นับแต่วันที่เดินออกจากหมู่บ้านตันหยงลิมอหลังจากเก็บข้อมูลเพื่อทำวิทยานิพนธ์เสร็จสิ้นเมื่อเดือนตุลาคม 2549 และมีโอกาสกลับเข้าไปเยี่ยมเยียนชาวบ้านที่เคยให้พักพิงอีกครั้งหนึ่งช่วงเทศกาลเข้าพรรษาที่ผ่านมา  

แม้ว่าจะออกจากที่นั่นมาเกือบปีแล้ว แต่ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาสายสัมพันธ์ระหว่างชาวบ้าน ไม่ว่าจะเป็น โต๊ะอาเยาะ(ปู่) โต๊ะกี(ยาย)  แมะ (แม่)  อาเยาะ(พ่อ)  แบ (พี่ชาย) เด๊ะ (น้องๆ)และหลานๆกับเราก็ไม่เคยห่างหาย หลายครั้งที่ไปรษณีย์นำกล่องกระดาษใบโตที่บรรจุด้วยลูกสละน้ำผึ้งมาส่งให้ถึงที่ทำงาน 

และหลายๆครั้งที่ของฝากจากกรุงเทพไม่ว่าจะเป็นขนม ดินสอ รูปภาพและมะม่วงกวนพร้อมใบจากที่เดินทางมาไกลมาจากแปดริ้วถูกส่งกลับไปถึงหมู่บ้าน พร้อมเสียงโทรศัพท์ปลายสาย-ต้นสายของคนที่พยายามจะหัดภาษามลายูปนไทยอย่างกระท่อนกระแท่น ก่อนจะตามมาด้วยเสียงหัวเราะและการเวียนคุยจนครบทุกคน

ส่วนการสื่อสารกับเพื่อนชาวไทยมุสลิมบางคนที่บ้านอยู่ห่างจากบ้านที่เราเคยพักก็มักจะใช้วิธีโทรหากัน ถึงจะไม่ถี่เหมือนช่วงที่กลับจากหมู่บ้านบ่อยๆ แต่เราก็คุยกันแทบทุกเดือน ดังนั้นข่าวคราวของหมู่บ้านจึงไม่เคยห่างหายเรา เหมือนในวันนั้น

ระหว่างเรากำลังลงก้าวขาลงจากรถเมล์เพื่อจะต่อรถไปทำงานอีกทีหนึ่ง เสียงโทรศัพท์มือถือก็ดังขึ้น และไม่ทันที่จะขานรับเจ้าของเสียงปลายสายก็ระร่ำระลักมาว่า “อุเซ็ง ถูกยิงตายแล้ว เมื่อ 10 กว่านาทีนี้เอง”จากนั้นก็มีเสียงสายเรียกเข้าซ้อนทับเข้ามาบอกด้วยประโยคซ้ำๆเดิมๆ

อุเซ็ง สาเรนุ  วัย 30 ปี มีความพิการมาตั้งแต่กำเนิด เขาคือ 1 ใน 12 อดีตผู้ต้องหาสังหารเรือโทวินัย นาคะบุตรและจ่าเอกกำพล ทองเอียด สองนาวิกโยธิน สังกัดค่ายจุฬาภรณ์ 5 ที่บ้านตันหยงลิมอเมื่อปี 2548 และได้รับการประกันตัวออกมาใช้ชีวิตตามปกติทั่วไปหลังจากถูกควบคุมตัวตามพระราชกำหนดบริหารสถานการณ์ฉุกเฉินอยู่ที่เรือนจำกลางจ.นราธิวาสนานเกือบ 4 เดือน

การเดินทางลงไปทำข่าวในช่วงเวลานั้นถือเป็นช่วงจังหวะสำคัญที่ทำให้มีความคุ้นเคยกับชาวบ้านที่ตกเป็นผู้ต้องหาหลายๆคน ซึ่งรวมถึงอุเซ็งด้วย การได้รับทราบข้อมูลมุมกลับในบางเรื่องทำให้ต้องตัดสินใจเลือกเข้าไปศึกษาและเก็บข้อมูลเชิงลึกในหมู่บ้านแห่งนี้ โดยการขอเข้าไปเรียนรู้วิถีชีวิต ความคิด และความเป็นอยู่ของชาวบ้านอย่างไม่ลังเล

และอุเซ็ง ก็เป็นชาวบ้านอีกคนหนึ่งที่สนิทสนมคุ้นเคยกับเรา

จำได้ว่าในช่วงเดือนสิงหาคมปี 2549 ระหว่างที่เราพักอยู่ในหมู่บ้าน เขาก็เคยถูกลอบยิงจนเราและเพื่อนบ้านต้องนำตัวเขาส่งโรงพยาบาลนราธิวาสมาครั้งหนึ่งแล้ว

ในช่วงปลายเดือนสิงหาคมปี 2550 ระหว่างกำลังทำงานก็ทราบข่าวว่า ตูแวอาเพล วัยรุ่นที่เคยตกเป็นผู้ต้องหาในคดีเดียวกัน ถูกกราดกระสุนปืนอาก้าที่หน้าบ้านของอุเซ็งจนเสียชีวิต ขณะที่เจ้าของบ้านวิ่งหนีได้ทัน

และเวลา 11 โมงเช้าในวันที่ 14 กันยายนที่ผ่าน อุเซ็งก็จากไปขณะที่กำลังซ่อมรถจักรยานยนต์ให้ลูกค้า หลังจากคนร้ายใช้อาวุธปืนสั้นและปืนพกยิงเข้าที่หน้าอก และเป็นอีกครั้งหนึ่งที่เจ้าหน้าที่ตำรวจสรุปว่า เกิดจากการสร้างสถานการณ์รายวันของแก๊งป่วนใต้

ช่วงที่เก็บข้อมูลทำวิทยานิพนธ์ ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่เขาได้รับการประกันตัวออกมาสู้คดีในชั้นศาล อุเซ็งเป็นผู้ที่ให้ข้อมูลต่างๆที่เกิดขึ้นในพื้นที่มากที่สุด และประโยคตัวอย่างดังต่อไปนี้ สะท้อนให้เห็นความรู้สึกของเขาที่มีต่อเจ้าหน้าที่ได้เป็นอย่างดี

“เหตุที่ทุกคนปักใจว่าการกราดยิงร้านน้ำชาคืนนั้นเป็นฝีมือของเจ้าหน้าที่รัฐ โดยเฉพาะทหารจึงทำให้ชาวบ้านรู้สึกเกลียดกลัวและไม่อยากเข้าใกล้ การนำกำลังเข้ามาตรวจค้นและกวาดจับชาวบ้านเพิ่มขึ้นทำให้ ความรู้สึกต่อทหารและตำรวจยิ่งติดลบกว่าเดิม หลังเหตุการณ์ผ่านไป 1 สัปดาห์ ตอนประมาณบ่ายสามโมง ผมกำลังทำละหมาดอีซาอยู่ที่มัสยิด โต๊ะคอเตปก็มาบอกว่านายอำเภอให้รอก่อน สักพักนายอำเภอฯก็มาพร้อมกับตำรวจนอกเครื่องแบบ เขาถามผมว่า ชื่ออะไร กอเซ็งใช่ไหม ผมบอกไม่ใช่ ผมชื่ออุเซ็ง ตำรวจบอกว่า เซ็งๆเหมือนกัน เอาไปก่อน แล้วก็เชิญผมไปโรงพัก บอกไปแค่เป็บเดียวเดี๋ยวก็ได้กลับ พอไปแล้วเอาผมไปขังไว้ที่ เรือนจำกลางจ.ยะลา 28 วัน  จากนั้นผมก็ถูกส่งไปอยู่เรือนจำกลางจ.นราธิวาส ผมถูกสอบปากคำโดยคำถามเดิมๆทุกวัน เจ้าหน้าที่ที่สอบปากคำพูดกับผมว่า ให้ซัดทอดคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องฆ่าทหารสองนายนั่น ก็ผมไม่รู้ว่าใครทำเขาแล้วจะบอกได้ยังไง ตำรวจบอกว่า ถ้ามึงบอกว่าใครทำ กูจะให้มึงชื่อละ 3 พันบาท”(สัมภาษณ์ 22 มิถุนายน 2549)

                แต่หลังจากเหตุการณ์ผ่านไปเกือบ 1ปี ทัศนคติของอุเซ็งที่มีต่อเจ้าหน้าที่รัฐ โดยเฉพาะทหารกลับมีทิศทางที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เขาให้ความร่วมมือทุกอย่างตามที่ได้รับการขอร้อง เข้าร่วมกิจกรรมโดยเฉพาะกีฬาต้านยาเสพติดจนได้รับการคัดเลือกให้เป็นผู้นำเยาวชนของหมู่บ้าน แต่หลังจากกองกำลังใหม่เปลี่ยนเข้ามาแทนชุดเดิมที่จากไป  ใบไม้ในหมู่บ้านก็ปลิดปลิวไปเรื่อยๆด้วยเช่นเดียวกัน