คำถามที่ผมถูกถามมากที่สุดตั้งแต่มาเรียนคือ “เรียนอะไร” ซึ่งจะว่าตอบง่ายก็ง่าย จะว่าตอบยากก็ยาก เพราะการเรียนระดับปริญญาเอกที่นี่ ไม่มีวิชาเรียน (coursework) แต่ “เรียนรู้” จากการทำงานวิจัย โดยแต่ละคณะจะระบุขอบเขตงานวิจัยที่นักศึกษาสามารถทำได้ ในหลาย ๆ กรณีจะพบว่างานวิจัยที่เราทำนั้นคาบเกี่ยวกันในหลาย ๆ คณะ เช่น ด้านการสอนภาษาอังกฤษเป็นภาษาต่างประเทศ นักศึกษาสามารถเข้าไปทำวิจัยได้ทั้งในคณะศิลปศาสตร์ (Arts) หรือคณะศึกษาศาสตร์ (Education) ก็ได้ เพราะฉะนั้นเวลาคนในมหาวิทยาลัยเจอกันเขาจะถามว่า สนใจงานวิจัยด้านไหน (research interests) เพราะแม้เรียนคณะเดียวกันแต่งานวิจัยอาจจะไม่คล้ายกันเลยก็ได้ ในทางตรงกันข้ามงานวิจัยของเราอาจจะไปตรงกับความสนใจของเพื่อนคณะอื่น หากสนใจไปในทางเดียวกันก็มักจะหาทางติดต่อ รวมกลุ่ม เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกัน

อีกคำถามหนึ่งที่ผมถูกถามบ่อยอีกเช่นกันคือ “ไม่มี coursework แล้วไปทำอะไรตั้ง 4 ปี”  ก่อนผมมาเรียนผมก็สงสัยเหมือนกัน ผมจินตนาการไว้ว่าคงเป็นการเรียนที่เหงาน่าดู อยู่คนเดียวในห้องสมุด ไม่เจอผู้คน แต่เมื่อมาถึงที่นี่แล้วจึงรู้ว่าไม่ได้เป็นอย่างที่ผม หรือหลาย ๆ คนคิดเลยครับ ปริญญาเอกที่เป็น Ph.D. ที่นี่ไม่มี  coursework ก็จริง แต่ไม่ได้หมายความว่าเราจะไม่ได้สัมผัสประสบการณ์การเข้าห้องเรียนเลย เพราะทางมหาวิทยาลัยจัดอบรม สัมมนา ประชุม ตลอดเวลา เรียกได้ว่ามีเกือบทุกวัน นักศึกษาแต่ละคนต้องตัดสินใจเองว่าจะเข้าไปเรียนวิชาไหน คอร์สอะไรบ้าง ส่วนใหญ่ก็เป็นพื้นฐานด้านการวิจัย การบริหารจัดการข้อมูล การเขียนอ้างอิง การเขียนวิทยาพนธ์ การหาข้อมูล ฯลฯ  ซึ่งนักศึกษาจากทุกคณะสามารถเข้าร่วมรับฟัง และแสดงความคิดเห็นได้ นอกจากนั้นหากเราต้องการเข้าเรียนวิชาเฉพาะด้าน เช่น ผมอาจจะอยากเรียนวิชาภาษาศาสตร์ ผมก็ยังสามารถเข้าไปร่วมเรียนกับนักศึกษาปริญญาตรี หรือโท ก็ได้ เพราะฉะนั้นปริญญาเอกที่นี่มีการ “เรียน” ในห้องเรียนจริง ๆ  แต่วิชาเรียนเหล่านี้ไม่ได้นำไปคิดเป็นหน่วยกิตเพื่อจบการศึกษา แต่เรียนเพื่อนำความรู้ไปทำงานวิจัย ยิ่งไปกว่านั้นนักศึกษาต้องเข้าประชุมรายงานความก้าวหน้า เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองกับอาจารย์และเพื่อนนักศึกษา และทุก ๆ สองสัปดาห์จะต้องเข้าปรึกษางานวิจัยกับอาจารย์ที่ปรึกษา ซึ่งอาจารย์จะต้องทำรายงานความก้าวหน้าของนักศึกษาเป็นประจำ เห็นไหมครับ การเรียนที่นี่ไม่มีเวลาให้เหงาเลยจริง ๆ

ได้เป็นนักศึกษาปริญญาเอกที่นี่ผมรู้สึกเหมือนเป็นลูกคนสุดท้องที่ถูกพ่อแม่ตามใจ เพราะเราถือได้ว่าเป็นอภิสิทธิ์ชนเลยทีเดียว คำว่า “ตามใจ” ในที่นี้หมายถึง ได้รับการสนับสนุนด้านวิชาการทุกด้านอย่างเต็มที่ ไม่มีอะไรที่เราอยากได้ (ในเชิงวิชาการ) แล้วไม่ได้ เช่น นักศึกษาปริญญาเอกทุกคนจะได้ห้องทำงานส่วนตัวพร้อมชุดอุปกรณ์สำนักงาน คอมพิวเตอร์และอินเตอร์เน็ตความเร็วสูง (มาก) ซึ่งเราสามารถเข้าไปใช้ได้ตลอด 24 ชั่วโมง เราสามารถเข้าไปดาวน์โหลดหนังสือ บทความ วารสารทางวิชาการได้จากทั่วโลก (ปกติการเข้าดูบทความแต่ละครั้งจะต้องเสียเงิน แต่ในที่นี้มหาวิทยาลัยเป็นคนจ่ายให้ คาดว่ามหาวิทยาลัยคงจะเสียเงินค่าสมาชิกวารสารต่าง ๆ ปีหนึ่งหลายล้านทีเดียว) หากเราต้องการหนังสือเล่มไหน หรืองานวิจัยจากมหาวิทยาลัยใด เพียงแค่อีเมล์ไปบอกบรรณรักษ์ เขาก็ต้องหามาให้เราจนได้ นอกจากนี้ยังมีทุนสำหรับการเดินทางไปนำเสนอผลงานหรือร่วมประชุมระดับนานาชาติ ฯลฯ

การที่มหาวิทยาลัยสนับสนุนด้านวิชาการอย่างเต็มที่แล้ว ทำให้พวกเราไม่มีข้อแก้ตัวหากงานวิจัยไม่มีคุณภาพตามที่มหาวิทยาลัยคาดหวัง ผมไม่แปลกใจเลยหากคนที่มาอยู่สภาพแวดล้อมแบบนี้จะผลิตผลงานที่มีคุณภาพออกมา เพราะสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลมากมายมหาศาลได้เพียงนิ้วคลิก คนไทยฉลาดไม่แพ้ชาติใดในโลก แต่สิ่งที่เราสู้เขาไม่ได้คือโอกาสในการเข้าถึงข้อมูล ผมไม่ได้คาดหวังให้มหาวิทยาลัยของเราเป็นเหมือนที่นี่หรอกครับ เพราะบริบทเราต่างกัน แต่ลึก ๆ ผมก็ยังเชื่อว่าการลงทุนทางวิชาการไม่ว่าจะเป็นด้านฐานข้อมูล หนังสือ หรือวารสาร เป็นสิ่งจำเป็นมากในการทำงานด้านวิชาการ และการเรียนการสอนในระดับบัณฑิตศึกษา           

อ่านมาถึงตรงนี้หลาย ๆ คนอาจจะสงสัยว่าถ้าทุกอย่างมันดีขนาดนั้น เคยคิดจะอยู่ที่นี่ไปตลอดหรือเปล่า ผมอยากจะเปรียบเทียบอย่างนี้ครับ ถึงแม้ชีวิตอาจารย์ในมหาวิทยาลัยที่นี่จะเป็นชีวิตในอุดมคติของคนที่รักงานด้านวิชาการ เปรียบเหมือนเราไปพักในโรงแรมหรู ๆ ไม่ว่าโรงแรมนั้นจะสวยงาม สะดวกสบายขนาดไหนแต่ก็ไม่มีใครคิดจะย้ายเข้าไปอยู่ในโรงแรมเป็นการถาวร เพราะที่ ๆ เรานอนหลับอย่างมีความสุขที่สุดก็คือเตียงเล็ก ๆ ในบ้านของเรา อย่างมากเราก็แค่จดจำความประทับใจ และเก็บเกี่ยวประสบการณ์ดี ๆ กลับไปปรับปรุงห้องเล็ก ๆ ของเราให้น่าอยู่ขึ้น เท่านั้นเอง