดสุรา ย่อมใช้จ่ายเงินทอง โดยมิทันไตร่ตรอง เมาแล้วใจเติบ

คนชอบเที่ยวกลางคืน ย่อมทุ่มเทเงินทอง เพื่อหาความสุขสนุกสนาน

คนชอบดูมหรสพ ยอมจ่ายเงินค่าดูบ้าง ให้รางวัลแก่นักแสดงที่ถูกใจบ้าง

คนเกียจคร้านการทำงาน ชอบกินอยู่อย่างดี แต่ไม่ชอบหาทรัพย์ไว้

คนชอบเล่นการพนัน มือเติบ พอมือขึ้นหน่อย ทุ่มเทเล่นจนหมดตัว

คนคบมิตรชั่ว ชักชวนกันไปในทางเสื่อมเสีย หรือ หยิบยืมเงินแล้วไม่ใช้คืน

*********

ทิวา นนฺทิกฺขา วตฺตพฺพา รตฺโต นาวจเนน จ

สญฺจเรยฺย ภยา ภิโต วเน วนจรี ยถา

เวลากลางวัน ไม่ทันได้ดูให้รอบคอบ ไม่ควรนินทาใคร และ เวลากลางคืน ไม่ทันได้ไต่สวนทวนถามให้ดีเสียก่อน ก็ไม่ควรพูดถึงใคร ต้องระมัดระวัง ดุจพรานผู้หวาดระแวงภัย ตระเวณไปในป่า ฉะนั้น

กลางวันอย่าได้ตั้ง นินทา

กลางคืนไต่ถามหา ก่อนเอื้อน

ยังไม่เห็นใครมา ติฉิน ได้ฤๅ

ดุจพรานป่าขาดเพื่อน ล่าเนื้อกลางไพรฯ

ก่อนจะทำกิจใด ก่อนจะพูดคำใดออกมา ควรไตร่ตรองพินิจพิจารณาให้ดีก่อนว่า อยู่ในสิ่งแวดล้อมอย่างไร เพื่อไม่ให้มีปัญหาตามมาภายหลัง

กลางวัน ไม่ทันหันดูให้รอบคอบ อย่าได้ตำหนิ ติฉิน นินทาใคร เพราะ อาจมีใครผ่านไปผ่านมา ก็มองไม่เห็น ยิ่งเป็นความลับ ยิ่งต้องระวังให้มากขึ้น

กลางคืนมืดมิด จะพูดอะไรกับใคร จะพูดถึงใคร ให้คอยระมัดระวัง เพราะ ใครผ่านไปผ่านมา ก็มองไม่เห็น ยิ่งเป็นความลับ ยิ่งต้องระวังให้มากขึ้น

สรุปแล้ว ไม่ว่ากลางวันหรือกลางคืน การนินทาคน การพูดถึงคนอื่น ในทางเสื่อมเสีย ย่อมไม่ควรทั้งนั้น เพราะ หน้าต่างมีหู ประตูมีตา

ดุจพรานไพร ออกไปล่าสัตว์ในป่าใหญ่ ไม่อาจรู้ได้ว่า มีสัตว์ร้ายชนิดใด แอบซุ่มอยู่ เพื่อทำร้ายตน จึงค่อย ๆ ย่องด้วยความระมัดระวัง หันมองไปรอบ ๆ

*********