“ว่านอึ่งห้วยขาแข้ง” ตกลงว่าจะเป็น “ว่าน” หรือ “อึ่ง” กันแน่

 ประการแรกน้าขอเดาเอาว่า คนที่เห็นครั้งแรกๆ นั้นคิดว่ามันเป็นพืชจำพวกว่าน ซึ่งชาวบ้านมักจะเรียกพืชที่มีลำต้นคล้ายๆ ขิง ข่า กระทือ ว่า ว่าน ทั้งที่จริงอาจจะเป็นพืชคนละกลุ่มเลยก็ได้

            แล้วหลานรู้หรือยังว่านี่คือต้นอะไร เฉลยเลยก็แล้วกัน เป็นกล้วยไม้เหมือนกับเอื้องสีตองนั่นแหละ ตอนที่น้าเขียนถึงเอื้องสีตองน้าก็นึกถึงว่านอึ่งชนิดนี้ขึ้นมา ก็เลยเอามาเล่าต่อให้ได้รู้จักกันไปพร้อมๆ กันเลย จะได้ไม่โดนต้นไม้หลอกเอา หรือหลานจะเอาไว้หลอกถามเพื่อนๆ ก็ได้ว่า นี่คือต้นอะไร

            แม้ว่าว่านอึ่งห้วยขาแข้งจะไม่ได้เป็นญาติใกล้ชิดกับเอื้องสีตอง แต่ก็ถือว่าเป็นเพื่อนพ้องที่สนิทกันพอสมควร เพราะมีหลายๆ อย่างที่เหมือนกัน เช่น ชอบอยู่ในที่ดินร่วนๆ มีลำต้นซ่อนไว้ใต้ดิน มีเพียงก้านดอกโผล่ขึ้นมาให้เห็นตอนที่มีดอกเท่านั้น

            ที่ต่างกันก็มีหลายอย่าง เช่น ว่านอึ่งชอบที่ร่มมากกว่า มันกลัวร้อน ไม่สู้แดด ส่วนเอื้องสีตองนั้นชอบอาบแดดอยู่กลางทุ่ง ป่าที่ชอบจริงๆ นั้นก็แตกต่างกัน ในเมื่อว่านอึ่งชอบที่ร่มแน่นอนว่ามันจะอาศัยอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ โดยเฉพาะในป่าดิบเขา ส่วนเอื้องสีตองชอบแดดก็ต้องไปอยู่กลางทุ่งโน่น หรือไม่ก็ในป่าที่โปร่งๆ โล่งๆ ที่มีแดดส่องถึงเต็มที่

ในแต่ละปีเอื้องสีตองจะปล่อยให้ว่านอึ่งโชว์ดอกก่อน แล้วค่อยถึงคิวตัวเอง ไม่เกี่ยวกับความมีน้ำใจแต่ประการใด ขึ้นอยู่กับสภาพความเหมาะสมของตัวเองเป็นหลัก เพราะอยู่คนละที่กันอยู่แล้ว

การที่ต้นไม้ออกดอกนั่นหมายถึงว่ามันกำลังคิดว่าได้เวลาที่จะจากโลกนี้ไปแล้ว อาหารกำลังจะหมดไป น้ำก็เริ่มไม่มีจะกิน ไม่รู้ว่าตัวเองจะผ่านวิกฤติไปได้หรือเปล่า อย่ากระนั้นเลยรีบให้กำเนิดลูกหลานดีกว่า ถ้าตายไปก็ยังมีลูกๆ สืบทอดเผ่าพันธุ์ต่อไป

น้าอยากรู้ว่า คำว่า “อึ่ง” นอกจากจะหมายถึงสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกอย่างพวกอึ่งอ่างแล้ว หมายถึงอะไรได้อีก ถึงได้ตั้งชื่อกล้วยไม้ชนิดนี้ว่าว่านอึ่ง น้าได้มาสองคำจากหนังสือ “พจนานุกรม ภาคอีสาน-ภาคกลาง” คือคำว่า “อึ่งตึ่ง”  แปลว่า “แน่นหนา, เต็มบริบูรณ์”  อีกคำหนึ่งคือ “อึ่งลึ่ง” แปลว่า “ขึ้นอืด, พองขึ้น” 

ทั้งสองคำนี้ไม่รู้ว่าจะเกี่ยวกับว่านอึ่งหรือเปล่า หลานๆ มีคำอื่นอีกมั้ย ช่วยบอกน้าด้วย

ชื่อจริง Eulophia bicallosa บริเวณที่ชอบ ป่าดิบเขา แดดรำไร ดินร่วนปนทราย สูงจากระดับน้ำทะเลสัก 1,000 เมตร โชว์ดอก มิถุนายน โชว์ที่ เช่น อุทยานฯ แก่งกระจาน