โยโคมิโซะ เซชิ นักเขียนผู้สร้าง คินดะอิจิยอดนักสืบ แห่งญี่ปุ่น

ในคำบอกเล่าของลูกชาย โยโคมิโซะ เรียวอิจิ

..............................

โยโคมิโซะ เซชิ (Yokomizo Seishi) นักเขียนนิยายแนวสืบสวนสอบสวนชื่อดังเจ้าของผลงาน คินดะอิจิยอดนักสืบ ที่ได้รับความนิยมอย่างมากในหลายประเทศเอเชีย เขาเกิดเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม 2445 ที่เมืองโกเบ จังหวัดเฮียวโกะ ประเทศญี่ปุ่น และเสียชีวิต เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2524 ที่เมืองโตเกียว

 โยโคมิโซะ เซชิ

 โยโคมิโซะ เรียวอิจิ

แม้ว่า โยโคมิโซะ เซชิ จะจากโลกนี้ไปนานร่วม 17 ปีแล้วก็ตาม...แต่ผลงานนวนิยายแนวสืบสวนสอบสวนกลับโด่งดัง และมีคนรุ่นหลังๆ ให้การต้อนรับอย่างมากมาย ทั้งในญี่ปุ่นและมีการนำไปแปลเป็นภาษาต่างๆ อีกหลายประเทศ นั่นแสดงให้เห็นว่าคุณค่าในนวนิยายหลายเรื่องที่สร้างสรรค์ขึ้นมา นอกจากจะไม่ลดน้อยด้วยค่าแล้ว ยังทรงคุณค่าและสามารถจะอยู่เหนือกาลเวลาอีกด้วย

และต่อไปนี้ เป็นบทสัมภาษณ์ โยโคมิโซะ เรียวอิจิ บุตรชายของ โยโคมิโซะ เซชิ ผู้เขียนหนังสือชุด คินดะอิจิยอดนักสืบ ซึ่งได้เข้าไปสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน 2550 ที่บ้านของโยโคมิโซะ เรียวอิจิ ที่เซโจกะกุเอ็นมาเอะ กรุงโตเกียว โดยได้รับความร่วมมือจาก คุริตะ อากิโกะ JFC และสำนักพิมพ์บลิส

โยโคมิโซะ เรียวอิจิ เป็นบุตรชายคนโตของ โยโคมิโซะ เซชิ เกิดที่กรุงโตเกียว หลังจบการศึกษาสาขาวรรณคดีอังกฤษจากมหาวิทยาลัยวาเซดะ เข้าทำงานที่หนังสือพิมพ์โตเกียว รับผิดชอบคอลัมน์ดนตรี สาเหตุที่ได้เขียนคอลัมน์ดังกล่าว เพราะตอนเด็กๆ เคยเรียนเปียโน และสนใจเกี่ยวกับทฤษฎีและประวัติดนตรี หลังทำงานได้ 23 ปีก็ลาออกมาเป็นนักเขียนอิสระและสอนหนังสือ เคยสอนในมหาวิทยาลัยดนตรี 3 แห่ง และมหาวิทยาลัยปกติ 2 แห่ง โดยส่วนใหญ่สอนวิชา Musicology และ History of music

นอกจากนี้ ยังเป็นโปรดิวเซอร์จัดคอนเสิร์ตในโตเกียวและทั่วประเทศญี่ปุ่น ตั้งแต่ฮอกไกโดถึงคิวชู รวมคอนเสิร์ตที่เคยจัดถึงกว่า 100 ครั้ง ตลอดจนเป็นผู้ประสานงานให้กับนักดนตรีต่างประเทศที่จะมาเล่นคอนเสิร์ตในญี่ปุ่น หรือนักดนตรีญี่ปุ่นที่จะไปแสดงต่างประเทศ โดยเฉพาะมีความสัมพันธ์อันดีกับประเทศฟินแลนด์ มีผลงานเขียนและแปลหนังสือของเขามากมาย ปัจจุบันเขากำลังเขียนหนังสือเกี่ยวกับประสบการณ์การได้รู้จักกับนักดนตรีผู้มีชื่อเสียงเป็นจำนวนมาก

แม้ว่าทุกวันนี้ เขาจะไม่ได้ทำงานประจำแล้ว แต่ปัจจุบันยังเดินทางไปต่างประเทศ อาทิเช่น อังกฤษ ออสเตรีย อย่างสม่ำเสมอประมาณปีละ 2 ครั้ง เพื่อหาข้อมูลในการเขียนหนังสือ ซึ่งเป็นงานอีกอย่างที่รักมาก

>นวนิยายชุด'คินดะอิจิยอดนักสืบ'ที่แปลเป็นภาษาไทย แม้ว่ายอดพิมพ์จะเทียบกับที่ญี่ปุ่นไม่ได้ แต่ก็นับว่าเป็นหนังสือที่ขายดีมากในประเทศไทย...คุณรู้สึกอย่างไรที่หนังสือของคุณพ่อได้รับความนิยมมากสำหรับชาวไทย?

แปลกใจมากครับ ไม่เคยคิดมาก่อนเลยว่า ผู้อ่านในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเอเชียตะวันออก อาทิเช่น จีน เกาหลี จะชื่นชอบนิยายสืบสวนขนาดนี้ โดยเฉพาะนิยายของพ่อผมมีความเป็นญี่ปุ่นสูงมาก หมายความว่า มีการสอดแทรกองค์ประกอบที่เป็นวัฒนธรรม หรือตำนานพื้นบ้านของญี่ปุ่นไว้เยอะ จะแปลก็ยาก จะให้อ่านก็คงงง ไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร ไม่แต่เฉพาะภาษาในเอเชีย แปลเป็นภาษาอื่น อาทิเช่น ภาษาอังกฤษ ภาษารัสเซีย ก็ยากเหมือนกัน

>ตอนนี้มีการนำไปแปลเป็นภาษาอะไรบ้าง?

ถ้าจำไม่ผิดภาษาแรกน่าจะเป็นภาษาฝรั่งเศส แล้วก็ภาษาอิตาเลียน ตามด้วยภาษาอังกฤษ ทันทีที่ฉบับภาษาอังกฤษออกไป ก็มีผู้แสดงความจำนงอยากขอลิขสิทธิ์เพื่อแปลเป็นภาษาอื่นๆ เข้ามามากมาย ทั้งภาษารัสเซีย ภาษาจีน...จีนแผ่นดินใหญ่และจีนไต้หวัน แล้วก็ภาษาไทย ภาษาเกาหลี ดูเหมือนภาษาเยอรมันกำลังอยู่ระหว่างการเจรจา คุณคุริตะที่ JFC ได้กรุณาเอาหนังสือไปประชาสัมพันธ์ที่งานบุ๊คแฟร์ ที่แฟรงก์เฟิร์ตและยุโรป คาดว่าจากนี้ไปคงจะมีคนติดต่อเข้ามาอีก อย่างไรก็ตาม เล่มที่ได้รับการแปลเป็นภาษาอังกฤษมีเรื่อง 'ฆาตกรรมในตระกูลอินุงามิ' เล่มเดียว สำนักพิมพ์ในอเมริกาและยุโรปไม่ค่อยยอมเอางานไปแปลให้เลย

>พอจะทราบไหมว่าเป็นเพราะอะไร?

นั่นสิ ผมไม่เข้าใจเหมือนกัน ตอนแรกผมเคยขอร้องสำนักพิมพ์หนึ่งให้ช่วยพิจารณาเรื่องการแปลงานของพ่อเป็นภาษาอังกฤษ แต่รอเท่าไรก็ไม่ได้รับคำตอบเสียที จนผมโกรธ บอกว่าไม่ไหวแล้ว เป็นสำนักพิมพ์ใหญ่ ทำไมถึงปล่อยให้รอนานแบบนี้ เลยไปจ้างสตรีชาวญี่ปุ่นซึ่งอยู่ที่ประเทศสหรัฐอเมริกามานาน และเป็นแฟนนิยายของพ่อให้แปลเรื่องฆาตกรรมในตระกูลอินุงามิ พอแปลเสร็จ ผมก็ขอให้คุณคุริตะช่วยหาสำนักพิมพ์ ซึ่งคุณคุริตะก็หาได้ทันที แต่ออกมาได้แค่เล่มเดียวก็ชะงักไป

ผมมีเพื่อนชาวต่างประเทศหลายคน ทั้งฟินแลนด์ เนเธอร์แลนด์ อเมริกากลาง และอเมริกาใต้ เพื่อนผมเหล่านี้ส่วนมากต้องรออ่านภาษาอังกฤษ เพราะเป็นเรื่องยากที่จะแปลนิยายของพ่อเป็นภาษาของพวกเขา ซึ่งเพื่อนๆ ก็ชอบรบเร้าให้แปลเป็นภาษาอังกฤษเร็วๆ แต่ก็ทำไม่ได้ง่ายๆ ตอนนี้ที่ได้รับการแปลออกมามากที่สุด ก็เห็นจะเป็นภาษาไทยนี่แหละ ที่อื่นอย่างมากก็แค่สองสามเล่ม

>นิยายของโยโคมิโซะ เซชิ นับว่าหินมากสำหรับนักแปล...ส่วนหนึ่งเพราะมีการสอดแทรกเกร็ดความรู้ในด้านต่างๆ ไว้มากทั้งวรรณคดี ดนตรี ภาพยนตร์ ละคร และสถาปัตยกรรมญี่ปุ่น?

จริงครับ อย่างเช่น เรื่อง 'ในห้องที่ปิดตาย' มีการพูดถึง 'รัมมะ' (บริเวณระหว่างคานประตูบานเลื่อนกับเพดาน มักประดับด้วยแผ่นไม้แกะสลัก) ผมว่าคงยากที่จะให้ผู้อ่านชาวต่างชาติเข้าใจว่า 'รัมมะ' คืออะไร แล้วดาบถูกดึงลอด 'รัมมะ' ออกไปได้อย่างไร

>คุณมีคำแนะนำเกี่ยวกับการแปลไหม อาทิเช่น ควรจะแปลให้ถูกต้องตามต้นฉบับ อะไรทำนองนั้น?

ไม่มีหรอกครับ เพราะผมไม่รู้ภาษาไทย ถ้าเป็นภาษาอังกฤษก็พอจะตรวจสอบได้ว่า ตรงนั้นตรงนี้แปลกๆ แต่ก็คิดว่าน่าจะแปลให้ผู้อ่านชาวไทยเข้าใจ แม้ว่าจะผิดไปจากภาษาญี่ปุ่นบ้าง ผมว่าถ้าอ่านแล้วเข้าใจได้สัก 80% ก็น่าจะพอ

>แต่ก็มีหลายคนบอกว่าชอบบรรยากาศแบบญี่ปุ่นในยุคก่อน ซึ่งเป็นอะไรที่ไม่มีในงานเขียนเรื่องอื่นๆ?

ทัศนคติที่ชาวต่างชาติมีต่อประเทศญี่ปุ่นแบ่งได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ มองว่าญี่ปุ่นเป็นประเทศที่เจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี มีการผลิตรถยนต์ ผลิตกล้องส่งไปขายทั่วโลก นี่เป็นภาพตั้งแต่ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา ถ้าไม่อย่างนั้นก็จะเข้าใจผิดไปเลยว่า คนญี่ปุ่นยังอยู่กันแบบโบราณ ใส่กิโมโน สวมเกี๊ยะเดินบนเสื่อตาตามิ อาทิเช่น ภาพแนะนำประเทศญี่ปุ่นในแบบเรียนชั้นประถมศึกษาของอังกฤษ ผมว่าคนส่วนใหญ่คงจะไม่เป็นแบบใดก็แบบหนึ่ง ไม่ค่อยมีคนคิดว่าญี่ปุ่นที่เจริญอยู่ทุกวันนี้ มีรากฐานมาจากขนบธรรมเนียมเก่าแก่

ผมว่าผู้อ่านชาวไทยส่วนมากคงจะมองว่า ญี่ปุ่นเป็นประเทศอุตสาหกรรมที่มีความเจริญรุ่งเรือง แต่เมื่อได้อ่านนิยายของพ่อแล้วก็คงจะได้รู้ว่า อ้อ...ชาวญี่ปุ่นก็ยังมีวัฒนธรรมประเพณีและวิถีชีวิตแบบเก่าๆ หลงเหลืออยู่จนถึงวันนี้เหมือนกัน ตรงนี้น่าจะเป็นความแปลกใหม่ส่วนหนึ่งที่ทำให้นิยายของพ่อน่าสนใจ

อีกอย่างหนึ่งก็คือนิยายสืบสวน คือความบันเทิงอย่างหนึ่ง มีการสอดแทรกทริกต่างๆ เข้าไป ทำให้สนุกตื่นเต้น ทำนองเดียวกับการ์ตูน นี่ก็น่าจะทำให้ผู้อ่าน โดยเฉพาะวัยรุ่นรู้สึกสนุกกว่าที่จะอ่านวรรณกรรมของนักเขียนชั้นนำของญี่ปุ่น อาทิเช่น เอาผลงานของ นะท์ซุเมะ โซเซะกิ หรือโมริ โองะอิ มาแปลก็อาจจะอ่านเข้าใจยากอยู่

>เช่นเดียวกันกับบรรยากาศในการ์ตูนเรื่อง"คินดะอิจิ"ที่กำลังเป็นที่นิยมของนักอ่านวัยรุ่นชาวไทย?

อาจเป็นได้ นอกจากนี้ นิยายของพ่อมีการสอดแทรกวัฒนธรรมในรูปแบบต่างๆ ไว้มากมาย ผมว่านี่เป็นส่วนที่ทำให้ผู้อ่านรู้สึกถึงความเป็นญี่ปุ่น (ซึ่งไม่เหมือนกับวัฒนธรรมไทย) ในทางตรงข้าม ญี่ปุ่นกับไทยเป็นประเทศที่ผู้คนนับถือศาสนาพุทธเหมือนกัน มีพื้นฐานทางด้านศาสนาและความเชื่อที่ใกล้เคียงกัน จึงน่าจะทำให้ผู้อ่านเกิดความรู้สึกร่วมได้ง่ายกว่านิยายสืบสวนของตะวันตก

>อย่างเช่นเวลาพูดถึงฉากเกี่ยวกับวัดใช่ไหม?

ในเรื่อง 'ฆาตกรรมบนเกาะโกะกุมน' มีการพูดถึงระฆังวัด พวกเราชาวญี่ปุ่นคุ้นเคยกับการได้ยินเสียงระฆังดังมาจากวัด ชาวไทยก็น่าจะคุ้นเคยกับเรื่องแบบนี้เหมือนกันไม่ใช่หรือครับ

>วัดในเมืองไทยสมัยก่อนก็มีการย่ำฆ้องย่ำระฆังเพื่อบอกให้ชาวบ้านรู้เวลา?

แล้วตอนปีใหม่ ที่วัดไทยมีการตีระฆัง 108 ที เหมือนวัดที่ญี่ปุ่นหรือเปล่า

>ไม่มีค่ะ แต่ตามธรรมเนียมไทย ตอนขึ้นปีใหม่คนส่วนใหญ่จะไปทำบุญที่วัด งานเทศกาลต่างๆ ก็เข้าวัดเหมือนกัน ถ้ายังงั้นแสดงว่าพ่อของคุณมีความรู้มากมายหลายด้านด้วย?

ส่วนใหญ่มาจากการอ่านหนังสือครับ มีน้อยมากที่พ่อจะออกไปหาข้อมูลด้วยตัวเอง เพราะพ่อป่วยเป็นวัณโรคตั้งแต่ยังหนุ่ม เลยเดินทางไกลแทบไม่ได้ แต่ก็เป็นคนรักการอ่านมาก เวลาพ่อสงสัยอะไรแม้เพียงเล็กน้อยก็จะออกไปร้านหนังสือ ซื้อหนังสือกลับมาอ่าน บ้านเราเลยมีหนังสือมาก ความจริงเป็นธรรมดาอยู่แล้ว ที่นักเขียนจะต้องมีหนังสือเยอะ แต่หนังสือของพ่อมีหลายประเภท ทั้งที่เกี่ยวกับละครคาบูกิ แผนที่เก่าสมัยเอโดะ นิยายสืบสวนภาษาอังกฤษ วรรณกรรมของประเทศต่างๆ อาทิเช่น เยอรมันก็ผลงานของเกอเธ่ ฝรั่งเศสก็ของกีย์ เดอ โมปัซซัง อังกฤษก็ชาร์ลส์ ดิคเกนส์ เชคสเปียร์ รัสเซียก็เชคอฟ ตอสโตเยฟสกี

พ่อยังชอบซื้อหนังสือให้ผม เวลาไปเดินเล่นด้วยกัน พ่อจะต้องแวะร้านหนังสือซื้อหนังสือให้ผมเสมอ ไม่ใช่ครั้งละเล่มสองเล่ม แต่ทีละสิบยี่สิบเล่ม มีทั้งพวกนิทาน นิยายทั่วไปแบบเดียวกับที่ผู้ใหญ่อ่าน แล้วก็หนังสือพวกประมวลภาพเขียนของจิตรกรชื่อดัง อาทิเช่น เซซานน์ เรอนัวร์ แวนโกะห์ ซึ่งหนังสือพวกนี้สมาชิกในบ้านจะดูกันได้ทุกคน นอกจากนี้ พ่อยังชอบดนตรี ซื้อแผ่นเสียงกลับมาบ้านทีละมากๆ พ่อฟังทั้งเพลงคลาสสิกของบีโธเฟน เพลงชองซองของฝรั่งเศส ผมก็มักนั่งฟังอยู่ด้วย จนผลสุดท้ายได้รับอิทธิพลจากพ่อมาทำงานด้านดนตรี

>นอกจากการอ่านหนังสือและฟังดนตรีแล้วคุณได้รับอิทธิพลจากคุณพ่อในด้านไหนอีกบ้าง?

มีเยอะเลยครับ เบสบอลก็ใช่ ผมชอบเบสบอลมาก สมัยเป็นเด็กเคยไปดูถึงสนามโคระกุเอ็น (อดีตสนามเบสบอลที่มีชื่อเสียงของกรุงโตเกียว ปัจจุบันกลายเป็นสนามเบสบอลในร่มหรือ 'โตเกียวโดม') ได้เห็นการเล่นของนักเบสบอลที่มีชื่อเสียงหลายคน พอเริ่มมีการถ่ายทอดเบสบอลทางโทรทัศน์ ผมก็จะนั่งดูกับพ่อ ดูไปเชียร์ไป เอะอะโวยวายกันอยู่หน้าทีวี

>ในเรื่องโจะโอบะชิ(นางพญาผึ้ง)มีการพูดถึงการถักนิตติ้ง..คุณพ่อถักนิตติ้งเป็นด้วยหรือ?

ครับ ช่วงสงครามพ่อไม่มีงานเข้ามา มีเวลาว่างมาก พ่อไม่รู้จะอะไรทำ เลยหานิตยสารสตรีมาอ่าน พอดีในนั้นมีคอลัมน์แนะนำการถักนิตติ้ง พ่อตั้งอกตั้งใจอ่าน แล้วก็หัดถักจนเป็น แถมคิดลายของตัวเอง ถักออกมาเป็นเสื้อไหมพรมสวยมาก ไม่เหมือนแบบที่วางขายที่ไหนเลย พ่อถักเสื้อให้ผมแล้วก็พี่สาวกับน้องสาว พอใส่เสื้อออกไปเล่นข้างนอก พวกคุณป้าข้างบ้านก็ชมว่า เสื้อสวยจัง คุณแม่ถักให้เหรอ ผมก็ตอบว่า เปล่า...พ่อถักให้ ทำเอาคุณป้าตกใจไปตามๆ กัน (หัวเราะ)...น่าเสียดายที่ตอนนี้เสื้อไม่เหลืออยู่แล้ว ส่วนหนึ่งเพราะพอใส่ไปได้สักพัก พ่อก็เอาเสื้อมารื้อทิ้ง แล้วถักเป็นของอย่างอื่นให้พวกผมอีก...

>ทั้งๆ ที่ทำงานหนักแล้วคุณพ่อเอาเวลาที่ไหนมาถัก?

เปล่าครับ ตอนนั้นพ่อว่างงาน เพราะช่วงสงครามนิยายสืบสวนแทบจะเขียนไม่ได้เลย ไม่รู้เหมือนกันว่าเพราะอะไร พ่อเป็นพวกเสรีนิยมและต่อต้านสงคราม เลยถูกเพ่งเล็งจากทางกองทัพญี่ปุ่น พ่อเคยถูกตำรวจชุดพิเศษตามมาเฝ้าสังเกตการณ์ถึงใกล้ๆ บ้าน เพราะนึกว่าเป็นสายลับ ด้วยเหตุนี้ จึงแทบไม่มีสำนักพิมพ์ไหนมาขอให้เขียนนิยายสืบสวน เว้นแต่เรื่องแนว 'โทริโมโนโช' (นิยายสืบสวนย้อนยุคของญี่ปุ่น) อาทิเช่น เรื่อง 'นิงเงียวซะชิจิโทริโมโนโช' ของพ่อ ซึ่งกลับได้รับความนิยมจากพวกทหารที่ไปรบ

นิยายเรื่องนี้จึงเป็นรายได้หลักของครอบครัวเรา นิยายเรื่องอื่นเขียนไม่ได้เลย ความจริงสำนักพิมพ์เองก็แทบปิดกิจการ โดยเฉพาะสำนักพิมพ์เรื่องแนวสืบสวน ซึ่งอาจเป็นเพราะนิยายสืบสวนถูกมองว่าเริ่มต้นมาจากประเทศศัตรู อาทิเช่น อังกฤษ อเมริกา พ่อเลยมีเวลาว่างมานั่งถักไหมพรมให้พวกผม

>เรื่องในโทริโมโนโชได้กลายมาเป็นโครงเรื่องของนิยายชุดคินดะอิจิและเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้คุณพ่อมีความรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรมญี่ปุ่นอย่างลึกซึ้งหรือไม่ อาทิเช่น เรื่องชุดกิโมโนของญี่ปุ่น?

ใช่ครับ มีหลายเรื่องอยู่เหมือนกัน ตัวละครเอกของโทริโมโนโชของพ่อที่ชื่อว่า 'นิงเงียวซะชิจิ' ถูกกำหนดให้เป็นชาวเมืองเอโดะ อาศัยอยู่แถวย่านคันดะ พ่อเลยต้องไปร้านหนังสือเก่า หาแผนที่เก่าของแถวนั้นมาศึกษา ซึ่งคงเป็นประโยชน์สำหรับเรื่อง 'นิงเงียวซะชิจิโทริโมโนโช' ขณะเดียวกัน พอค้นคว้ามากๆ เข้า ก็มีความรู้สั่งสมหลายด้าน

>แล้วพอสงครามสงบก็เริ่มเขียนนิยายสืบสวนได้อีก...ช่วงที่คุณพ่อมีงานยุ่งมากๆ ท่านใช้เวลาทำงานวันละเท่าไร?

สงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลงในปี 2488 วันนั้นแทนที่จะร้องไห้ พ่อกลับยิ้มร่า บอกว่าในที่สุดเวลาของฉันก็มาถึง ต่อไปนี้ จะตะลุยเขียน (นิยายสืบสวน) ให้เยอะๆ เลย ช่วงสงครามถึงอยากจะเขียนก็เขียนไม่ได้ พ่อจึงได้แต่นั่งคิดโครงเรื่อง หาข้อมูล แล้วก็เก็บออมเรี่ยวแรงไว้ แล้วในช่วงปี 2488-2489 จึงได้เขียนเรื่อง ในห้องที่ปิดตายไปลงในนิตยสาร 'โฮเซกิ' ซึ่งเรื่องนี้ได้รับรางวัลชมรมนิยายสืบสวนแห่งประเทศญี่ปุ่น ครั้งที่ 1 หลังจากนั้น ก็มีนิตยสารและสำนักพิมพ์ขอร้องให้เขียนเรื่องไปลงมากมาย ช่วงที่รับงานมาก บางทีพ่อมีนิยายเขียนเป็นตอนๆ ให้นิตยสารถึงเดือนละ 4 ฉบับ คนของสำนักพิมพ์ต้องมานอนเฝ้าที่บ้าน พ่อก็เขียนให้ไปเรื่อยๆ เดี๋ยวฉบับ A ได้ 5 แผ่น ฉบับ B ได้ 10 แผ่น ผมทึ่งพ่อมากตรงที่พ่อสามารถแยกแยะแต่ละเรื่องได้

บางคืนพ่อเขียนได้ถึง 50-60 แผ่น แล้วไม่ว่าเรื่องไหนก็มีตัวละครมากมายสลับซับซ้อน ไม่รู้ว่าพ่อจำได้อย่างไร โดยที่ไม่เอาตัวละครของฉบับ A ไปปนกับฉบับ B เลย ที่สำคัญ คือพ่อเป็นคนที่จะไม่ยอมเขียนร่างในกระดาษอย่างเด็ดขาด ทุกอย่างจะอยู่ในหัวหมด เวลาต้องการจัดระเบียบสมองของตัวเอง พ่อจะออกไปเดินนอกบ้านทีละ 5-6 ชั่วโมง ออกไปตั้งแต่เช้า จนดึกดื่นก็ยังไม่กลับ เคยต้องขอให้ตำรวจตามหาตัวนับครั้งไม่ถ้วน แล้วก็ไปเจอพ่อยืนเหม่ออยู่กลางทุ่ง เดี๋ยวยิ้มเดี๋ยวหน้าบึ้งอยู่คนเดียว สมัยนั้นพ่อใส่ชุดกิโมโน สายคาดกิโมโนจะหลุดลุ่ยยาวระพื้นเหมือนหาง พ่อก็เดินลากหางวนไปวนมาอยู่อย่างนั้น จนบางคนหาว่าพ่อบ้าไปแล้ว...

>(หัวเราะ) แต่เจ้าตัวไม่รู้เรื่องเลยใช่ไหมว่าถูกมองอย่างนั้น?

ไม่รู้เรื่องเลย หนวดเคราก็ไม่ยอมโกนหลายวัน สายคาดกิโมโนก็หลุดลุ่ย แถมเดินไปเดินมา เดี๋ยวหัวเราะ เดี๋ยวหน้าบึ้ง พอเด็กแถวนั้นเห็นก็กลัวร้องไห้จ้า...

>ปกติเวลาทำงานคุณพ่อเป็นคนยังไง?

น่ากลัวครับ เวลาพ่อใช้ความคิดอยู่แล้วมีคนไปส่งเสียงดัง ก็จะถูกตวาดว่า 'หนวกหู!' บางทีถูกเตะด้วย แต่เวลาไม่ได้ทำงานจะใจเย็น พ่อเป็นคนมีความรู้มาก เหมือนสารานุกรมเดินได้ รู้ทั้งเรื่องละครคาบูกิ ละครหุ่นเชิดญี่ปุ่น ขณะเดียวกัน ก็รู้เรื่องวรรณคดีและละครของต่างประเทศเป็นอย่างดี ตัวผมเองเชี่ยวชาญด้านวรรณกรรมตะวันตก แต่ด้วยอิทธิพลของพ่อก็สนใจอ่านนิยายสืบสวนตะวันตกโดยเฉพาะของอังกฤษ อาทิเช่น เชอร์ล็อค โฮล์มส์ นิยายของอกาธา คริสตี ผมชอบถกเรื่องนิยายสืบสวนของอกาธา คริสตี กับพ่อบ่อยๆ 

>แต่คุณก็ชอบอ่านนิยายสืบสวนของคุณพ่อด้วย?

แน่นอนเรื่องที่ผมคิดว่าไม่ไหวก็มีบ้าง แต่ที่คิดว่าสนุก แต่งได้ดีก็มีเยอะ ไม่ว่ายังไงก็ตาม ขนาดเป็นลูก ผมยังไม่วายทึ่งที่คนผอมแห้งเพิ่งหายป่วยจากวัณโรคอย่างพ่อ จะมีแรงแต่งนิยายได้มากมายขนาดนั้น

>แล้วเวลาอ่านพบจุดที่รู้สึกว่าไม่ค่อยดี...เคยบอกคุณพ่อไหม?

บอกในจุดที่พ่อเข้าใจข้อมูลผิด ผมก็จะเป็นฝ่ายเตือน อาทิเช่น ในเรื่องโชโชซะสุจินจิเก็งและบทเพลงปีศาจ มีรายละเอียดเกี่ยวกับดนตรี โดยเฉพาะเรื่องบทเพลงปีศาจที่เป็นภาพยนตร์จะมีฉากเป่าฟลูทด้วย พ่อได้ความคิดเรื่องนี้มาจากคนที่เคยอยู่ข้างบ้านเรา ผู้ชายคนนั้นต่อมาได้เป็นสมาชิกของวงออร์เคสตรา NHK แต่สมัยยังหนุ่มแกจะซ้อมเป่าฟลูทเพลงเดิมๆ จนถึงดึกดื่นทุกวัน พ่อได้ยินแล้วก็ถามผมว่า เพลงที่ยาซุคาสุ (ชื่อของนักดนตรี) เป่าทุกวันเพราะดีนะ ชื่อเพลงอะไร ผมก็ตอบว่า เพลง ฮังกาเรียน พาสเทอรัล แฟนตาซีของดอปป์เลอร์ มีแผ่นเสียงขายเยอะแยะ

แล้วพ่อก็ร่างกายอ่อนแอ กลัวการนั่งยานพาหนะทุกชนิด โดยเฉพาะรถด่วนทั้งหลาย ตั้งแต่กลับมาอยู่โตเกียว (หลังสงครามสงบ) ถ้าต้องเขียนเรื่องที่เกี่ยวกับต่างจังหวัด พ่อจะเดินทางไปหาข้อมูลเองไม่ได้ ผมเลยต้องไปแทน ถ้าจำไม่ผิดก็เรื่องโจะโอบะชิ (นางพญาผึ้ง) ที่เกี่ยวกับคาบสมุทรอิซุ

>เรื่องนี้มีเกาะชื่อเก็กคิง (เกาะพิณพระจันทร์)

นั่นแหละครับ เรื่องนั้นผมเป็นคนเดินทางไปถึงปลายคาบสมุทรอิซุ เก็บรวบรวมชีวิตความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียมของคนแถวนั้นมาให้พ่อ เรื่องที่เกี่ยวกับจังหวัดโอคายามา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องหมู่บ้านแปดหลุมศพ ฆาตกรรมบนเกาะโกะกุมน หรือคดีฆาตกรรมในตระกูลอินุงามิ ส่วนใหญ่พ่อไม่ได้ออกไปหาข้อมูลเองเหมือนกัน ชาวบ้านในหมู่บ้านที่พ่ออพยพหนีภัยสงครามไปอยู่เอาเรื่องนั้นเรื่องนี้มาเล่าให้ฟัง พ่อฟังแล้วก็เอามาต่อเติมเนื้อหาเข้าไปจนกลายเป็นนิยาย

>นับถือหรือชอบคุณพ่อตรงไหนมากที่สุด?

อืมม์..ของทุกอย่างมองได้สองด้านเสมอ พ่อเป็นคนที่เกลียดการยอมแพ้ พ่อเคยพูดกับผมว่า "เรียวอิจิ รู้ไหมว่าทำไมพ่อถึงเขียนนิยายอยู่ทุกวันนี้ เพราะพ่อไม่อยากแพ้คนอื่น พ่อจะบอกตัวเองเสมอว่า ฉันจะไม่ยอมแพ้เด็ดขาด" แล้วคนที่พ่อไม่อยากแพ้มากที่สุด ก็คือคุณเอโดะงาวา รัมโป พ่อยกย่องคุณรัมโปว่าเป็นนักเขียนนิยายสืบสวนที่ยิ่งใหญ่ เปรียบเสมือนภูเขาลูกใหญ่เบื้องหน้าที่ตัวเองจะต้องข้ามไปให้ได้ นั่นคือ เป้าหมายในการแต่งนิยายของพ่อ แล้วอยู่มาวันหนึ่ง คุณรัมโปก็เลิกเขียนหนังสือ หันมาทำงานเป็นนักวิจารณ์ พ่อรู้เข้าก็โกรธมาก เวลาคุณรัมโปมาเที่ยวบ้าน พ่อก็จะขอร้องแกมบังคับให้คุณรัมโปกลับมาเขียนนิยายอีก เพราะถ้าคุณรัมโปไม่เขียน พ่อก็ไม่รู้จะเขียนไปทำไม สิ่งที่จะยึดเป็นเป้าหมายก็พลอยหายไปด้วย

ตอนคุณรัมโปเสียชีวิต พ่อเศร้าโศกเสียใจไปร้องไห้ฟูมฟายเอากำปั้นทุบเสื่อตาตามิโครมๆ อยู่ข้างหมอนคุณรัมโป บอกว่าคุณรัมโปยังต้องเขียนอีก ทำไมถึงรีบตาย คุณรัมโปเป็นคนที่มีพระคุณกับพ่อมาก สมัยพ่อยังหนุ่มไม่มีชื่อเสียง คุณรัมโปไปตามพ่อถึงโกเบให้ไปเป็นนักเขียนที่โตเกียว

>คิดว่าคุณพ่อได้รับอิทธิพลจากเอโดะงาวา รัมโปในด้านไหนบ้าง?

ผมคิดว่าจริงๆ แล้วงานของพ่อกับของคุณรัมโปไม่เหมือนกัน แต่มีจุดร่วมตรงที่ต่างก็มุ่งมั่นที่จะเขียนนิยายสืบสวนแบบจริงจัง หมายความว่า ต้องเป็นนิยายที่ยึดความสมเหตุสมผลเป็นหลัก แต่ถ้ามีแค่เหตุผลก็เหมือนมีแต่โครง อ่านแล้วไม่สนุก คุณรัมโปจึงเพิ่มความเป็นแฟนตาซี ความน่าพิศวงลงไป แต่นิยายของพ่อผมมีจุดเด่นอยู่ที่ความสยดสยอง ลึกลับ แปลกประหลาด แถมด้วยความสัมพันธ์และความขัดแย้งอันน่ากลัวของผู้คนในสังคมประเพณีของญี่ปุ่น พ่อจะใช้เหตุผลเป็นโครงเรื่อง แล้วห่อหุ้มเนื้อหนังภายนอกด้วยความสัมพันธ์ของผู้คน อาทิเช่น ความรักของพ่อแม่ลูก คู่รัก ซึ่งตรงนี้จะเป็นส่วนของอารมณ์ความรู้สึกที่อบอุ่น เวลามีคนมาขอให้พ่อเขียนข้อความเป็นที่ระลึก พ่อมักเขียนว่า "ใช้เหตุผลเป็นโครง แล้วเติมอารมณ์เป็นเปลือกนอก" ก่อนจะลงชื่อ โยโคมิโซะ เซชิ

>มีจุดใดที่ไม่ชอบบ้างไหม?

มีอยู่แล้วครับ ความสัมพันธ์ระหว่างพ่อกับลูกชายของครอบครัวไหนๆ ก็เหมือนกัน ถ้าเปรียบเป็นสัตว์ ก็คงไม่ต่างจากการแก่งแย่งชิงดีระหว่างสัตว์เพศผู้ด้วยกัน ความจริงผมไม่ได้คิดจะแก่งแย่งชิงดีกับพ่อหรอก แต่จะให้พูดว่ายังไงดีล่ะ คือมีบางจุดของพ่อที่ผมไม่เข้าใจ ซึ่งน่ากลัวมาก อาทิเช่น อารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงเร็วมาก เหมือนเป็นคนสองบุคลิก คือมีทั้งด้านที่เป็นคนอารมณ์เย็น อบอุ่น ใจดี แต่จู่ๆ ก็สามารถกลายเป็นคนน่ากลัวไปได้อย่างไม่มีเหตุผล แต่นิสัยแบบนี้เป็นสิ่งที่มักพบเห็นได้ในบรรดาศิลปิน

ถ้าให้ยกตัวอย่างนักดนตรีซึ่งเป็นสาขาที่ผมเชี่ยวชาญ ไม่ว่า บีโธเฟน ชูแบร์ต หรือโชแปง คนเหล่านี้ล้วนมีทั้งด้านที่เหมือนคนสติฟั่นเฟือนและด้านที่สงบเยือกเย็น พ่อของผมก็เหมือนกัน ซึ่งผมว่าถ้าไม่มีบุคลิกแบบนี้ก็ไม่ได้ เพราะศิลปินต้องมีความบ้าอยู่ในตัว ถ้าไม่บ้าก็จะทำงานดีๆ ออกมาไม่ได้ คนที่จิตใจดี เต็มไปด้วยสามัญสำนึกจะเข้ากับคนได้ง่าย แต่ศิลปินชื่อดังเช่นบีโธเฟนมักจะมีนิสัยไม่น่าคบ ไม่มีใครอยากอยู่ด้วย แต่คนแบบนี้แหละที่จะผลิตผลงานที่เป็นเอกลักษณ์ออกมาได้

พ่อเป็นคนมีความรู้มาก สามารถแยกแยะความผิดชอบชั่วดีได้ จะว่าไปก็เหมือนเป็นคนในอุดมคติ แต่ขณะเดียวกัน ก็สามารถเปลี่ยนเป็นคนบ้าราวกับถูกสุนัขบ้ากัด หรือกลายเป็นหมาป่า เป็นแฟรงเก็นสไตน์ได้ในชั่วพริบตา นี่จึงน่าจะเป็นเหตุผลที่ทำให้พ่อมีไอเดียที่จะสร้างสรรค์ผลงาน แล้วนิสัยด้านดีจะเป็นตัวกำกับให้ผลิตงานออกมาได้ คือจะมีแต่ความบ้าก็ไม่ได้ ต้องมีจิตใจที่ดีงามด้วย

>ถึงจะบ้า...แต่เป็นคนมีความรู้มากทีเดียว?

สาเหตุที่พ่อมีความรู้มาก เพราะพ่อต้องลิ้มรสความโดดเดี่ยว ความเหงาตั้งแต่ยังเป็นเด็ก เนื่องจากแม่แท้ๆ ของพ่อเสียตั้งแต่พ่อยังเล็ก พ่อเลยถูกแม่เลี้ยงเลี้ยงดูมา พ่อมีน้องชายคนละแม่สองคน พ่อของพ่อเปิดร้านขายยา แต่ขณะเดียวกัน ก็ทำงานเป็นกรรมการของเมือง แทบไม่ค่อยอยู่บ้าน แล้วก็เอาแต่ดื่มเหล้า พ่อจึงต้องเฝ้าร้านอยู่คนเดียว ระหว่างนั้นก็ฆ่าเวลาด้วยการอ่านหนังสือ หนังสือที่อ่านส่วนมากเป็นพวกนิตยสารภาษาต่างประเทศ ที่พวกกะลาสีเรืออ่านในเรือ เวลาเรือมาจอดที่ท่าโกเบก็จะมีหนังสือแบบนี้ออกมาวางขายในร้านหนังสือเก่า พ่อก็ไปซื้อมาอ่านในราคาถูกๆ โชคดีว่าพ่ออ่านหนังสือภาษาอังกฤษได้ดี สมัยเรียนมัธยมต้นเวลาเฝ้าร้าน พ่อก็จะกางนิตยสารเหล่านั้นอ่าน

นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังมีนักแปลชื่อ 'คุโรอิวะ รุอิโค' ด้วย รุอิโคแปลนิยายต่างประเทศชื่อดังไว้เยอะ อาทิเช่น Les Miserables หนังสือที่รุอิโคแปลปกติเรียกกันว่า 'หนังสือรุอิโค' ซึ่งพ่อก็กว้านซื้อมาอ่าน แล้วก็อ่านวรรณกรรมของญี่ปุ่นด้วย นิยายของนักเขียนสมัยเมจิอะไรพวกนี้ พ่ออ่านมาหมดแล้ว ตั้งแต่ยังเด็ก พอออกมาโตเกียวก็ยังขยันซื้อหนังสือมาอ่านเรื่อยๆ ไม่ใช่เพราะจะเอามาเป็นข้อมูลในการแต่งหนังสือของตัวเอง แต่เพราะพ่อชอบอ่านหนังสือเป็นชีวิตจิตใจ แถมยังซื้อแผ่นเสียงไว้เป็นจำนวนมาก ทำให้ผมได้รับอิทธิพล มาทำงานด้านดนตรีโดยไม่รู้ตัว

>หนังสือของคุณพ่อตอนนี้เก็บไว้ที่ไหนบ้าง?

ผมได้ขอร้องร้านหนังสือเก่าแห่งหนึ่งให้ช่วยหาองค์กรสาธารณะที่ไหนสักแห่ง ให้ช่วยรับบริจาคข้อมูลต่างๆ ที่พ่อรวบรวมไว้ ปรากฏว่ามหาวิทยาลัยเล็กๆ แห่งหนึ่งในโตเกียวแสดงความจำนงมาว่าต้องการเก็บรักษาไว้ทั้งหมด มหาวิทยาลัยนั้นชื่อว่า 'นิโชกะกุชะ' เป็นมหาวิทยาลัยมีชื่อเสียงด้านวรรณคดีญี่ปุ่นและจีน แต่ก็อยากส่งเสริมการวิจัยด้านวรรณกรรมสมัยใหม่ด้วย ผมเลยมอบข้อมูลของ 'โยโคมิโซะ เซชิ' รวมทั้งหมดประมาณ 2,000 ชิ้น จะมีการเปิดแสดงข้อมูลให้บุคคลทั่วไปเข้าชมตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม 2550 ไปจนถึงเดือนมกราคมปี 2551

ถ้าไปดูก็จะได้เห็นต้นฉบับเรื่อง ฆาตกรรมในตระกูลอินุงามิ ซึ่งมีตอนเริ่มเรื่องถึงห้าหกแบบ หรืออาจมากกว่านั้น เพราะพอพ่อเขียนไปได้บรรทัดหนึ่งแล้วไม่พอใจ พ่อก็จะขยำทิ้งเขียนใหม่ ปกติต้นฉบับที่ไม่ใช้แล้วนักเขียนมักจะทิ้งไป แต่พ่อของผมเป็นคนพิถีพิถันเรื่องแบบนี้ คือจะเก็บเอาไว้หมดเลย แสดงให้เห็นว่ากว่าจะพิมพ์เป็นเล่มออกมาได้ นักเขียนต้องเหนื่อยมากทีเดียว

>คิดว่ามีผลงานเรื่องอะไรของคุณพ่ออีกที่น่าจะนำไปแปล?

ที่ผ่านมา ส่วนมากจะแปลเรื่องยาวใช่ไหม แต่เรื่องขนาดกลางที่สนุกก็มีเยอะนะครับ อย่างเช่นเรื่อง 'ทันเทโชเซะท์ซุ' (นิยายสืบสวน) แล้วก็เรื่อง 'บ่อพยาบาท' (แปลรวมอยู่ในเรื่อง 'ในห้องที่ปิดตาย') แต่ส่วนใหญ่เรื่องที่มีชื่อเสียงก็แปลไปเกือบหมดแล้ว

>หนังสือเหล่านี้ถ้าไปที่มหาวิทยาลัยนิโชกะกุชะก็จะได้เห็นทั้งหมดใช่ไหม?

ไม่ครับ ที่มอบให้มหาวิทยาลัยนิโชกะกุชะไปส่วนใหญ่เป็นข้อมูลพวกต้นฉบับ หนังสือนิยายสืบสวนของต่างประเทศที่พ่อรวบรวมไว้ จดหมายจากคุณเอโดงาวะ รัมโป แล้วก็หนังสือเกี่ยวกับการแสดงทั่วไป หรือพวกละครคาบูกิ คอลเลคชั่นผลงานของพ่อมีอยู่ที่ศูนย์วรรณกรรมเมืองเซตางายะ แต่ถ้าคุณมีความจำเป็นต้องดูผลงานเก่าๆ ของพ่อก็บอกมาได้นะ ผมจะติดต่อให้เองครับ ๐

.........................................

ชมนาด ศีติสาร

ผู้แปลนิยายชุด 'คินดะอิจิยอดนักสืบ'

ชมนาด ศีติสาร เรียนหนังสือถึงระดับมัธยมศึกษาตอนต้นที่โรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จากนั้นได้รับทุนรัฐบาลไปศึกษาต่อ ณ ประเทศญี่ปุ่น ตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายถึงปริญญาเอก สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีทางด้านวัฒนธรรมเปรียบเทียบ ปริญญาโททางด้านญี่ปุ่นศึกษา และปริญญาเอกทางด้านคติชนวิทยาจากมหาวิทยาลัยท์ซุกุบะ

สมัยเรียนหนังสือที่เมืองไทยเธอสนใจการอ่านและการเขียน เคยได้รับเลือกให้เป็นประธานชุมนุมนักเขียนหลายครั้ง แต่เมื่อไปศึกษาต่อที่ญี่ปุ่นก็หันไปให้เวลากับการอ่านเป็นส่วนใหญ่ หนังสือแนวที่ชื่นชอบ ได้แก่ นิยายอิงประวัติศาสตร์ นิยายสืบสวน เรื่องลึกลับสยองขวัญ และงานประเภท Non Fiction ผลงานขีดๆ เขียนๆ หลังจากวัยเด็กส่วนมากจะเป็นบทความทางวิชาการ นอกจากนี้ ยังเคยเขียนคอลัมน์ภาษาญี่ปุ่นให้กับหนังสือพิมพ์ Voice Mail หนังสือพิมพ์สำหรับชาวญี่ปุ่นในเมืองไทย

ปัจจุบัน ผศ.ดร.ชมนาด ศีติสาร เป็นอาจารย์สอนหนังสืออยู่ที่ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผลงานแปลที่ผ่านมา ได้แก่ ชิโกะกุ แรงรักจากปรภพ (เหรียญทองแดงรางวัล APPA Books Awards ของสมาคมผู้จัดพิมพ์แห่งเอเชียแปซิฟิก) และ แมลงมรณะ ผลงานแปลนิยายชุด คินดะอิจิยอดนักสืบ ได้แก่ ตอนที่ 3 บทเพลงปีศาจ ตอนที่ 5 คดีฆาตกรรมบนเกาะโกะกุมน ตอนที่ 7 คดีฆาตกรรมเพลงเล่นลูกบอลปีศาจ ตอนที่ 8 อย่าออกมาเดินตอนกลางคืน และตอนที่ 9 ในห้องที่ปิดตาย

ล่าสุดเธอได้รับทุนสนับสนุนจากมูลนิธิญี่ปุ่น (The Japan Foundation Fellowship Program) เพื่อไปทำวิจัยเรื่อง 'The Folklores and Beliefs about Domestic Animals in Japan' ที่ National Museum of Ethnology (พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์วิทยาแห่งประเทศญี่ปุ่น) จังหวัดโอซากา ประเทศญี่ปุ่น เป็นเวลา 1 ปี นับตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2550 จนถึงวันที่ 30 กันยายน 2551 โดยหลักต้องเดินทางไปรวบรวมข้อมูลเรื่องการชนวัวที่เกาะโทคุโนะชิมะกับการแข่งกัดแมงมุมที่เมืองคะจิกิ ซึ่งทั้งสองแห่งอยู่ในเขตจังหวัดคาโงชิมะ

..................................

เรื่องโดย ชมนาด ศีติสาร