'อิโปห์' หุบขุมดีบุกที่สร้างความหวังให้นักแสวงโชคทั่วสารทิศ

‘ดีบุก’ กลายเป็นสินแร่ที่มนุษย์โหยหาไว้ครอบครองในยุคอดีตอันไกลโพ้น

ที่ใดมีดีบุก, แน่นอนผู้คนพลันกลายเป็นนักแสวงโชคในนามนักขุดแร่ ที่ร่อนตะแกรงชีวิตเพื่อกรองเอาโชคชะตาสีเงินกำนัลตัวเองและครอบครัว

นั่นคือเหตุผลของคลื่นคนนักบุกเบิกถั่งโถมทำให้สถานที่นั้นแปรเปลี่ยนเป็นเมืองใหญ่ไปโดยปริยาย

‘อีโปห์’ ซึ่งข้าพเจ้ามีโอกาสไปเยือนเพียงข้ามคืนเคลื่อนไปตามครรลองนี้ เพราะเป็นเมืองสำคัญของรัฐเปรัคนับตั้งแต่ปี ค.ศ.๑๙๓๗ (พ.ศ.๒๔๘๐) หลังถูกกำหนดให้เป็นเมืองหลวงแทนไตปิง อดีตเมืองหลวงริมแม่น้ำเปรัคที่มีชื่อทรงความหมายยิ่งว่า ‘สันติภาพนิรันดร์’ หลังเหตุนองเลือดระหว่างกลุ่มทำเหมืองชาวจีนยุติลง พร้อมกับการเซ็นสัญญาปังโกร์            

ใช้เวลาไม่นานจากการเป็นท่าเทียบเรือเล็กๆ ในอดีต อิโปห์กลายมาเป็นเมืองที่มีผังเมืองดีที่สุดของมาเลเซียในวันนี้

เส้นทางเติบใหญ่ของ ‘เประ’ หรือ ‘เปรัค’ ซึ่งหมายถึงเหรียญเงินอันเป็นผลพวงจากดีบุก เดินเป็นไปตามวิถีของนักผจญภัยแห่งจีนโพ้นทะเลที่พากันเดินทางสู่แหล่งดีบุก กระทั่งทำให้ที่ดินมรดกแทบร้างไร้ประโยชน์ของ ดาโต๊ะ ปังลีมา กินตา ในฐานะผู้ปกครองดินแดนมลายูท้องถิ่น กลายมาเป็นรัฐที่มั่นคงที่สุดแห่งหนึ่งบนแผ่นดินมาเลเซีย โดยเฉพาะในพื้นที่ของหุบเขาลาลุตและกินตาซึ่งอุดมไปด้วยแร่ดีบุกเปี่ยมค่าต่อมนุษย์

แม้นว่ามาเลเซียจะมีประชากรชาวจีนทั้งหมดประมาณ ๓๐ เปอร์เซ็นต์ แต่อิโปห์เป็นเมืองหนึ่งที่จำนวนประชากรกว่า ๕ แสนคน จำนวน ๘๐ เปอร์เซ็นต์เป็นชาวจีน ซึ่งอาจสืบเนื่องมาจากการไหลบ่ายุคตื่นดีบุกนั่นเอง ทำให้บรรยากาศในเมืองทุกวันนี้เต็มไปด้วยร้านอาหารจีนประเภทติ๋มซำ หรืออาหารจีนอื่นๆ แซมด้วยร้านอาหารของคนมลายูมาเลย์และชาวอินเดีย

วันหนึ่งที่มีโอกาสได้ไปเยือนสถานที่ประวัติศาสตร์แห่งนี้ สภาพเมืองเท่าที่สัมผัสได้ ข้าพเจ้าสามารถพบเห็นเรียงรายของตัวอาคารโบราณ ๒ ชั้นแบบตึกแถวลักษณะทางสถาปัตยกรรมแบบผสมในนิคมช่องแคบ สะท้อนยุคอาณานิคมของมาเลเซียที่มีผู้นำรูปแบบอาคารที่นิยมกันในจีนแผ่นดินใหญ่มาพัฒนาเป็นรูปแบบสถาปัตยกรรมเชิงพาณิชย์ สลับกับป้ายโฆษณาต่างๆ ที่งำไว้ซึ่งความเป็นอาณานิคมอีกรูปแบบหนึ่ง ปรากฏอยู่ในแทบทุกถนนหนทาง

เมืองสวยงามสะอาดสมคำร่ำลือ มีสถานที่สำคัญสะท้อนร่องรอยทางประวัติศาสตร์มากมายเป็นประจักษ์พยาน รถราบนท้องถนนไม่ขวักไขว่นักหากเทียบกับความเป็นเมืองใหญ่อันดับ ๒ ของมาเลเซีย

ระหว่างเทือกเขา 'ไร้พรมแดน' ด้วยมีเส้นทางข้ามคาบสมุทรเชื่อมสัมพันธ์ผู้คน

ส้มโอหวานฉ่ำ หนึ่งในผลไม้เลื่องชื่อของอิโปห์

จากใจกลางเมืองไม่ว่าจะเป็นจุดใดก็ตาม เมื่อมองไกลออกไปยังโพ้นฟ้าทำให้ข้าพเจ้าสัมผัสภูมิทัศน์ของเมืองได้สมดังคำกล่าวขานที่ว่า “อิโปห์ซุกตัวอยู่ในอ้อมกอดของชะง่อนหินปูนกับทิวเขาที่ทอดไปไกลของเทือกเขาหลัก” นำมาซึ่งประวัติศาสตร์มากมายที่น่าสนใจ สะท้อนสายรากความเชื่อทางศาสนาจากฮินดู พุทธ และอิสลาม ที่ไหลหลั่งจากซีกฝั่งโลกสู่ฟากฝั่งใจผู้ศรัทธา

“มีหลักฐานทางฝั่งฟากมหาสมุทรอินเดียที่อยู่ในเขตรัฐเปรักของมาเลเซียปัจจุบัน พบแผ่นหินสลักเป็นรูปพระสถูปทรงหม้อน้ำอันเป็นสัญลักษณ์ของพระสถูปจำลองที่บรรจุพระบรมธาตุของพระพุทธเจ้า พร้อมด้วยจารึกภาษาสันสกฤตที่กล่าวถึงบุคคลผู้หนึ่งนามว่า ‘พุทธคุปตะ’ ลักษณะอักษรที่จารึกเป็นของสมัยระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ ๔-๕” 

“ในขณะเดียวกัน ในพื้นที่อำเภอยะรังในเขตจังหวัดปัตตานี ก็พบแท่งศิวลึงค์เก่าแก่ที่มีอายุประมาณคริสต์ศตวรรษที่ ๖ อีกทั้งมีร่องรอยชุมชนโบราณที่เป็นเมืองขนาดเล็กในเขตบ้านวัด ที่มีโบราณวัตถุสถานนับเนื่องในคริสต์ศตวรรษที่ ๖-๗” (อ้างจากหนังสือ เล่าขานตำนานใต้, ศรีศักร วัลลิโภดม, น.๑๕)

ประวัติศาสตร์ด้านหนึ่งของเมืองอิโปห์ คือการตั้งอยู่บนเส้นทางข้ามคาบสมุทรในสมัยโบราณ จนถึงยุคศรีวิชัย สมัยรัฐอิสระปัตตานี ฯลฯ คาบต่อห้วงยุคสมัยชาวจีนโพ้นทะเลทางฝั่งตะวันตก (ฝั่งมหาสมุทรอินเดีย) ใช้ข้ามมายังฝั่งตะวันออกในเขตอ่าวไทย (เขตทะเลจีนใต้) ผ่านกลางหุบปัตตานีในเขตรามันเดิม กระทั่งก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงภูมิวัฒนธรรมมากมายทั้งในฝั่งมาเลเซียและฝั่งไทย เกี่ยวพันกันทั้งในฐานะความเชื่อและวิถีชีวิตหลากชาติพันธุ์

ในจำนวนนี้รวมถึงยุคหนึ่งที่สำคัญคือครั้งอดีตพรรคคอมมิวนิสต์มาลายา (พคม.) กรม ๑๐, กรม ๑๒, เขตพิเศษ, กองพิเศษ/เขตผสม มี จีน เป็ง เป็นผู้บัญชาการสูดสุด และผู้นำสำคัญอีกคนคือ 'อาเฉิน' เคยใช้เคลื่อนไหวบริเวณรอยต่อ อ.เบตง จ.ยะลา กับเขตแดนบริเวณด้านเหนือของรัฐเปรัคและกลันตัน ประเทศมาเลเซีย

สภาพถนนกว้างเป็นระเบียบในเมืองที่ขึ้นชื่อว่ามีผังเมืองดีที่สุดของมาเลย์

สถาปัตยกรรมแบบผสมในนิคมช่องแคบ สะท้อนยุคอาณานิคม

พระราชวังแห่งความทรงจำขององค์สุลต่านแห่งรัฐเปรัค

'มัสยิดอูบาดียะห์' โอ่อ่าภายใต้โดมสีทอง

ทั้งหลายทั้งมวลที่ข้าพเจ้าได้สัมผัส เป็นเพียงเศษเสี้ยวของข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ เสียดายมีข้อจำกัดด้าน ‘เวลา’ ทำให้มิอาจ ‘ร่ายยาว’ ได้ แต่หวังว่าจะมีผู้คนหันมาสนใจใคร่ศึกษาประวัติศาสตร์อย่างจริงจังในทุกมิติ

 มิใช่หยิบยก ‘เงื่อนงำ’ ทางประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์มาสนองกิเลสตัณหาส่วนตัว แล้วตอกลิ่มให้เกิดความแตกแยกในสังคมประเทศเฉกเช่นหลายๆ กรณีที่กำลังเกิดขึ้นในหลายพื้นถิ่น

ยืนยันเจตนารมณ์ในฐานะปัจเจกว่า ประวัติศาสตร์ควรถูกนำมารับใช้ความ ‘สมานฉันท์’ มิใช่มุ่งให้เกิด ‘สงคราม’

เนื่องเพราะประวัติศาสตร์โลกล้วนมีราก ‘เพียงหนึ่ง’ ร้อยรัดผ่านวิถี ศิลปะ และวัฒนธรรม

แต่ที่กลายเป็นหลายหลาก เพียงเพราะมนุษย์ใช้ความเกลียดชังสร้าง ‘พรมแดน’ ก่อความแปลกแยกต่อกัน !!

'บ้านจัดสรร' สะท้อนการขยายตัวของเมือง

'บ้านจัดฝัง' (ฮวงซุ้ย-จีน) สะท้อนการ 'หดตัว' ของผู้คน

'บ้านจัดฝัง' (กุโบร์-มุสลิม)