ถ้าลูกทำดี คนทั้งหลายก็ชมมาถึงพ่อแม่ว่าเลี้ยงลูกดีความสุขกายสบายใจก็ติดตามมาเพราะลูก ความดีบุญกุศลก็ไหลมาเพราะลูก แต่ถ้าลูกทำชั่วช้าเลวทราม คนทั้งหลายก็แช่งด่ามาถึงพ่อแม่ สร้างความลำบากให้พ่อแม่ ทั้งทรัพย์สินเงินทองชื่อเสียงเสียหายไปเพราะลูก พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงชี้ว่า สิริมงคลของคนที่เป็นพ่อแม่อยู่ที่ลูกและในทางตรงข้ามถ้าไม่ป้องกันแก้ไขให้ดีแล้วอัปรีย์จัญไรก็จะมาจากลูกนั่นเหมือนกัน

ทำไมจึงต้องเลี้ยงดูบุตร

     วันหนึ่งเราต้องแก่และตาย สิ่งที่อยากได้กันทุกคนคือ ความปีติ ความปลื้มใจ ไว้หล่อเลี้ยงใจให้สดชื่น ความปลื้มปีติจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อได้เห็น ผลแห่งความดี หรือผลงานดีๆที่เราทำไว้

     สุดยอดผลงานของนักปฏิบัติธรรม คือ การกำจัดกิเลสในตัวให้หมด

     สุดยอดผลงานของชาวโลก คือ การมีลูกหลานเป็นคนดี

ความหวังสุดยอดของชาวโลก

     ๑. บุตรที่เราเลี้ยงมาแล้วจักเลี้ยงตอบแทน

     ๒. บุตรที่เราเลี้ยงมาแล้วจักทำกิจแทนเรา

     ๓. วงศ์ตระกูลของเราจักดำรงอยู่ได้นาน

     ๔. บุตรจักปกครองทรัพย์มรดกแทนเรา

     ๕. เมื่อเราละโลกไปแล้วบุตรจักบำเพ็ญทักษิณาทานให้

     เพราะเล็งเห็นฐานะ ๕ ประการนี้ บิดามารดาจึงอยากได้บุตร

ประเภทของบุตรแบ่งโดยความดีในตัวได้เป็น ๓ ชั้นดังนี้

     ๑. อภิชาตบุตร คือ บุตรที่ดีมีคุณธรรมสูงกว่าบิดามารดา เป็นบุตรชั้นสูง สร้างความเจริญแก่วงศ์ตระกูล

     ๒. อนุชาตบุตร คือ บุตรที่มีคุณธรรมเสมอบิดามารดา เป็นบุตรชั้นกลาง ไม่สร้างความเจริญแก่วงศ์ตระกูล แต่ก็ไม่ทำให้เสื่อมลง

     ๓. อวชาตบุตร คือ บุตรที่เลว มีคุณธรรมต่ำกว่าพ่อแม่ เป็นบุตรชั้นต่ำ นำความเสื่อมเสียมาสู่วงศ์ตระกูล

องค์ประกอบให้ได้ลูกดี

     ๑. ตนเองต้องเป็นคนดี ทำบุญมาดีจึงได้ลูกดี เด็กที่เกิดในท้องแม่จะมีคุณธรรมในใจที่ติดตัวมาในระดับใกล้เคียงกับของพ่อแม่ ดังนั้นพ่อแม่ที่ต้องการได้ลูกดี ก็ต้องขวนขวายสร้างความดีไว้มากๆ ยิ่งพ่อแม่สร้างบุญมากเท่าไหร่ โอกาสที่จะได้ลูกดีก็มากเท่านั้น

     ๒. การเลี้ยงดูอบรมดีมี ๒ ทาง คือ

วิธีเลี้ยงดูทางโลก

     ๑. กันออกจากความชั่ว หมายถึง ป้องกัน กีดกัน คือ ไม่เพียงแต่ห้าม หากต้องดำเนินการทุกวิถีทางที่จะไม่ให้ลูกตกไปสู่ความชั่ว

     ๒. ปลูกฝังลูกในทางที่ดี หมายถึง ให้ลูกประพฤติดี มีศีลธรรม พ่อแม่ต้องพยายามเล็งเข้าหาใจของลูก เพราะใจเป็นตัวควบคุมการกระทำของคน ที่ว่าเลี้ยงลูกให้ดี คือ ทำใจของลูกให้ดีนั่นเอง พ่อแม่ต้องปลูกใจลูก จึงจะเป็นการปลูกฝังลูกในทางที่ดีซึ่งทำได้โดย

     - กระทำตนเป็นตัวอย่างที่ดีแก่ลูก

     - เลือกคนดีให้ลูกคบ

     - หาหนังสือดีให้ลูกอ่าน

     - พาลูกไปหาบัณฑิต เช่น พระภิกษุ ครูบาอาจารย์ที่ดี

     ๓. ให้ลูกได้รับการศึกษา คือ ให้ลูกได้เล่าเรียน เพื่อให้มีความรู้สามารถช่วยตัวเองต่อไปได้

     ๔. จัดแจงให้ลูกแต่งงานกับคนดี ความหมายในทางปฏิบัติมีอยู่ ๒ ขั้นตอน คือ

     - พ่อแม่ต้องเป็นธุระในการแต่งงานของลูก ช่วยหาสินสอดทองหมั้นให้

     - พ่อแม่ต้องพยายามให้ลูกได้คู่ครองที่ดี ปรึกษาหารือและตกลงกัน พ่อแม่ควรเป็นเพียงที่ปรึกษา ไม่เจ้ากี้เจ้าการจนเกินงามต้องให้ลูกได้แต่งงานกับคนที่เขารัก เพราะความรักเป็นมูลฐานของการสมรสฝ่ายลูกจะเลือกใครก็ต้องให้พ่อแม่เห็นชอบด้วย

 "คนที่เราไม่ชอบแต่ลูกรัก ดีกว่าคนที่เรารักแต่ลูกไม่ชอบ"

เว้นแต่คนที่ลูกปลงใจรักเป็นคนเลว หลอกลวงจะชักนำลูกเราไปในทางเสีย อย่างนี้ต้องห้าม แม้ว่าลูกจะรักก็ตาม

     ๕. มอบทรัพย์มรดกให้เมื่อถึงกาลอันสมควร เมื่อถึงเวลาควรให้จึงให้ ถ้ายังไม่ถึงเวลาอันควรให้ก็อย่าเพิ่งให้ เช่น ถ้าลูกยังประพฤติชั่ว หมกมุ่นอยู่ในอบายมุข ก็รอให้เขากลับตัวได้เสียก่อนแล้วจึงให้

วิธีเลี้ยงดูลูกในทางธรรม

     ๑. พาลูกเข้าวัดเพื่อศึกษาหาความรู้ทางศาสนา

     ๒. ชักนำลูกให้สวดมนต์ก่อนนอนทุกคืน

     ๓. ชักนำให้ลูกทำบุญ เช่น ตักบาตร รักษาศีล

     ๔. ชักนำให้ลูกทำสมาธิภาวนา

     ๕. ถ้าลูกเป็นชายให้บวชเป็นสามเณรหรือเป็นพระภิกษุ แล้วเข้าปฏิบัติกรรมฐาน

ข้อเตือนใจ

     ๑. รักลูกแต่อย่าโอ๋ลูก อย่าตามใจลูกเกินไป

     ๒. อย่าเคร่งระเบียบจนเกินไป รู้จักผ่อนสั้นผ่อนยาว

     ๓. ให้ความอบอุ่นแก่ลูกให้เพียงพอ ไม่ว่างานจะยุ่งมากเพียงไรก็ต้องหาเวลาให้ลูก

     ๔. เมื่อเห็นลูกทำผิด การตำหนิทันทีจำเป็นมาก จะได้แก้ไขทันท่วงที แต่ต้องใช้เหตุผล อย่าใช้อารมณ์ และเมื่อเห็นลูกทำดี ก็ชมเพื่อให้เกิดกำลังใจ

     ๕. ต้องฝึกให้ลูกทำงานตั้งแต่ยังเล็ก การปล่อยให้เด็กอยู้อย่างสบายเกินไป มีเวลาว่างมากเกินไป จะกลับเป็นผลเสียต่อเด็ก โตขึ้นจะช่วยตัวเองไม่ได้

     ๖. การเลี้ยงดูลูกให้แต่ปัจจัย ๔ ยังไม่พอ จะต้องให้ธรรมะแก่ลูกด้วย

อานิสงส์การเลี้ยงดูบุตร

     ๑. พ่อแม่จะได้ความปีติภาคภูมิใจเป็นเครื่องตอบแทน

     ๒. ครอบครัวจะสงบร่มเย็นเป็นสุข

     ๓. ประเทศชาติจะมีคนดีไว้ใช้

     ๔. เป็นต้นแบบที่ดีงามของสังคมสืบไปตลอดกาลนาน