นโยบายปราบปรามยาเสพติดของรัฐบาลไทย ที่ประกาศใหม่ โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย นายเฉลิม อยู่บำรุง มีทีท่าว่าจะเดินซ้ำรอยนโยบายฆ่าตัดตอน ที่เคยประกาศใช้ในยุคอดีตนายรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร และมีเหตุให้ผู้บริสุทธิ์ถูกฆ่าไปจำนวนมาก

มีเด็กจำนวนมากกลายเป็นเด็กกำพร้า และผู้หญิงจำนวนมากต้องกลายเป็นแม่ม่ายเพราะสามีถูกฆ่าตาย จากนโยบายปราบปรามของรัฐ ผู้หญิงม่ายจำนวนมากต้องออกจากบ้านเพื่อหาเงินจุนเจือครอบครัวโดยทำงานขายบริการทางเพศ

นอกจากนั้นการปราบปรามการใช้ยาเสพติดแบบประกาศสงคราม ก็ยิ่งทำให้กลุ่มผู้ใช้ยาเกิดอาการ เกร็ง และต้องหลบๆซ่อนๆ ด้วยเกรงว่าจะต้องถูกสังหารโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐ

รัฐบาลในยุคของนายกรัฐมนตรีทักษิณ ประกาศสงครามเพื่อเอาชนะยาเสพติดขั้นแตกหักและมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ ปี 2546

องค์การ Human Right Watch มีข้อมูลที่ไม่มีการตีพิมพ์ เปิดเผยผลการสอบสวนของรัฐบาลในกรณีสงครามปราบปรามยาเสพติดเมื่อ 5 ปีก่อน ว่าเป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิต 2,819 ราย จากคดีฆาตกรรมทั้งหมด 2,559 คดี ที่เกิดขึ้นระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายน ปี 2546 แต่จากการเก็บข้อมูลพบว่าเกินครึ่งของผู้ที่ถูกสังหารไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการค้ายาเสพติด และไม่ชัดเจนด้วยว่าถูกสังหารไปเพราะเหตุใด และนับตั้งแต่นั้นมายังไม่มีมาตรการอย่างเป็นรูปธรรม

ประเด็นที่กลุ่ม Human Right Watch เป็นห่วงอย่างมากก็คือ อัตราการติดเชื้อเอชไอวีในบรรดาผู้ใช้ยาที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและรายงานการใช้อำนาจอย่างไม่ถูกต้องของเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมาย เพราะแทนที่จะมุ่งปราบปรามผู้ใช้ยาอย่างไร้ยุทธวิธี กลับควรจะส่งเสริมให้ผู้ใช้ยามีส่วนร่วมอย่างแข็งขันและจริงจังเพื่อส่งเสริมให้เกิดการลดอันตรายในประเทศไทย เพราะการจับกุมคุมขังบุคคลหลายพันคนหรือการบังคับบำบัดเป็นวิธีการแก้ปัญหาที่ไม่มีประสิทธิภาพและขัดต่อหลักศีลธรรม

ในการระดมความคิดเห็นขององค์กรพัฒนาเอกชนหลายแห่งที่ทำงานด้านการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด สุขภาพ และสิทธิมนุษยชน เป็นห่วงอย่างมากกับผลกระทบที่เกิดจากนโยบาย “สงครามยาเสพติด” ที่มีขึ้นเมื่อ 5 ปีก่อน

เมื่อปลายเดือนที่แล้วฉันมีโอกาสเข้าร่วมรับฟังในเวทีเสวนา ที่จัดขึ้นเพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างคนทำงานองค์กรพัฒนาเอกชน แกนนำเจ้าหน้าที่ภาครัฐ นักวิจัย ที่จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อหารือในประเด็นนโยบายการควบคุมยาเสพติดในประเทศไทย งานนี้มีผู้เข้าร่วมมากกว่า 30 คนค่ะ โดยส่วนใหญ่เป็นชาวต่างชาติ ที่ทำงานในองค์กรพัฒนาเอกชน และเป็นห่วงสถานการณ์ในประเทศไทยเป็นอย่างยิ่ง มีตัวแทนจากกลุ่มชาติพันธุ์และเครือข่ายผู้ใช้ยาเสพติด ประเทศไทยเข้าร่วมด้วย

นักวิจัยจากสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ผู้ศึกษานโยบายผลกระทบของนโยบายปราบปรามยาเสพติดส่งผลต่อการทำงานวิจัยร่วมกับผู้ใช้ยา ได้รวบรวมข้อมูลที่เป็นผลมาจากโครงการ “เพื่อนสอนเพื่อน” ที่มีขึ้นเพื่อช่วยป้องกันการแพร่ระบาดของเชื้อเอช ไอ วี ในกลุ่มและเครือข่ายผู้ใช้ยาเสพติดชนิดฉีด คือโครงการนี้ได้ผ่านการริเริ่มมาระยะหนึ่งแล้วเพื่อพยายามลดปัญหาสุขภาพให้กับผู้ใช้ยาเสพติด

แต่ผลการศึกษากลับพบว่า ผลกระทบจากนโยบาย สงครามยาเสพติด นั้นยิ่งสร้างแรงกดดันให้กลุ่มผู้ใช้ยาให้เลิกใช้หรือเข้ามอบตัว เพื่อรับการบำบัดรักษา คนในชุมชนต่อต้านผู้ค้าและผู้ใช้ยาเสพติดเริ่มขาดแคลนและยามีราคาสูงขึ้นมาก

ตอนแรกก็มีอาสาสมัครซึ่งเป็นผู้ใช้ยาเข้าร่วมโครงการถึง 263 คน แต่เมื่อทำการวิจัยไปแล้ว คนที่มาเข้าร่วมน้อยลง เหลือเพียง 165 คน ส่วนอีก 93 คนนั้นไม่พบตัว  แต่ผลการวิจัยในเบื้องต้นเห็นว่า เมื่อคนเหล่านี้ผ่านโครงการ “เพื่อนสอนเพื่อน” แล้วก็ทำให้ไม่ต้องการกลับไปใช้ยาอีก และรู้สึกว่าตนได้รับโอกาสให้ผู้เสพได้เลิกยาโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใดๆ มีโอกาสกลับตัวเป็นคนดี สุขภาพแข็งแรงขึ้น และใช้ชีวิตอย่างมีความสุขเพราะไม่มีชื่อในบัญชีดำ

แต่ในทางกลับกัน เมื่อมีโนบายปราบปรามอย่างหนักหน่วง ทำให้คนที่ใช้ยาเสพติดจำนวนหนึ่ง โดยเฉพาะผู้เสพแบบฉีด ต้องย้ายที่อยู่ หลบซ่อนตัว กลัวโดนฆ่า กลัวกรรมการหมู่บ้านให้ออกจากหมู่บ้าน  และอาจจะส่งผลให้มีการใช้เข็มฉีดยาร่วมกันมากขึ้น และจะยิ่งเพิ่มจำนวนผู้ติดเชื้อเอชไอวี ในกลุ่มผู้ใช้ยาให้สูงขึ้นไปอีก

ผู้เข้าร่วมประชุมกำลังระดมสมอง เพื่อหาทางออกในกรณีที่มีจำนวนผู้ติดเชื้อเอดส์ทวีคูณหนักขึ้น เพราะผลพวงจากยุทธศาสตร์ปราบปรามยาเสพติดของรัฐบาลไทย ปัญหาเช่นนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะในพรมแดนประเทศไทยเท่านั้น แต่เกี่ยวข้องกับสภาวะสุขอนามัยของคนทั่วโลก จึง

ต้องเร่งช่วยกันแก้ไข และลดปริมาณผู้ติดยาและผู้ติดเชื้อ แต่ขณะเดียวกันมาตรการที่จะนำมาใช้นั้นต้องคำนึงถึงหลักมนุษยธรรมด้วย

ภาพ war on drugs จาก sweatshopproductions.com