มาดูผีเสื้อกันเถอะ

ผู้รู้เรื่องแมลงจำนวนไม่น้อยกล่าวว่า “ผีเสื้อคือแมลงที่มีความงดงามมากที่สุดโลกบ” ด้วยสีสันที่เจิดจรัส อยู่บนแผ่นปีก ของผีเสื้อ พบเห็นได้ไม่ยากนัก อีกทั้งยังมีจำนวนที่มากมายมหาศาล และแม้ว่ามันจะเป็นแมลงที่น้องๆ เคยพบเจอมันอยู่บ่อยๆ และถ้าน้องๆ อยากรู้จักผีเสื้อมากกว่าที่เคยรู้ว่ามันคือแมลงมีปีก ไม่ยากเลยที่จะเริ่มต้นดูผีเสื้อ ตามน้ามาเลยครั

(ภาพ : ผีเสื้อตาลหางแหลมธรรมดา)

เตรียมตัวไปดูผีเสื้อ

อุปกรณ์สำหรับดูผีเสื้อ ก็ไม่ต่างจากอุปกรณ์ดูนกสักเท่าไหร่ แต่จะว่าเหมือนกันซะทีเดียวก็คงไม่ใช่ น้าขอแนะนำเป็นข้อๆ เพื่อจะได้เข้าใจง่ายๆ

1. หากยังไม่แน่ใจว่าจะดูผีเสื้อเป็นกิจกรรมระหว่างการเดินทางท่องเที่ยวดีหรือเปล่า ก็ยังไม่ต้องเตรียมอุปกรณ์ใดๆ เลย ขอเพียงเสียสละเวลาสักเล็กน้อยระหว่างที่น้องๆ เดินเล่นอยู่ในเส้นทางสายธรรมชาติ หรือว่าถ้าที่บ้านน้องๆมีแปลงดอกไม้ ก็ยิ่งดีใหญ่ ลองสังเกตผีเสื้อที่บินไปบินมาว่ามีสีอะไรบ้าง

ผีเสื้อในเมืองส่วนใหญ่จะเข้าใกล้ได้ยากกว่าผีเสื้อที่อยู่ในป่า  ผีเสื้อที่อยู่ในป่าหลายชนิดยอมให้เรานั่งลงดูใกล้ๆ ได้ ทีนี้เมื่อน้องๆ อยากจะรู้จักว่าผีเสื้อที่มีปีกสีเหลืองๆ นั้นชื่อว่าอะไร ลองดูซิว่าคนข้างๆ น้องนั้นมีหนังสือคู่มือดูผีเสื้อเปล่า ขอยืมเขามาเปิดดูหาชนิดของผีเสื้อในหนังสือตามที่น้องๆ เห็นผีเสื้อ ตัวจริง  

2. หากน้องๆ พบว่าผีเสื้อนั้นน่าสนใจ อยากลองทำความรู้จักกับมันบ้าง ดีกว่าเดินข้ามมันไปในระหว่างเดินเท้าเข้าป่า ซื้อหนังสือคู่มือดูผีเสื้อสักเล่มติดเป้ติดกระเป๋าไว้ น้าเขียนไว้หลายเล่มด้วยกัน ขอแนะนำคู่มือดูผีเสื้อชื่อ “ดูผีเสื้อกับน้าเกรียง” แนะนำการดูผีเสื้อแบบเข้าใจง่ายๆ ได้ด้วยตัวเองพร้อมภาพถ่ายผีเสื้อสวยๆ จำนวนมาก รับรองว่าน้องๆ จะสนุกกับการดูผีเสื้ออย่างแน่นอน

3. ถ้ายังคิดจะดูผีเสื้อแบบเล่นๆ เหมือนข้อ 1. น้องก็ยังไม่จำเป็นที่จะต้องมีกล้องส่องทางไกล แต่ถ้าเป็นคนชอบดูนกอยู่แล้วก็ใช้กล้องดูนกนั่นแหละ เพราะกล้องส่องทางไกลจะทำให้น้องๆดูผีเสื้อแบบใกล้ชิดทางสายตามากขึ้น การที่น้องๆลงไปนั่งอยู่ข้างๆ โป่งผีเสื้อนั้นยังเห็นไม่ชัดเจนเท่ากับดูผ่านกล้องส่องทางไกล ที่สำคัญผีเสื้อหลายชนิดไม่ชอบให้ใครมานั่ง เฝ้าใกล้ๆ อยากให้อยู่ห่างๆ ออกไปสัก 5-10 เมตรเป็นอย่างน้อย

4. หากน้องๆ เริ่มอยากได้กล้องส่องทางไกลขึ้นมา ขอแนะนำให้ซื้อกล้องสองตาขนาดประมาณ 7 x 30 มม. 7 คืออัตราขยาย ยิ่งตัวเลขมากก็ยิ่งขยายมาก และก็ยิ่งดูยากไปด้วยเพราะมุมองศาการเห็นภาพนั้นแคบลง ทำให้ภาพมีขนาดใหญ่ขึ้นหรือรู้สึกว่าใกล้มากขึ้น 30 มม. คือขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของชิ้นเลนส์ ยิ่งตัวเลขมากก็ยิ่งสว่างมาก เพราะชิ้นเลนส์มีขนาดใหญ่ขึ้น ขนาดและน้ำหนักโดยรวมของกล้องก็มากขึ้นตามไปด้วย กล้องส่องทางไกลที่มีคุณภาพดีๆ สัก 30 นี่ก็สว่างจนเกินพอแล้ว ขอแนะนำว่าอย่าไปซื้อประเภท 20 มาใช้เลย ไม่คุ้มกับเงินที่เสียไป แถมยังดูยากอีกด้วย

ปัญหาตามมาอีกก็คือ อย่างไรล่ะจึงจะเรียกว่ากล้องคุณภาพดี เปรียบเทียบกันแบบหยาบๆ และใช้เป็นเกณฑ์ ได้เป็นอย่างดี ก็คือดูที่ราคา ราคาแพงย่อมมีคุณภาพสูงตามไปด้วย ดูตามเหมาะสมกับกำลังงบของเราเอง เป็นดีที่สุด

(ภาพ : ผีเสื้อฟ้าหิ่งห้อยสีจาง)

เมื่อมีอุปกรณ์สองชิ้นที่ว่านี้แล้วก็สามารถดูผีเสื้อได้สบายๆ แต่ถึงอย่างไรก็ตามมีนักดูผีเสื้อหลายคนไม่มีกล้องส่องทางไกลที่ว่านี้ แต่เน้นไปที่กล้องถ่ายภาพแทน 

5. หากน้องๆอยากสะสมผีเสื้อ ทำได้ไม่ยากครับ ซื้อกล้องถ่ายภาพสักตัว เรียนรู้เรื่องการถ่ายภาพสักเล็กน้อย แค่นี้น้องๆก็สามารถเก็บผีเสื้อกลับไปฝากเพื่อนหรือคนที่บ้านได้แล้ว ปัจจุบันกล้องดิจิทัลสามารถถ่ายภาพในระยะใกล้ๆ ได้เป็นอย่างดี  ข้อดีอีกอันหนึ่งของการถ่ายภาพก็คือ เราสามารถนำภาพมาเปรียบเทียบชนิดกับหนังสือคู่มือว่าเป็นผีเสื้อชนิดใดกันแน่ หรือเปิดคู่มือจนหนังสือจะขาดแล้วก็ยังไม่มีตัวไหนใกล้เคียงเลยก็สามารถนำภาพไปสอบถามผู้รู้ได้อีก

ภาพถ่ายเหล่านี้ล้วนมีคุณค่าในการศึกษา การเก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับชนิดของผีเสื้อในเมืองไทยเป็นอย่างมาก เพราะเป็นหลักฐานอ้างอิง “การมีอยู่” ของผีเสื้อชนิดนั้นๆ ในแต่ละพื้นที่เป็นอย่างดี 

6. หากมีแว่นขยายเล็กๆ ติดกระเป๋าไว้สักอันก็ดี ถ้ามีโอกาสได้ดูผีเสื้อแบบใกล้ชิด เพราะผีเสื้อหลายชนิดชอบมาเกาะ กินเหงื่อบนแขนของน้องๆ โดยเฉพาะผีเสื้อตัวเล็กๆ ที่มีขนาดประมาณเหรียญ 5-10 บาท น้องๆจะได้เห็นลำตัว หัว หนวด  และลวดลายบนแผ่นปีกกันแบบชัดเจนเกินกว่าที่ตาเปล่าหรือกล้องส่องทางไกลจะทำได้

นอกจากนี้ยังสามารถใช้แว่นขยายอันนี้ส่องดูแมลงประเภทอื่นๆ พืชขนาดเล็ก ไลเคน จะทำให้น้องๆ ตื่นตาตื่นใจ กับโลกใบจิ๋ว และพบว่ามันช่างมีรูปลักษณ์ประหลาดและมหัศจรรย์ยิ่งนัก 

7. น่าจะมีสมุดบันทึกติดกระเป๋าเสื้อไปอีกสักเล่ม น้องๆควรจดบันทึกการไปดูผีเสื้อแต่ละครั้ง  อะไรก็ได้ที่น้องๆอยากจะบันทึก เช่น สถานที่ที่ไป เพื่อนร่วมทาง ผีเสื้อที่พบ สภาพอากาศ ฝนตก ฟ้าครึ้ม เป็นต้น  อาจเสก็ตส์ภาพผีเสื้อคร่าวๆ สำหรับผีเสื้อชนิดที่น้องๆไม่แน่ใจว่ามันชื่ออะไรกันแน่ อย่าคิดว่าน้องๆจะจำลวดลายมันได้ด้วยความทรงจำของสมอง เพียงอย่างเดียว แล้วกะว่าจะไปเปิดหนังสือดูที่บ้านหรือไปถามผู้รู้ในภายหลัง เชื่อน้าเถอะว่าน้องๆ จำมันได้ไม่หมดหรอก ไม่เกินห้าตัว น้องๆ ก็จะลืมตัวแรกแล้ว การเสก็ตส์ภาพผีเสื้อทำให้จำผีเสื้อตัวนั้นได้ไปตลอดชีวิตเลยทีเดียว เพราะน้องๆตั้งใจและมีสมาธิกับมันอย่างเต็มที่

อ้อ... อย่าไปสนใจเลยว่าภาพมันจะออกมาไม่สวย เราไม่ได้หวังว่าน้องๆจะต้องไปเป็นศิลปินจิตรกรรมชื่อดัง (แต่ถ้าน้องๆมีความสามารถก็อีกเรื่องหนึ่ง

8. หากจะละเลยไม่พูดถึงเสื้อผ้าที่สวมใส่เมื่อจะออกไปดูผีเสื้อก็กระไรอยู่ คนที่ดูนกจนช่ำชองแล้ว หรือว่าผ่านการ อบรมดูนกเบื้องต้นมาแล้ว ข้ามข้อนี้ไปได้เลย คือแต่งกายคล้ายๆ กันนั่นแหละ ที่จริงก็ไม่มีอะไรมาก ใส่เสื้อผ้าสีกลมกลืนกับ ธรรมชาติ รองเท้าก็ดูจากความเหมาะสมของเส้นทางที่จะไป ถ้าคิดว่าจะถ่ายภาพผีเสื้อด้วย แนะนำว่าควรใส่กางเกงขายาว เสื้อแขนยาวพับแขนแค่ข้อศอก จะช่วยให้เวลา นอนพังพาบลงไปกับพื้นจะได้ไม่เจ็บข้อศอกมากนัก

จะไปดูผีเสื้อได้ที่ไหนบ้าง

สำหรับมือใหม่แล้ว “สวนผีเสื้อ” เหมาะที่สุดที่น้องๆควรจะไปเริ่มต้นทำความรู้จักกับผีเสื้อ แต่ถ้าไม่มีเวลา ไม่มีคนไป เป็นเพื่อน ดูรอบๆ บ้านนั่นแหละดีที่สุด แต่ก็ต้องเป็นบ้านที่พื้นที่มีต้นไม้อยู่บ้าง หรือไม่ก็ไปสวนสาธารณะ สวนดอกไม้ หรือ แม้แต่ตามสองข้างถนนในแถบชานเมืองก็มีผีเสื้อให้ดูแล้วแต่จากสภาพพื้นที่และปริมาณของผีเสื้อ

ตามสองข้างถนนแล้วน้าว่าไม่ชวนให้อยากดูสักเท่าไหร่ สวนผีเสื้อน่าจะดีที่สุดสำหรับการเริ่มต้น ถ้าน้องๆเป็น นักเดินป่า เป็นนักดูนก เป็นนักนิยมธรรมชาติอยู่แล้ว ในเส้นทางป่านั่นแหละเหมาะมาก ที่น้องๆจะได้ดูผีเสื้ออย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะบริเวณตามริมห้วย ริมน้ำตกนั้นมีผีเสื้อแวะเวียนกันมาทั้งวันเลยทีเดียว

สำหรับน้องๆ ที่ไม่คุ้นเคยกับแหล่งธรรมชาตินัก เมื่อเริ่มต้นดูผีเสื้อจากสวนผีเสื้อแล้วลองขยับขยาย ไปตามน้ำตก ต่างๆ ดูบ้าง เช่นที่น้ำตกนางรอง นครนายก น้ำตกชันตาเถร ชลบุรี ปากทางเข้าน้ำตกชันตาเถร มีสวนผีเสื้อที่ชื่อ สายทิพย์อยู่ด้วย แวะสวนผีเสื้อก่อนแล้วค่อยเข้าไปดูผีเสื้อที่อาศัยอยู่ตามธรรมชาติที่น้ำตกชันตาเถรอีกที หรือจะไปที่น้ำตก พระพุทธฉาย สระบุรี ก็ไม่ไกลจากกรุงเทพฯ มากนัก 

(ภาพ :  ผีเสื้อหนอนใบรักลายเสือ)

น้ายกให้อุทยานฯ แก่งกระจาน เป็นแหล่งดูผีเสื้ออันดับหนึ่งถ้ามีโอกาสลองไปตามหาเหตุผลที่แก่งกระจานกันเอาเอง ครับว่าทำไมน้าถึงยกให้ที่นี่เป็นสนามดูผีเสื้อที่ดีที่สุดของเมืองไทย