สายธารเพลงเพื่อชีวิต (๓)

เพลงเพื่อชีวิต : ด้วยเลือดเนื้อ ชีวิต และอุดมการณ์ 

หลังเหตุการณ์ 14 ตุลา มีการเรียกร้องสิทธิเสรีภาพทั้งกรรมกรและชาวไร่ชาวนา ภายใต้การจัดตั้ง “ศูนย์ประสานงานกรรมกรแห่งชาติ” และ “สหพันธ์ชาวนาชาวไร่แห่งประเทศไทย” เพื่อต่อสู้เรียกร้องสิทธิในยุคนั้น มีคำสั่งให้จับหาบเร่ ทำให้สหพันธ์นักศึกษาเสรีจึงได้ต่อต้าน และมีการรวมกลุ่มจัดตั้งวงดนตรีเฉพาะกิจชื่อ “ไดอะเล็คติก” โดยมีประพันธ์ คูณมี จากกลุ่มรามเสรีเป็นนักร้องนำ นำเสนอเพลงในลักษณะการต่อสู้ เช่น สู้ไม่ถอย ทัพธรรม, ก้าวไปข้างหน้า, หาบเร่ เป็นต้น

นอกจากนั้นในช่วงนี้ยังมีวงดนตรีเพื่อชีวิตของนักศึกษาในยุคหลังการก่อตั้งวงดนตรี “คาราวาน” คือ วงกรรมาชน ของนักศึกษามหาวิทยาลัยมหิดล และวง “เยาวชน” ของศูนย์กลางนักเรียนแห่งประเทศไทย

วงกรรมาชนมีสมาชิก คือ กุลศักดิ์ เรืองคงเกียรติ, สมบัติ ศรีสุขอัยกา, จำเริญ วัฒนศรีศิลป์, กิตติพงษ์ บุญประสิทธิ์, พงษ์สันต์ ทองเนียม,บุญลือ วงท้าว,ปรีดา จินดานนท์,วิโรจน์ สิงอุสาหะ, พลศิลป์ ศิวระมงคล, พิชัย สุธาประดิษฐ์, และ นิตยา โพธิคามบำรุง จากวิทยาลัยครูบ้านสมเด็จเจ้าพระยา รูปแบบการแสดงจะเป็นสตริงคอมโบ มีบทเพลงที่นำเสนอในยุคนี้ คือ แสง, กรรมาชน, เพื่อมวลชน, กูจะปฏิวัติ,อินโดจีน, ฆาตกร, โลกที่สาม, สิบสี่ตุลา, เปิดประตูคุกให้เพื่อน

ส่วนวงดนตรี “เยาวชน” จะเน้นเนื้อหาเพื่อรับใช้เยาวชน มีสมาชิก คือ กฤษณะพล ศิริสมัพันธ์ และธวัชชัย หทัยปราชญ์  มีวง “สหาย” สมาชิกในวงประกอบด้วย วิชา พรหมยงค์, พันธ์เมธ ณ ระนอง  นอกจากนั้นยังมีวงดนตรีเพื่อชีวิตอีกกลุ่มหนึ่ง คือ “รวมฆ้อน” มีสมาชิกสามคน คือ “ศิวะพงษ์ ศทุมศิระ” “นุตสรณ์ เบญจกุล” และ  “วีระศักดิ์ ขุขันธิน” มีบทเพลงแรกที่นำมาร้องคือ “สิ่งฝันในใจนี้”“จากแผ่นดินสู่ดวงดาว” และ  “ฟ้าสูงแผ่นดินสูง”  

วง “กงล้อ” เป็นวงดนตรีเพื่อชีวิตในยุคต่อมา เปิดตัวเมื่อการจัดนิทรรศการประวัติศาสตร์ประชาชนที่หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในปี 2518 สมาชิกเป็นกลุ่มที่อยู่ในสังกัดฝ่ายวัฒนธรรมขององค์การนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ประกอบด้วย ธีรศักดิ์ อัจฉิมานนท์, ธนิต วิจิตรสุคนธ์, วิทิต จันทรสุริยวงศ์, พรชัย เลิศสุริยเดช, ศุภลักษณ์ สุวรรณประสพ และ อรรถการ อุปถัมภากุล  เล่นดนตรีในแนวโฟล์คมาร์ซ เช่น วีรชนปฏิวัติ, ภูพานปฏิวัติ, สามประสาน, อรุณแห่งชัย, หญิง เป็นต้น

ในเดือนพฤษภาคม 2518 ปีเดียวกัน  มีการจัดงานมหกรรมดนตรีเพื่อชีวิตเป็นครั้งแรก ที่สวนลุมพินี มีวงดนตรีที่ร่วมแสดง คือ คาราวาน, กรรมาชน, กงล้อ, รวมค้อน, เยาวชน และอีกหลายวง ซึ่งถือว่าเป็นงานชุมนุมวงดนตรีเพื่อชีวิตเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ โดยในครั้งนี้เทปเพลง “คนกับควาย”  วางจำหน่ายเป็นครั้งแรก โดยสำนักพิมพ์ปุถุชน

ในงานนี้มีวงดนตรี “ต้นกล้า” ของนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และมหาวิทยาลัยศิลปากร สมาชิกประกอบด้วย พงษ์ศักดิ์  เกตุจรูญ, รังสิต จงฌานสิทธิโธ, เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์, นิธินันท์ ยอแสงรัตน์, ทวีศักดิ์ โตรักษา, อานันท์ หาญพานิชย์พันธ์ และ ชาญ ธาระวาส นอกจากนั้นยังมีนักศึกษาจากจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย รามคำแหง และนักเรียนโรงเรียนวัดบวรนิเวศ รวมทั้งกรรมการจากต่างจังหวัด

รูปแบบการแสดงของวง “ต้นกล้า”  คล้ายกับวงมโหรี เน้นด้านดนตรีไทย บทเพลงที่นำมาเล่นในช่วงแรก ๆ ได้แก่ หนุ่มสาวเสรี, เจ้าขุนทอง, การะเกด, สีนวน ซึ่งได้รับอิทธิพลวงดนตรี “เจ้าพระยา” เมื่อครั้งที่รังสิต จงฌานสิทธิโธ ร่วมกับเนาวรัตน์  พงษ์ไพบูลย์ ก่อตั้งขึ้น รวมทั้งวง “คันนายาว” มี สราวุธ ทุ่งขี้เหล็ก ศิลปินพื้นบ้านอีสานร่วมงานด้วย มีผลงานที่น่าสนใจในชุด “รุ้งพระจันทร์” 

ในช่วงกลางปี 2518 เกิดการคุกคามทางการเมืองจากเจ้าหน้าที่บ้านเมืองหลายแห่งทั่วประเทศ ทำให้วงดนตรีเพื่อชีวิตหลายวงออกเคลื่อนไหวในต่างจังหวัด ที่มหาวิทยาลัยรามคำแหงได้มีการตั้งวงดนตรี “โคมฉาย” ของกลุ่มนักศึกษาพรรคสัจธรรมในองค์การนักศึกษา สมาชิกประกอบด้วย คมกฤช เสริฐนวลแสง, วินัย บุญช่วย, เจษฎา พูนพัฒน์, วสันต์ จินดารัตน์, และผดุงศักดิ์ ถีระวงศ์ มีบทเพลงเป็นที่รู้จักคือเพลง “โคมฉาย”

ในงานรำลึกวีรชน 14 ตุลาคม ในปี 2518  ภายหลังสมาชิกวง “รวมฆ้อน”  ไปศึกษาต่อที่ต่างประเทศ จึงก่อตั้งเป็นวง “ลูกทุ่งสัจธรรม” จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง โดยนำทำนองเพลงลูกทุ่งมาดัดแปลงเนื้อหาใหม่ โดยมี วีระศักดิ์    ขุขันธิน และวินัย บุญช่วย เป็นคนเขียนเนื้อเพลง มีเพลงที่เป็นที่รู้จักในยุคนั้น คือ อาลัยพ่อหลวงอินถา และ ตื่นเถิดชาวนา โดยมีวงดนตรี “คาราวาน” ได้นำเพลง อเมริกันอันตราย และ ลุกขึ้นสู้ ในการแสดงในคืนสุดท้ายของงานบริเวณอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

ในปี 2519  มีวงดนตรีเพื่อชีวิตของนักศึกษาวิทยาลัยครูสวนสุนันทาชื่อ “คุรุชน” โดยมีสมาชิกของวงประกอบด้วย ศักดิ์สิทธิ์ เชื้อกลาง, ลิขิต บุญปลิว, ศรัทธา หนูแก้ว, ประกิต, ศักรินทร์ และวิไลวรรณ (เล็ก) เบญจกุล บทเพลงของวง คุรุชน ที่เป็นที่รู้จักในยุคนั้น ได้แก่ ภราดร, แดนตะราง, เธอผู้เสียสละ, ครูของมวลประชา, คุรุธรรม

 ข้อมูลอ้างอิงข้อมูล/ภาพ

ชูเกียรติ ฉาไธสง.  ตำนานคนตำนานเพลง,  พลอยตะวัน, 2541.

วีระศักดิ์ สุนทรศรี.   ที่อยู่ ที่ยืนของเพื่อชีวิต.  นาคร, 2541.

วัฒน์ วรรลยางกูร.  หอมดินเคล้ากลิ่นไอฝน.  ดอกหญ้า, 2543.

(ติดตามอ่านตอนที่ 4 เพลงเพื่อชีวิต : เดินทางไกลใต้ตะวันสีแดง)